Əliyar Əliyev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Əliyar Əliyev
Əliyar Yusif oğlu Əliyev
Əliyar Əliyev (milli qəhrəman).jpg
Doğum tarixi: 14 dekabr 1957(1957-12-14).
Doğum yeri: Qazyan, Qubadlı rayonu, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Vəfat tarixi: 3 oktyabr 1992 (34 yaşında)
Vəfat yeri: Laçın, Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Vəfat səbəbi: Şəhid olmuşdur
Atası: Yusif Əliyev
Anası: Pəri Əliyeva
Uşağı: Emin Əliyev
Yusif Əliyev
Pərvanə Əliyeva
Təltifləri: Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

Əliyar Yusif oğlu Əliyev (d. 14 dekabr 1957, Qazyan, Qubadlı rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 3 oktyabr 1992, Qazyan, Qubadlı rayonu, Azərbaycan) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erkən illəri[redaktə | əsas redaktə]

Əliyar Əliyev 1957-ci il dekabrın 14-də Qubadlı rayonunun Qazyan kəndində anadan olub.[1] 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu fərqlənmə diplomu ilə bitirərək, bir müddət Qubadlı rayonunun Dondarlı kənd orta məktəbində idman müəllimi işləyib.[1][2]

Hərbi xidməti başa vurduqdan sonra Saransk Dövlət Universiteti onu idman üzrə tanınmış mütəxəssis kimi müəllim işləməyə dəvət edir və Əliyar Əliyev həmin universitetdə iki il müəllim işləyir.[1] Atasının ölümü ilə əlaqədar o, Qazyana qayıdır, qəsəbə orta məktəbində müəllim, "Məhsul" Kənd Könüllü İdman Cəmiyyətində rayon şöbəsinin məşqçisi vəzifəsində çalışır.[1][2] 1985-ci ildən isə Könüllü Bədən Tərbiyəsi və İdman Cəmiyyəti rayon Şurasının sədri seçilib.[1][2]

Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

Qarabağ müharibəsi başlayanda Əliyar Əliyev könüllü olaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sırasına qoşulur.[1] Müharibədə özünü təkcə döyüşçü kimi yox, həm də hərbi işin təşkilatçısı kimi göstərməyə başlayır.[1] Əvvəlcə taborun kəşfiyyat bölməsinin komandiri, sonra tabor komandırının təchizat üzrə müavini təyin edilir.[1]

1988-ci ilin fevral ayında Xankəndidəki ilk erməni mitinqlərindən sonra Ermənistandan azərbaycanlıların deportasiyası başlandı və ilk qaçqın dalğası Qubadlıdan keçdi. Sisiyandan, Qafandan, Gorusdan qovulan, döyülüb təhqir edilən azərbaycanlıların bir qismini qubadlılılar qəbul etdilər.[2] Dağlıq Qarabağla Ermənistan arasında yerləşən Qubadlının strateji əhəmiyyətini başa düşən erməni təcavüzkarları burada terror-təxribatlar törətməyə çalışırdılar.[2] Məhz elə o illərdə Qubadlıda xalq hərəkatının başçısı, demokratik qüvvələrin rəhbəri kimi tanınan Əliyar Əliyev könüllülərdən ibarət dəst təşkil edir.[2] Onun təşkil etdiyi tabor camaat arasında “Pəhləvanlar taboru” kimi da tanınırdı.[2] Çünki könüllülərin əksəriyyəti onun rəhbərlik etdiyi Könüllü Bədən Tərbiyəsi və İdman Cəmiyyətinin üzvlərindən ibarət idi.[2] Lakin o, təvazökarlıq göstərib komandir olmur.[2] 1992-ci ildə Əliyar Əliyev taborun kəşfiyyat bölməsinin komandiri təyin edilir.[1][2] Sonradan isə taborun rəhbərliyi ona həvalə olunur.[2]

Başarat, Susuz dağ, Suarası mövqelərini ələ keçirərkən xüsusilə fərqlənib, 1992-ci il sentyabrın 30-da Laçın rayonu istiqamətində döyüşə rəhbərlik edib.[3]

