Əhli-Hədis
Əhli-Hədis (ərəb. أهل الحديث) və ya Əshabül-hədis (ərəb. أصحاب الحديث) — hədisçilər və hədis tərəfdarları mənasındakı İslam termini.[1] Hicri II (VIII) əsrdən sonra meydana çıxan və daha çox hədisə üstünlük verən Mədinə fiqh məktəbinə də əhli-hədis deyilir. Əməvilər dövründə Mədinə məktəbi-Kufə məktəbi və ya hicazlılar-iraqlılar şəklindəki parçalanma çərçivəsində özünü göstərən fiqh qruplaşması, hicri II əsrdən etibarən daha çox əhli-hədis və əhli-rəy olaraq adlandırılmağa başlanmışdır. Bu bölünmə, müxtəlif fiqh, kəlam və fəlsəfə məktəblərinin, hətta təsəvvüfi meyllərin üstünlük təşkil etdiyi dövrlərdə və bölgələrdə fərqli tərif və əhatələr qazanmaqla yanaşı, əsrlər boyu davam etmişdir.
Tarixi konteks
[redaktə | vikimətni redaktə et]Əhli-hədis və ya eyni mənadakı əshabül-hədis adlanması səhabələrin vaxtında işlənməyə başlanmışdır. Müksirundan olan Əbu Səid əl-Xudri hədis öyrənməyə çalışan gənclərlə:
 |
siz bizim xələfimiz və bizdən sonrakı əhli-hədissiniz |  |
— demişdir.[2]
Əhli-hədis, əshabül-hədis və sahibül-hədis kimi adlanmalar, hədislə bağlı bütün mövzuları bilən şəxslərə aid edilmişdir. Daha sonra əhli-hədis termini "hədisə görə əməl etməyə çalışan şəxs" mənasına gəlməyə də başlamışdır. Əhməd ibn Hənbəl sahibül-hədisi "hədislə əməl edən şəxs" kimi təsvir etmişdir. Əhli-hədis termini bu mənada, əhli-rəy ilə birlikdə hədislə əməl edən bütün müsəlmanları əhatə etsə də, hədislə əməl etmək və bunun üçün müəyyən üsullardan istifadə etmək məsələsi ortaya çıxanda, Əhli-Sünnənin bir hissəsini təşkil edən[3] və nəslərə yanaşmaları fərqli olan əshabül-hədis meydana çıxır.
Əhli-hədisin ən bariz xüsusiyyəti, hədisləri mümkün qədər şərh etmədən və qiyasa baş vurmadan tətbiq etmək, əqli-ədəbi elmlərdən çox nəqli elmlərlə məşğul olmaq kimi ifadə edilə bilər. Hədislərə formal olaraq bağlı qalmağı müdafiə edən Zahirilər ilə əhli-rəyə yaxınlığı ilə tanınan Şafeilər və Malikilər də əhli-hədis içində qəbul edilmişdir.[4]
Eyni ilə, "əl-Cəmius-səhih" əsərinə yalnız bab başlıqları daxil olmaqla hədisdən başqa heç nə yazmayan Müslüm, ilə fiqhi görüşlərini "əl-Cəmius-səhih"in bab başlıqlarında verməyə çalışan Buxari əhli-hədisin müxtəlif qruplarına mənsubdurlar.
Həmçinin bax
[redaktə | vikimətni redaktə et]İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Aydınlı, Abdullah. "Ehl-i Hadis". TDV İslâm Ansiklopedisi. 1994. 14 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fevral 2026.
- ↑ Xətib. Şərəfü əshabil-hədis (ərəb). 22.
- ↑ Ən-Nişapuri, Hakim. Mərifətu ülumil-hədis (ərəb). Heydərabad (Hindistan): naşir: Seyyid Müəzzəm Hüseyn. 1935. 3.
- ↑ Şəhristani. Əl-Miləl (ərəb). II. Beyrut. 1986. 45-46.