Əli Xamenei
Əli Xamenei (tam adı:fars. سید علی حسینی خامنه ای, azərb. سید علی حسینی خامنهای/Seyid Əli Hüseyni Xamenei) — 17 iyul 1939, Məşhəd, İran) — İranın 2-ci Ali Rəhbəri (4 iyun 1989 — h.h.); İran İslam Respublikasının 3-cü prezidenti (13 oktyabr 1981 — 3 avqust 1989); İslam Respublikası Partiyasının lideri (15 iyul 1981 — 15 may 1987). Azərbaycanlı[1][2][3] ilahiyyatçı alim; Seyid; Ayətullah əl-üzma.
Mündəricat
Həyatı[redaktə | əsas redaktə]
Əli Xamenei 17 iyul 1939-cu ildə (H.Ş. 24.04.1318; H.Q. 28.02.1358) İranın Məşhəd şəhərində atası Höccətül-İslam vəl-müslimin Seyid Cavad Xamneyinin evində anadan olmuşdur.[4]
Əli Xameneinin öz dediyinə görə uşaqlığı yoxsul keçmişdir: “Atamın məşhur ruhani olmasına baxmayaraq, sadə və yoxsul yaşayırdıq. Bəzən evimizdə şam yeməyi olmadığından anam bizə kişmişlə çörək yedizdirərdi”.[4]
Əli Xamenei doğulduğu ev haqqında isə belə demişdir: “Doğulduğum ev Məşhədin yoxsul bir məhəlləsində yerləşirdi. Ev 60-70 metrlik bir otaq və qaranlıq bir zirzəmidən ibarət idi. Atamın yanına qonaqlar gəldiyi zaman (atam ruhani və məhəlləmizin mərcəyi-təqlidi olduğu üçün adətən, evimiz gediş-gəlişli olardı) onlar gedənə kimi hamımız zirzəmidə qalardıq. Atama rəğbəti olan bir neçə nəfər evimizin kənarında kiçik bir yer alaraq evimizə əlavə etdilər. Bununla da evimiz genişlənərək üçotaqlı oldu”[4]
Təhsili[redaktə | əsas redaktə]
Əli Xamenei 4 yaşında ikən qardaşı Məhəmmədlə birlikdə Quran və əlifba öyrənmişdir.[4]
İbtidai təhsilini qardaşı Məhəmmədlə "Darut-təlime diyanəti" dini mədrəsəsində almışdır.[4]
Əli Xamenei orta məktəbdə oxuduğu vaxtlardan “Camiul-muqəddəmat” kitabını, sərf və nəhv (ərəb dilinin qramatikası) elmini öyrənməyə başlamışdır. Sonralar hövzəyə qəbul olub, atasından və başqa din ustadlarından ərəb dilini öyrənmişdir. O, elmiyyə hövzəsinə daxil olmağının və ruhaniyyət yolunu seçməyinin əsas hədəfini belə açıqlayır: “Bu nurani yolu seçməyimin səbəbi atamın ruhani olması idi. Anam da məni buna təşviq etmiş və həvəsləndirmişdir”.[4]
Əli Xamrnei ərəb dilini atasının nəzarəti altında (14 yaşında) “Süleyman xan” və “Nəvvab” mədrəsələrinin müəllimləri yanında “Camiul-muqəddəmat”, “Siyuti”, “Muğni” və s. kitablardan öyrənmişdir. “Kitabu məalim”i də həmin vaxtlarda oxumuşdur. 16 yaşından etibarən Ayətullahul-üzma Milaninin xaric dərslərində iştirak etməyə başlayır. Sonra “Şərayiul-İslam” və “Şərhe Lumə”ni atasının yanında, bu kitabların bir hissəsini Ağa Mirzə Mudərris Yəzdinin yanında, “Rəsail” və “Məkasib”i Şeyx Haşim Qəzvinidən, fiqh və üsul dərslərinin qalan bəhslərini atasından öyrənmişdir. Əli Xamneyi ruhani təhsilinin ilk mərhələlərini beş il yarım müddətində başa vurmuşdur. Əli Xamneyi məntiq və fəlsəfə elmlərini “Mənzumeye Səbzevari”dən əvvəlcə Ayətullah Mirzə Cavad Tehraninin yanında, sonralar isə Şeyx Rza İsadan öyrənmişdir.[4] Əli Xamneyi tələbə olduğu dövrdən tədrislə məşğul olmağa başlamışdır. Məşhəddə və Qumda olduğu zaman ərzində müxtəlif dini elmləri tədris etmişdir.