1991-ci ilin may ayında Qubadlının Yuxarı Cibikli kəndi, 1992-ci ilin oktyabr ayının 12-də isə bu rayonun Topağac-Başarat yüksəkliyi uğrunda gedən döyüşlərdə də onun rəhbərlik etdiyi alay düşməni ağır itkilərə məruz qoymuşdu.[4]

Əliyar Əliyevin rəhbərlik etdiyi alayın topçuları Xocalı soyqırımından bir neçə gün sonra yuxarıların əmri olmadan Gorusun altını üstünə çevirmiş, Moskva və Yerevan KİV-ləri bu hücum zamanı 336 nəfərin öldürüldüyünü yazmışdı.[4] Bununla bağlı Ermənistanda üç gün matəm elan edilmişdi, Yerevanda keçirilən mitinqlərdə Əliyar Əliyevə və onun 3 döyüşçüsünə ölüm hökmü çıxarılmışdı.[4]

1992-ci ilin aprel ayının 16-da “Qara bəbir” ləqəbli Suriya ermənisi Karlenin başçılığı ilə xaricdə xüsusi hazırlıq keçmiş 50 nəfərlik diversiya qrupu Lalazar körpüsünü partladıb Qubadlının sərhəd kəndlərinin rayon mərkəzi ilə əlaqəsini kəsmək, strateji yüksəklikləri ələ keçirmək üçün hücuma keçmişdi.[4] Kəşfiyyat məlumatları nəticəsində bundan xəbər tutan və onların yolunu gözləyən Əliyar Əliyev və döyüşçüləri onları mühasirəyə alaraq dəstəbaşıları da daxil, 11 düşmən əsgərini məhv etmiş, həmin meyitləri azərbaycanlı əsirlərə dəyişmişdilər.[4]

1992-ci ilin iyun ayının 24-də Qubadlı rayon mərkəzini bombalamağa uçan üç vertolyotu vurub salan da Əliyar Əliyevin döyüşçüləri olmuşdu.[4] 1992-ci ilin avqust ayında həyata keçirilən "Şurnuxu” əməliyyatında iştirak edib.[5] Qarabağ müharibəsi qazisi Sadiq Paşayevin sözlərinə görə, Azərbaycan əsgərləri iki rayonun arasındakı yolu kəsib, əlaqəyə girmələrinə mane olurduq.[5] Orada ermənilərin 100 nəfərdən çox canlı qüvvəsi toplanmışdı.[5] Azərbaycan əsgərləri iki qrup idi – bir bölük və təxminən 40-45 nəfər ibarət olan bir tağım.[5] Əməliyyat bir gün çəkdi və ermənilər 80-dən çox canlı qüvvə və bir neçə texnika itirdi.[5] Gorusun Şurnuxu kəndindəki postu darmadağın etmiş Əliyar Əliyev və döyüşçüləri 20 rus və erməni silahlısını canlı olaraq ələ keçirmişdi. Onlar işğalın son günlərinədək Qafan-Gorus yolunu nəzarətdə saxlamağı da bacarmışdılar.[4] Azərbaycan qüvvələrində bir-iki yüngül yaralı var idi və itki verməmişdi.[5]

Əliyar Əliyev 1992-ci ilin payızında 40 könüllü döyüşçü ilə birlikdə işğal altındakı Laçının 40-a qədər kəndini 4 gün ərzində ermənilərdən azad etdi.[4]

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Əliyar Əliyevin son döyüşü 1992-ci il oktyabrın 3-də Laçının iki kilometrliyində olub. “Tikanlı zəmi” yüksəkliyi uğrunda döyüşdə tabor komandiri Əliyar Əliyev və onun sürücüsü Əlisadət Ağayev qəhrəmancasına həlak olublar.[1][3] O, Qubadlı rayonunun Qəzyan kəndində dəfn olunub.[6] Həmin döyüşlərdə iştirak etmiş, I taborun tank əleyhinə taqım komandiri, baş leytenant, II qrup Qarabağ müharibəsi veteranı Füzuli Həsənovun qeyd edir:

