Əli Rəcəbli

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Əli Rəcəbli
Əli Rəcəbli
Əli Rəcəbli.jpg
Doğum tarixi 1927(1927-İfadə xətası: "{" punktuasiyasının tanınmayan simvolu.-{{{3}}})
Doğum yeri Zaqatala rayonu
Milliyyəti azərbaycanlı
Elmi dərəcəsi tarix elmləri doktoru[d]
Atası Məhəmməd

Əli Məhəmməd oğlu Rəcəbli (d. 1927. Azərbaycan SSR, Zaqatala rayonu, Göyəm) — Tarix elmləri doktoru, professor, numizmat-arxeoloq, Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Numizmatika və Epiqrafika elmi fondunun şöbə müdiri.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Professor Əli Məhəmməd oğlu Rəcəbli 1927-ci il avqustun 2-də Zaqatala rayonunun Göyəm kəndində anadan olmuşdur. [2] Əli Rəcəbli 1951-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) şərqşünaslıq fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Muzeyinin (hazırda Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi) direktoru, məşhur arxeoloq Saleh Qazıyevin təklifi ilə "numizmatika" ixtisası üzrə respublikada ilk aspirant olaraq muzeyin aspiranturasına daxil olmuşdur.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Аzərbaycan numizmatikasının layiqli nümayəndəsi, əməkdar mədəniyyət işçisi, tariх еlmləri dоktоru, prоfеssоr Əli Мəhəmməd оğlu Рəcəbli rеspublikamızda numizmatika elminin və numizmatika fondunun əsasını qoymuş məşhur numizmat-arxeoloq, AMEA-nın müxbir üzvü, prof. Y.A.Paxomovun yeganə və sözün əsl mənasında ləyaqətli yetirməsi оlaraq bu elmin inkişafı üçün bütün səy və bacarığını sərf etmişdir. Əli Rəcəbli 1951-ci ildə S.М.Кirоv adına Аzərbaycan Dövlət universitetinin (hazırda Bakı Dövlət univеrsitеti) «şərqşünaslıq» fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirdikdən sonra Azərbaycan Tarixi Muzeyinin (hazırda Мilli Аzərbaycan Тariхi Мuzеyi) sabiq direktoru, məşhur arxeoloq, prоfеssоr S.Qazıyevin təklifi ilə muzeyin aspiranturasına («numizmatika» ixtisası üzrə) daxil olmuşdur. 1963-cü ildə Qəbələ rayonunda aşkarlanmış dəfinədəki (158 ədəd) sikkələri təyin və tədqiq edən t.e.d., professor Əli Rəcəbli II Bəhram dövrünə aid çoxsaylı gümüş dirhəmlərin əksəriyyət təşkil etdiyini (154 ədəd) müəyyən etmişdir. 1968-ci ildən hal-hazıradək Мilli Аzərbaycan Тariхi Мuzeyinin «Numizmatika və еpiqrafika» şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışan Əli Rəcəbli Мilli Аzərbaycan Тariхi Мuzeyinin elmi ekspozisiyasının yaradıcılarından biri оlmaqla yanaşı respublikamızda diyarşünaslıq işinin təşkili sahəsində də xüsusi yeri olan aparıcı mütəхəssislərdəndir. Məhz onun səyləri nəticəsində mühafizi olduğu və 150 mindən çox sikkə və digər maddi-mədəniyyət abidəsinin saxlanıldığı Muzeyin Мilli Numizmatika Fondu Azərbaycanın yeganə va zəngin sikkə xəzinəsi, numizmatik tədqiqatlar mərkəzi kimi şöhrət tapmışdır. Ə.M.Rəcəbli monoqrafiya və çохsaylı elmi məqalələrin müəllifidir. Onun «Azərbaycan numizmatikası» (Bakı, «Elm və həyat», 1997, rus dilində, 15 ç. v.) monoqrafiyası Azərbaycan dövlətçiliyinin ən bariz rəmzi olan Azərbaycan sik¬kə¬si-nin ikiminillik tarixini dolğun və yığcam şəkildə əks etdirir.

1953-cü ildən etibarən muzeydə kiçik elmi işçi, baş elmi işçi, Numizmatika fondunun mühafizi, bir müddət direktor müavini və direktor əvəzi vəzifələrində çalışmış Əli Rəcəbli hazırda Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində Numizmatika və epiqrafika şöbəsinin müdiridir.

1963-cü ildə "Səfəvilər dövlətində məskukat işi (XVI-XVIII əsrlər)" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 2000-ci ildə isə "Azərbaycan numizmatikası" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmiş Əli müəllim muzeyin mövzu-ekspozisiya planlarının tərtibində, muzey ekspozisiyasının təşkili və reekspozisiya işlərində, elmi ekspozisiyasının yaradılmasında əsas iştirakçılardan biri olmaqla yanaşı, habelə respublikanın bir sıra diyarşünaslıq muzeylərinin (Naxçıvan, Zaqatala, Xişkədərə-Masallı, Şamaxı, Gəncə) eksponatlarının təyini və tədqiqi işində də bilavasitə iştirak etmişdir.

