Məzmuna keç

Əli Şəmxani

Vikipediya, azad ensiklopediya
"Şəmxani" bura istiqamətləndirir.
Əli Şəmxani
ərəb. علي شمخاني‎
İranın Məqsədliliyi Müəyyənetmə Şurasının üzvü
22 may 2023 – 28 fevral 2026
İranın Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şurasının katibi
10 sentyabr 2013 – 22 may 2023
ƏvvəlkiSəid Cəlili
SonrakıƏli Əkbər Əhmədian[d]
İranın müdafiə və silahlı qüvvələrə dəstək naziri
20 avqust 1997 – 24 avqust 2005
ƏvvəlkiMəhəmməd Füruzəndə[d]
SonrakıMustafa Məhəmməd Nəccar
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Dəniz Qüvvələrinin komandanı
23 dekabr 1990 – 27 avqust 1997
ƏvvəlkiHüseyn Əlai[d]
SonrakıƏli Əkbər Əhmədian[d]
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu baş komandanının müavini
1 iyun 1982 – 24 sentyabr 1989
ƏvvəlkiYusif Koləhduz[d]
SonrakıYəhya Səfəvi
İranın islam inqilabı keşikçiləri naziri
20 sentyabr 1988 – 21 avqust 1989
ƏvvəlkiMahmud Pakrəvan[d] (i. e.)
Mohsen Rafiqdust[d]
Sonrakıvəzifə ləğv edilib
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Quru Qoşunlarının komandanı
30 aprel 1986 – 20 sentyabr 1988
ƏvvəlkiYəhya Səfəvi
SonrakıYəhya Səfəvi (i. e.)
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 29 sentyabr 1955(1955-09-29)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 28 fevral 2026(2026-02-28)[1][2] (70 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi hava zərbəsi
Dəfn yeri
Partiya
  • İslam İqilabı Mücahidləri Təşkilatı[d] (1979–1981)
Təhsili
Fəaliyyəti mühəndis, siyasətçi, hərbi qulluqçu
Uşağı 5 (Hüseyn Şəmxani daxil olmaqla)
Dini şiəlik
Hərbi xidmət
Mənsubiyyəti İran
Qoşun növü İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu, İran Ordusu
Döyüşlər
Rütbəsi
Təltifləri 1-ci dərəcəli "Fəth" ordeni 2-ci dərəcəli "Fəth" ordeni "Kral Əbdüləziz" ordeni
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Əli Şəmxani (fars. علی شمخانی‎; 29 sentyabr 1955, Əhvaz – 28 fevral 2026[1][2], Tehran) — İran hərbi lideri, kontr-admiral. O, 1997–2005-ci illər arasında İranın müdafiə naziri vəzifəsini icra etmişdir. 24 avqust 2005-ci ildə onu bu vəzifədə briqada generalı olan Mustafa Məhəmməd Nəccar əvəz etmişdir. 2023-cü ilin may ayından etibarən İranın Ali Rəhbərinin yanında fəaliyyət göstərən Məqsədliliyi Müəyyənetmə Şurasının üzvü və siyasi müşaviri olmuşdur. Onun 2025-ci il iyun ayının 13-də İsrailin İrana etdiyi hava hücumu nəticəsində həlak olması barədə məlumat verilmişdir.[3] Daha sonra onun sağ olduğu bildirilib.[4]

O eyni zamanda Tehran şəhərində yerləşən Strateji Tədqiqatlar Mərkəzinin rəhbərinin müşahidəçisi olmuşdur. O, həmçinin İran körfəzi və regiondakı böhranla əlaqədar olaraq bir neçə məqalənin müəllifidir. 1979-cu il inqilabından sonra İslam İnqilabı Mücahidləri Təşkilatının üzvü olmuşdur.

Onun iki qardaşı — Məhəmməd və Həmid İran–İraq müharibəsi zamanı həlak olmuşlar.