Diplomatik fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]
- 1.İnqilab şurasının üzvü
- 2.Sistan və Bluçestan məmurluğu
- 3.İslam İnqilab ordusunun rəhbəri
- 4.Tehranın İmam Cüməsi (Ayətullahul-Üzma Taliqani (r.ə) vəfat etdikdən sonra İmam Xomeyni (r.ə) tərəfindən Tehranın İmam Cüməsi təyin olundu)
- 5.İmam Xomeynin (r.ə) ali müdafiə şurasındakı müşaviri
- 6.Ölkə Prezidentliyi.
Seyyid Əli Hüseyni Xamenei 1981-ci ildə Əbuzər adına məsciddə çıxış edən zaman münafiqlər və düşmənlər tərəfindən ağır yaralandı. Bu hadisədən sonra Imam Xomeyni (r.ə) onun barəsində belə buyurdu: "...Mən əziz Xameneiyə təbrik deyirəm ki, müharibə meydanında hərbi geyimdə, arxa cəbhədə isə ruhani geyimdə bu məzlum millətə xidmətə edir. Allahdan sizin üçün sağlamlıq istəyirəm ki, islam və müsəlmanlarına xidmətinizi davam etdirəsiniz."
İslam inqilabının banisi Imam Xomeyninin 1989-cu ildə vəfatından sonra "Xübrəqan" məclisi (Xübrəqan-müctəhidlərdən ibarət alimlər məclisidir) tərəfindən Əli Xamneyi islam inqilabının rəhbəri seçildi.
Daxili siyasəti[redaktə | əsas redaktə]
Xarici siyasət[redaktə | əsas redaktə]
Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]
- 1. İmam Həsən Müctəbanın (ə) Sülhü
- 2. İmam Səccadın (ə) həyatı barədə təhqiqat
- 3. İmam Rza (ə)
- 4. İmam Rzanın (ə) siyasi şəxsiyyəti
- 5. İslamda hökümət
- 6. Nəhcül-Bəlağədən dərslər
- 7. Vilayət Nurları
- 8. Əxlaq dərsi
- 9. İslamı düzgün anlamaq
- 10. Şəhadət ətri
- 11. Məzlumiyyət fəryadı
- 12. Əcvibətül İstiftaat və s.
Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]
İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]
- ↑ "Azeris unhappy at being butt of national jokes". IRIN. UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. 25 May 2006. http://web.archive.org/web/20070814165654/www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26910. İstifadə tarixi: 2009-06-19.
Orijinal mətn (ing.)
Although Azeris are prominent among Iran’s elite — the supreme leader Ayatollah Ali Khamenei is an Azeri — they are often the targets of jokes and regularly mocked by the Persian majority.
- ↑ Jun 8, 2006 (2006-06-08). "Asia Times Online :: Middle East - Foreign plots and cockroaches in Iran". Atimes.com. Arxivləşdirilib from [1] on 2011-08-25. http://www.webcitation.org/61Bbungpc. İstifadə tarixi: 2009-06-19.
Orijinal mətn (ing.)
Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei — himself an Azeri
- ↑ Sep 28, 2004. "Asia Times - Asia's most trusted news source for the Middle East". Atimes.com. Arxivləşdirilib from [2] on 2011-08-25. http://www.webcitation.org/61Bbvcvst. İstifadə tarixi: 2009-06-19.
Orijinal mətn (ing.)
Indeed, Iran’s supreme leader Ayatollah Ali Khamenei is an ethnic Azeri and so is Rahim Safavi, the overall commander of the Islamic Revolutionary Guards Corps (IRGC) and the most important military-security official in the country.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 "Ayətullah Xameneinin tərcümeyi-halı" (az). leader.ir. http://www.leader.ir/langs/az/index.php?p=bio. İstifadə tarixi: 2014-04-20.
Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]
Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]
- Seyid Əli Xameneyinin informasiya bloku
- Seyid Əli Xameneyinin əsərlərini mühafizə və tanıdma bürosu
- Rəsmi twitter hesabı (ing.)
- Rəsmi facebook səhifəsi (ing.)
- Sabahattin Türkyılmaz (2014-01-14). "Eşinin Dilinden İmam Hamenei" (tr). rasthaber.com. http://rasthaber.com/yazar_17787_839_esinin-dilinden-imam-hamenei.html. İstifadə tarixi: 2014-01-28.