Əhrar Partiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aslan bəy Qardaşov

Əhrar (Azadlıqsevər) - siyasi partiya.[1]

Yaradılması[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci ilin payızında Bakıda yaradılmışdı. Sədri Aslan bəy Qardaşov idi. "Əhrar"ın fəaliyyəti, əsasən, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində təmsil olunan eyni adlı fraksiya çərçivəsində keçirdi. Fraksiyanın üzvləri Aslan bəy Qardaşov, Rəşid bəy Qaplanov, Abdulla bəy Əfəndizadə, Qərib Kərim oğlu, Bayram Niyazi Kiçikxanlı və başqaları idilər.[1]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

"Əhrar"ın bəyannaməsi Abdulla bəy Əfəndizadə tərəfindən dekabrın 26-da Parlamentin iclasında açıqlandı. Bəyannamədə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması alqışlanmaqla yanaşı, Hökumətin fəaliyyəti tənqid edilirdi. "Əhrar" aqrar islahatlarla bağlı mülkədar torpaqlarının kəndlilər arasında bölüşdürülməsi, fəhlə məsələsində isə 8 saatlıq iş günü, əməyin mühafizəsi tələblərinin tərəfdarı idi. Xarici siyasət sahəsində qonşu respublikalarla dostluq münasibətlərinin qurulmasına və inkişaf etdirilməsinə üstünlük verən partiya, Azərbaycan xalqı ilə yanaşı, bütün Qafqaz xalqlarının müstəqilliyinin və onların hüquqlarının müdafiə edilməsinin vacibliyinə xüsusi diqqət yetirirdi. 1919-cu il aprelin 14-də "Əhrar" fraksiyasından R.Qaplanov maarif və dini etiqad naziri, A.Qardaşov isə əkinçilik naziri kimi Nəsib bəy Yusifbəylinin başçılıq etdiyi 4-cü hökumət kabinəsinə daxil oldular. Aqrar islahatların keçirilməsinin ləngidilməsinə görə Hökuməti tənqid edən sosialistlərə "Əhrar" fraksiyası da qoşulmuşdu.[2]

N.Yusifbəylinin 5-ci koalisyon kabinəsində R.Qaplanov ticarət, sənaye və ərzaq naziri təyin olundu. Aprel işğalı ərəfəsində bir neçə partiya - "İttihad", sosialistlər və "Əhrar" birləşərək Hökumətə etimadsızlıq göstərdilər və bununla da, 11-ci Qırmızı ordunun müdaxiləsi ərəfəsində hakimiyyət böhranını gücləndirdilər. "Əhrar"ın bəyanatında deyilirdi ki, Hökumətin əksəriyyəti radikal (yəni, sosialist yönümlü) addımlar atmaq istəmədiyindən, vəziyyəti daha da gərginləşdirirlər. 1920-ci il aprelin 15-də A.Qardaşov "Əhrar" nümayəndələrinin koalisyon Hökumətdən çıxması barədə bəyanat verdi. Bundan sonra "Əhrar" və "İttihad" fraksiyaları Məmməd Həsən Hacınskinin baş nazir vəzifəsinə təyin olunmasına və bolşeviklərlə birgə yeni Hökumət formalaşdırılmasına razılıq versələr də, artıq gec idi. Bolşeviklər heç bir koalisiyaya razı olmadılar və hakimiyyətin təhvil verilməsi barədə Parlamentə ultimatum göndərdilər. Gərgin mübahisələrlə qarşılanan bu sənədin müzakirəsində Müsavatdan başqa, bütün partiya liderləri ilə birgə A.Qardaşov da ultimatumun qəbul edilməsinə və hakimiyyətin bolşeviklərə təhvil verilməsinə səs verdi. 11-ci Qırmızı ordu aprelin 28-də Bakıya daxil olduqdan sonra Parlament və bütün siyasi partiyalar buraxıldı. Bununla "Əhrar" partiyasının da fəaliyyətinə son qoyuldu. [2]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan tarixi, 7 cilddə, c.5, B., 2001
  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920), B., 1998
  • Süleymanova S., Azərbaycanda ictimai-siyasi hərəkat, B., 1999

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Əhrar Partiyası // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. — Bakı: "Lider", 2004. — 2 cilddə. — I  cild. — Səhifələrin sayı:  440. — Səh.: 356. — ISBN 9952-417-14-2.
  2. 2,0 2,1 Əhrar Partiyası // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. — Bakı: "Lider", 2004. — 2 cilddə. — I  cild. — Səhifələrin sayı:  440. — Səh.: 357. — ISBN 9952-417-14-2.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]