Ədudəddin əl-İci
| Ədudəddin əl-İci | |
|---|---|
| ərəb. عبد الرحمن بن أحمد بن عبد الغفار | |
| Doğum tarixi | təq. 1281[1] və ya 1281 |
| Doğum yeri | |
| Vəfat tarixi | 1355[2] (73–74 yaşında) və ya 1354 (72–73 yaşında) |
| Vəfat yeri | |
| Elm sahələri | kəlam, fiqh |
Əbül-Fəzl Ədudəddin Əbdürrəhman ibn Əhməd ibn Əbdilqaffar əl-İci (ərəb. عضد الدين الإيجي; təq. 1281[1] və ya 1281, İc[1] – 1355[2] və ya 1354, İc) — kəlamçı, mühəqqiq, üsulçu və dilçi alim.
Həyatı
[redaktə | vikimətni redaktə et]Mənşəyi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Hicri 680-ci (1281) ildə Şiraz yaxınlığındakı İcdə anadan olmuşdur. Əbu Bəkrin nəslindən olduğu deyilən varlı bir ailəyə mənsubdur. Atası Şiraz qazı olmuşdur.
Fəaliyyəti
[redaktə | vikimətni redaktə et]Təhsilini tamamladıqdan sonra Elxanilərin paytaxtı Sultaniyyəyə gedən əl-İci, burada Elxanilərin vəziri Rəşidəddin Fəzlullaha xidmət etməyə başlamışdır.
Əl-İci Olcaytu xan dövründə Sultaniyyə qazısı olmuş, onunla birlikdə hərbi yürüşlərdə iştirak etmiş və səyyar mədrəsələrdə müəllimlik etmişdir. Əbu Səid Bahadır xan dövründə isə qazil-məmalik işləmişdir. Rəşidəddindən sonra vəzir olan oğlu Qiyasəddin Məhəmmədin istəyi ilə 1327-ci ildə Şiraza qayıdaraq qazı işləməyə başlamış və "Fəvəidül-Qiyasiyyə" ilə "Şərhül-Müxtəsər" adlı əsərlərini ona ithaf etmişdir. Onun Şirazda nə qədər qaldığı məlum deyildir. Mənbələrdə bir müddətdən sonra Şirazdan (ehtimal ki,) Şəbənkərə getdiyi və həyatının bir hissəsini bura keçirdiyi bildirilmişdir.
Hicri 736-cı (1335–1336) ildə Elxanilərin çökməsindən sonra yenidən Şiraza qayıdan əl-İci, burada qazıl-quzat işləməyə başlamış və burada Hafiz əş-Şirazi ilə də görüşmüşdür. Hafiz onu fars bölgəsini abadlaşdıran beş mühüm şəxsiyyətdən biri və "elm ölkəsinin hökmdarlar hökmdarı" adlandırmışdır.[3]
Ölümü
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şirazın Mübarizəddin Məhəmməd ibn Müzəffər tərəfindən mühasirəyə alınmasından sonra 1353-cü ildə gizlində İcə qaçmış və bir il sonra məlum olmayan səbəbdən Kirman valisi tərəfindən həbs edilmişdir. Dirəymiyan həbsxana həyatı yaşayan əl-İci oradada vəfat etmişdir.[4]
Əsərləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Əl-İcinin müəllifi olduğu əsərlərdən bəziləri bunlardır:
- Əl-Məvaqif fi elmil-kəlam. Kəlamla bağlı görüşləri sistematik şəkildə ifadə edən əsər.
- Cəvahirül-kəlam. "Əl-Məvaqif fi elmil-kəlam"in müxtəsəri[5] və ya ilkin forması.
- Əqidətül-Ədudiyyə. Əl-İci bu əsəri vəfatından 12 gün əvvəl yazıb bitirmişdir. Əsər bir çox alim tərəfindən şərh edilmişdir.[6]
- Risalə (əl-Məqalətül-mükərrəra) fi təhqiqil-kəlamin-nəfsi (Risalə fi kəlamillah). Əsəri Kamalpaşazadə tərəfindən şərh edilmişdir.
- Şərhu Müxtəsəril-Müntəha. Əsər alimlərin diqqətini cəlb etmiş və haqqında çoxsaylı haşiyələr qələmə alınmışdır.[7]
- Haşiyətül-Kəşşaf. Zəmaxşərinin "Kəşşaf"ına yazılmış haşiyə.
- Əl-Əxlaqul-Ədudiyyə. Taşköprüzadəyə görə bu əsər siyasət sahəsinə aid olan ən mühüm əsərdir.[8]
- Ər-Risalətül-vəziyyə (Risalə fil-vəz). İki-üç səhifəlik risalə. Bu risaləyə Əli Quşçu, Məhəmməd ibn Əhməd əd-Dəsuqi, Hifni və başqa alimlər tərəfindən şərh və haşiyələr yazılmışdır.[9]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- 1 2 3 4 https://iranicaonline.org/articles/azod-al-din-iji.
- 1 2 https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095402695.
- ↑ Şirazi, Hafız-ı. Hafız Divanı (türk). Gölpınarlı, Abdülbâki tərəfindən tərcümə olunub. İstanbul. 1989. 537.
- ↑ Görgün, Tahsin. "Îcî, Adudüddin". TDV İslâm Ansiklopedisi. 2000. 17 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 yanvar 2026.
- ↑ İsmayıl Paşa, Bağdadlı. Kəşfüz-Zünun (ərəb). II. İstanbul. 1941–1943. 1892.
- ↑ İsmayıl Paşa, Bağdadlı. Kəşfüz-Zünun (ərəb). II. İstanbul. 1941–1943. 1144–1145.
- ↑ İsmayıl Paşa, Bağdadlı. Kəşfüz-Zünun (ərəb). II. İstanbul. 1941–1943. 1853–1857.
- ↑ Taşköprüzadə. Miftəhüs-səadə (ərəb). Beyrut. 1998. 489.
- ↑ İsmayıl Paşa, Bağdadlı. Kəşfüz-Zünun (ərəb). I. İstanbul. 1941–1943. 898.