Karyera

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İş səfərləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 2001-ci ilin oktyabr ayı: Rusiya səfəri. Səfər zamanı müzakirə olunan məsələlərə Rusiyanın İran ordusu tərəfindən istifadə olunan hərbi texnikasının modernləşdirilməsi prosesində iştirakı, o cümlədən İrana sırf müdafiə xarakterli Rusiya silahlarının tədarükü məsələləri daxildir.[5]
  • 2002-ci ilin mart ayı: Ermənistan səfəri. Səfər zamanı tərəflər müştərək müəssisələrin yaradılması da daxil olmaqla geniş spektrli qarşılıqlı fəaliyyəti nəzərdə tutan müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa dair memorandum imzalamışlar.[6]
  • 2004-cü ilin aprel ayı: Polşa səfəri. Səfər zamanı ikitərəfli siyasi, iqtisadi və hərbi-texniki əməkdaşlıq məsələləri, o cümlədən İraqda mövcud olan vəziyyət müzakirə edilmişdir. İkitərəfli görüşlərdən və danışıqlardan sonra İran və Polşa arasında hərbi-texniki əməkdaşlığa dair memorandum imzalanmışdır.[7]
  • 2004-cü ilin dekabr ayı: Azərbaycan səfəri. Səfər zamanı Qafqaz regionunda ümumi və kollektiv təhlükəsizliyə nail olmaq istiqamətində həyata keçirilən iki ölkə arasındakı əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunmuşdur.[8]

İran kosmik proqramı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1999-cu ilin fevral ayında müdafiə naziri admiral Əli Şəmxani ilk dəfə olaraq elan etmişdir ki, Şahab-3 raketlərindən sonra İranın yeni döyüş raketlərinin yaradılması planları yoxdur. Yeni yaradılmış Şahab-4 raketi isə İranın öz peyk daşıyıcısı raketini yaratmaq cəhdidir. Bu hadisədən 5 il sonra — 2004-cü ilin yanvar ayında isə Aerokosmik Sənayenin II Elmi Konfransındakı çıxışı zamanı isə o, söz vermişdir ki, cəmi 18 ay ərzində İran "öz raketi ilə kosmosa çıxan ilk İslam ölkəsi olacaqdır"[9]

Ölümü

[redaktə | vikimətni redaktə et]

28 fevral 2026-cı ildə ABŞ–İsrailin İrana zərbələri nəticəsində həlak olub.[10]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Iran Defense Council Secretary Ali Shamkhani killed (ing.). iranintl.com. (İstifadə tarixi: 28 fevral 2026).
  2. 1 2 J. P.. Deuil, conseil provisoire, riposte... Après la mort du guide suprême Ali Khamenei, que va-t-il se passer en Iran ? (fr.). // La Voix du Nord. Lille. 1 mart 2026. ISSN 0999-2189; 2491-3189.
  3. ↑ "Xameneinin müşaviri Əli Şamxani öldürülüb". Oxu.az (az.). 13 iyul 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2025.
  4. ↑ "Xameneinin müşaviri Əli Şamxani İsrailin raket hücumundan sağ çıxıb". Oxu.az (az.). 13 iyul 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 iyun 2025.
  5. ↑ "МФИТ / РЕФОРМА ОБОРОННОГО КОМПЛЕКСА / АНАЛИТИЧЕСКИЕ ОБЗОРЫ / НОВОСТИ ВПК И ВОЕННО-ТЕХНИЧЕСКОГО СОТРУДНИЧЕСТВА". 15 sentyabr 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 yanvar 2010.
  6. ↑ "Грузия — это только начало". АиФ.Ру. 25 iyul 2006 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 yanvar 2010.
  7. ↑ "Визит министра обороны Ирана в Польшу". www.iran.ru (rus). 24 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2023.
  8. ↑ Министр обороны Ирана провел встречу со своим азербайджанским коллегой[ölü keçid]
  9. ↑ "Иран — десятая космическая держава". 15 mart 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 yanvar 2010.
  10. ↑ "Iran Defense Council Secretary Ali Shamkhani killed". www.iranintl.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Əli_Şəmxani&oldid=8691942"