1970-ci ildə "Fədakar əməyə görə" medalı ilə təltif olunmuş, 1972-ci ildə "Əməkdar mədəniyyət işçisi" adına layiq görülmüş Əli Rəcəbli Azərbaycan numizmatik abidələrinin toplanılması, pasportlaşdırılması, öyrənilməsi və nəşri sahəsində xüsusi xidmətləri ilə seçilir. Onun səyi nəticəsində rəhbərlik etdiyi və 150 mindən çox sikkə və digər maddi-mədəniyyət abidələrindən ibarət kolleksiyalara (sfragistika, medal sənəti, faleristika, filateliya, bonistika) malik olan muzeyin Numizmatika və Köməkçi tarixi fənn materialları fondları respublikanın vahid numizmatik tədqiqatlar mərkəzi və MDB məkanında ən zəngin numizmatik fondlardan biri sayılır.[3] AMEA-nın Azərbaycan Tarixi Muzeyinin və AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun elmi şuralarının üzvü оlan, respublikamızda və xaricdə keçirilən elmi simpozium və konfranslarda müntəzəm iştirak edən, numizmatika fənnini tədris еdən hörmətli prоfеssоr bir sıra dissеrtasiyalara оppоnеntlik еtməklə yanaşı еlmi məsləhətçi kimi də biliyini əsirgəmir. 18 - 22 aprel 2017-ci ildə AMEA Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin “Numizmatika və epiqrafika” elmi-fond şöbəsinin müdiri, t.e.d., prof. Əli Rəcəbli Rusiya Federasiyasının Veliki Novqorod şəhərində keçirilən XIX Ümumrusiya Numizmatika Konfransında iştirak edərək “Şirvanşahların nadir sikkələri” adlı məruzə ilə çıxış etmişdir. Məruzədə V Məhəmməd ibn Əhməd (981-991), Qubad ibn Yəzid (1043 - 1049) və Burhan Əlinin (1540 – 1549) nadir sikkələrinə əsaslanaraq Azərbaycan tarixinin qeyd edilən dövrü ilə əlaqədar məlumatlara yenidən nəzər salmağın vacibliyi diqqətə çatdırılmışdır.[4].

Əli Rəcəblinin rəhbərlik etdiyi namizədlik dissertasiya işləri: 2007-ci il - Qasımova Sənubər Abbas-Ağa qızı. «Azərbaycan dövlətçilik rəmzləri tarixi qaynaq kimi (Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin materialları əsasında)». İxtisas: arxeologiya. 2013-cü il - Məmmədova Aygün Musa qızı. “Ərəb Xilafəti dövründə Azərbaycanda sikkə zərbi və pul dövriyyəsi”. İxtisas: arxeologiya. 2015-ci il - Cəfərov Mayis Vəliməmməd oğlu. “Azərbaycan Respublikasının cənub-şərq regionunda numizmatik tapıntılar Azərbaycan tarixinin öyrənilməsində mənbə kimi”. İxtisas: Vətən tarixi. Yarıməsirlik ömrünü Azərbaycan numizmatikasına həsr etmiş elmi -tədqiqat və pedaqoji fəaliyyətində yüksək elmi səviyyəsi ilə fərqlənən, mütəxəssis və dəyərli alim -Əli Rəcəbli 93 yaşı olmasına baxmayaraq əzmlə yaşayıb yaratmaqdadır.[5]

Tədqiqat Sahəsi[redaktə | əsas redaktə]

Əli Rəcəbli “Azərbaycan numizmatikası”, “Azərbaycan sikkələri”, “Монетное дело азербайджанского государства Сефевидов” və digər kitabların müəllidir. Fədakar əməyə görə medalla (1970) və Tərəqqi medalı (2010) ilə təltif olunub. “Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adına (1972) layiq görülüb.[6]

Əsas elmi nailiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm atributlarından biri olan pul tarixinin öyrənilməsi, numizmatik materialın toplanması və tədqiqi [7] kimi mühüm problemlərin öyrənilməsi ilə məşğul olmuşdur.

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

1.Нумизматика Азербайджана. Баку, Элм ва хаят, 1997, 232 с.

2.“Azərbaycan sikkələri” (Azərbaycan, rus və ingilis dillərində). Bakı: Xalqbank, 2012, 357 s.

3.Монетное дело азербайджанского государства Сефевидов. Bakı: Ziya, 2014, 231 s.

4.Şirvanşahlar dövlətində sikkə zərbi (Azərbaycan, rus və ingilis dillərində). Bakı; Elm və təhsil, 2015, 240 s.

5.Qafqaz pulları (Azərbaycan,rus, ingilis dillərində). Bakı: Elm, 2016, 337 s.

6.Sikkə və dövlətçilik (Azərbaycan və rus dillərində). Bakı, AFpoliqrafAF, 2017, 182 s.

Təltif və mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

1. Fədakar əməyə görə medalı (1970); 2. “Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adı (1972); 3. Tərəqqi medalı (2010). [8] AMEA A.A.Bakıxanov adına mükafat (2017); V Filekspo sərgisi münasibətilə Qızıl medal(2018)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.azhistorymuseum.az/index.php?mod=5&item=48&id=392
  2. http://www.science.gov.az/forms/doktora-nauk-muzeya-istorii-azerbaydjana/591
  3. http://www.anl.az/down/meqale/elm/2012/avqust/281857.htm
  4. Aygün Məmmədova. 2016-2017-ci illərdə Milli Azərbaycan Tarixi MuzeyininNumizmatika fonduna təqdim olunan numizmatikmateriallar S. 110-113 / Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi-2017. Bakı, 2017.
  5. Aygün Məmmədova.Azərbaycan numizmatikasinin layiqli tədqiqatçı-alimi – Əli Rəcəbli. səh.461-462. Azərbaycan Tarix Muzeyi. Bakı,2007.
  6. http://dlmn.info/az/pul-incesenet-ve-tarix/
  7. Azərbaycan dövlətçiliyinin mühüm atributlarından biri olan pul tarixinin öyrənilməsi, numizmatik materialın toplanması və tədqiqi
  8. http://www.science.gov.az/forms/doktora-nauk-muzeya-istorii-azerbaydjana/591

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]