Ələsgər Ələkbərov (arxeoloq)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
ƏLƏSGƏR ƏLƏKBƏROV
Ələsgər Kazım oğlu Ələkbərov
Ələsgər Kazım oğlu Ələkbərov.jpg
Ələsgər Ələkbərov, 1930-cu illər.
Doğum tarixi 1895(1895)
Doğum yeri Bakı
Vəfat tarixi 1938(1938)
Vətəndaşlıq
Elm sahəsi Arxeologiya
İş yeri SSRİ EA Azərbaycan filialının Tarix, arxeologiya və etnoqrafiya institutunda Maddi mədəniyyət tarixi bölməsinin rəhbəri
Elmi dərəcəsi Etnoqrafiya bolməsi üzrə ictimai elmlər namizədi
Təhsili Azərbaycan Dövlət Univeristetinin tarix-filologiya fakültəsi
Tanınır Ə.K.Ələkbərov, yaxud rus. Алекперов А. К.

Ələsgər Kazım oğlu Ələkbərov — Azərbaycan sovet arxeoloqu və etnoqrafı, ölkəşünas və folklorşünas.

Həyat və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Ələsgər Ələkbərov 1895-ci ildə Bakı şəhərində, xırda sənətkar ailəsində anadan olmuşdu. Uşaq yaşlarında ata-anasını itirir. Əvvəlcə mollaxanada, sonra Bakı rus-tatar məktəbində, 1906-1914-cü illərdə isə Bakı realnı məktəbinin pansionunda təhsil alır. 1914-cü ildə Kiyev Ticarət İnstitutuna daxil olur, lakin xəstəliyi səbəbindən, orada təhsilini başa vura bilmir. Sonralar təhsilini Azərbaycan Dövlət Universiteti Tarix və lisanə (filologiya) fakültəsinin Şərq şöbəsində davam etdirir. 1926-cı ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə başa vurur. Universitetdə oxuyarkən V.V.Bartold, N.Y.Marrİ.Meşaninov kimi görkəmli şərqşünas alimlərin mühazirələrini dinləmiş, sonuncunun rəhbərlik etdiyi etnoqrafik və arxeoloji ekspedisiyalarda iştirak etmişdi.

1927-ci ildən isə özü ekspedisiyalara rəhbərlik edir (1928-ci ildə Talışda və Gəncə rayonunda, 1931-ci ildə Qarabağda və Kürdüstanda, 1935-1937-ci illərdə Naxçıvanda). Örənqala qazıntılarının ilk təşkilatçılarından və tədqiqatçılarından biri olur, – qazıntıların nəticələri sonralar onun "Örənqala qazıntıları" adlı məqaləsində geniş şərh edilmişdi. Azərbaycan arxeologiyasında Küp qəbirləri mədəniyyətinin öyrənilməsi işi Ələsgər Ələkbərovun adı ilə bağlıdır; o, bu mövzuda 2-ci Beynəlxalq İran incəsənəti konqresində (Moskva, 1935) çıxış etmişdi.

Azərbaycan Dövlət Muzeyinin elmi kollektivi Şirvanşahlar sarayında (təx. XX əsrin 30-cu illəri): 1-ci sıra, sağdan: Y.Paxomov (1), 2-ci sıra, sağdan: P.Fridolin (2), A.Bukşpan (3), Q.Qubaydullun (4), İ.Meşşaninov (5), İ.Şeblıkin (7), S.Aşurbəyli (8), 3-cü sıra, sağdan: Ə.Ələkbərov (3)

O dövrlərdə Azərbaycanda bir çox muzeylərin yaradılmasında, müxtəlif sərgilərin təşkilində, bir sıra konfrans və əlamətdar günlərin keçirilməsində Ələsgər Ələkbərovun az və ya çox dərəcədə xidməti vardı. O, 1926-cı ildə Bakıda keçirilmiş Birinci Ümumittifaq türkoloji qurultayda məsul katibin köməkçisi, 1926-1928-ci illərdə Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətində mərkəzi şuranın katibi, 1927-ci ildən Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutundakı Yafətideoloji dərnəyin üzvü, – orada paleontologiya magiya və din məsələləri mövzusunda mühazirələrlə çıxış edirdi, – 1929-cu ildən Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunun elmi əməkdaşı, 1931-ci ildən arxeologiya şöbəsinin, 1933-cü ildən isə SSRİ EA Azərbaycan filialının Tarix, arxeologiya və etnoqrafiya institutundakı Maddi mədəniyyət tarixi bölməsinin rəhbəri olmuşdu.

Ələsgər Ələkbərov Azərbaycanda yaşayan ayrımların və kürdlərin məişət, təsərrüfat və maddi mədəniyyət məsələlərini də tədqiq etmişdi.

Azərbaycanın ilk etnoqrafik xəritəsinin (xəritəyə 5 mindən çox yaşayış yerinin adı salınmışdır) tərtibçisi idi.

Moskvada çıxan "Sovetskaya etnoqrafiya"(ru) jurnalı redaksiya heyətinin üzvü olmuşdu.

O, azərbaycan xalq teatrına dair materiallar da toplayırdı, – yazdığı "Azərbaycanda kukla teatrı və oyunlar" məqaləsi, onu həm də folklorşünas kimi tanıdır.

1936-cı ildə isə namizədlik dissertasiyası müdafiə etmədən etnoqrafiya bölməsi üzrə ictimai elmlər namizədi elmi dərəcəsi almışdı.

Lakin Ələsgər Ələkbərov Böyük terror(en) dövründə — 1937-ci il dekabrın 30-da, "xalq düşməni" adı ilə həbs edildi və cəmi bir il sonra, 1938-ci ildə həbsxanada dünyasını dəyişdi.

1960-cı ildə, Azərbaycan SSR EA-sı Ələsgər Ələkbərovun məqalələrini kitab şəklində çap etdirdi.

Çap olunmuş məqalələri[redaktə | əsas redaktə]

  • rus. Соч.: Поездка в Зангезур и Нахичеванский край // ИООИАз. 1927. № 4. С. 210-216;
  • rus. Материалы по археологии и этнографии Азербайджана // Там же. С. 242-244; У айрумов // Там же. № 5. С. 230-258;
  • rus. Новейшие археологические раскопки в Азербайджане // НВ. 1927. № 18. С. 218-224; К истории Азербайджана // Маариф ва маданийят. 1927. № 9. С. 35-37 (на азерб. яз.);
  • rus. По искусству Азербайджана. 1: Могильные памятники в Бузовнах // ИООИАз.;
  • rus. 1928. № 5. С. 227-229; Задачи этнографии в Азербайджане // СЭ. 1932. № 5/6. С. 187-195 (совм. с А. Вардапетовым);
  • rus. История материальной культуры за 15 лет // Труды АзФАН СССР. 1936. Т. 30. С. 133-151 (совм. с И. И. Мещаниновым);
  • rus. Крашеная керамика Нахичеванского края и Ванское царство // СА. 1937. № 4. С. 249-263;

Çap olunmuş kitabı[redaktə | əsas redaktə]

  • rus. Исследования по археологии и этнографии Азербайджана. Баку, 1960.

Mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]