" Əliyarın ölümü ilə bütün Qubadlı kədərə büründü, camaat ona 40 gün yas saxladı. Təbii ki, bu camaatın ona məhəbbətindən irəli gəlirdi. Çünki o, qubadlıların dirəyi, dayağı idi… Hamı onunla fəxr edirdi. Həmişə deyirdilər ki, Əliyar kimi oğlu olan oba basılmaz. Ölümünün qırxıncı günü rayon mərkəzində onun abidəsinin açılışı oldu.[2] "

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ailəli idi, Emin və Yusif adlı oğlu və Pərvanə adlı qızı var.[2] O, qarmonu məharətlə çalardı, döyüşçülərini ruhlandırardı.[2] Əliyar Əliyev bir müddət pəhləvan kimi fəaliyyət göstərib.[2] O, hətta müxtəlif nömrələrlə (üzərindən maşın keçirmək, başında kərpic sındırmaq, hərəkətdə olan maşını saxlamaq və sairə) qonşu rayonlarda da çıxışlar edirdi.[2]

Əliyar Əliyev Yunan-Roma güləşi üzrə dəfələrlə respublika, ümumittifaq və beynəlxalq yarışların qalibi olub. Əliyarın Əliyev rəhbərliyi ilə yetişmiş 8 nəfər respublika və SSRİ çempionu olmuş, 10-dan çox idman ustası, beynəlxalq turnirlərin qalibləri, Heydər Məmmədəliyev isə güləş üzrə dünya çempionu olmuş və 2004 Yay Olimpiya Oyunlarında gümüş medal qazanmışdır.[7][8]

Əliyar Əliyev şeirlər də yazırdı:

Dostumuzu düşmən sandıq,
Düşməni dost sana-sana.
Azadlıqdan çox danışdıq,
Fəqət qaldıq yana-yana.

Əliyar Əliyev[2]

İrsi[redaktə | əsas redaktə]

Bakının Nərimanov rayonundakı küçələrdən biri onun adını daşıyır, orada qəhrəmanın büstü də ucalır.[2] Masazırda onun adına məktəb, SumqayıtdaBinəqədidə isə “Əliyar” adlı bulaqlar var.[2] Sumqayıt şəhərində idman klubu və yaratdığı tabor onun adını daşıyır.[2][9][6] Qubadlı rayonunda abidəsi qoyulub.[6]

Onun xatirəsinə həsr olunmuş Yunan-Roma güləşi üzrə Respublika turniri keçirilir.[10][2]

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

2016-cı ildə Nizami Abbas Əliyar Əliyev haqqına “Pəhləvan komandir” sənədli filmini çəkmişdir.[11]

Təltif və mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 10 noyabr 1992-ci il tarixli 301 nömrəli Fərmanı ilə Əliyar Yusif oğlu Əliyev ölümündən sonra Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülüb.[6]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 "Milli Qəhrəmanlarımız gənclər üçün örnəkdir". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [1] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/olaylar/2015/dekabr/466046.htm. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 "“Əliyarın adı gələndə erməni döyüşçülərinin canına vəlvələ düşürdü”". www.zaman.az. Arxivləşdirilib: [2] saytından 29 iyun 2016 tarixində. https://www.zaman.az/NewsContent/ZNewsContent/878. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  3. 3,0 3,1 "Qubadlı döyüşlərinə könüllü gedən ilk idmançı – Milli Qəhrəman Əliyar Əliyev". www.aznews.az. Arxivləşdirilib: [3] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://www.aznews.az/index.php?c=news&id=5325. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 "Şəhid Milli Qəhrəmanımızın doğum günüdür". www.bizimyol.info. Arxivləşdirilib: [4] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://www.bizimyol.info/news/40007.html. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 "Əliyar Əliyev erməniləri belə darmadağın etmişdi". vizual.az. Arxivləşdirilib: [5] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://vizual.az/az/eliyar-eliyev-ermenileri-bele-darmadain-etmisdi-video/?rel=1449599454?1467173262. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları". anl.az. Arxivləşdirilib: [6] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://anl.az/down/meqale/az_muellimi/2010/iyul/129607.htm. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  7. "МАМЕДАЛИЕВ ГЕЙДАР НУРАДДИН-ОГЛЫ" (Rus). sportufo.ru. Arxivləşdirilib: [7] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://sportufo.ru/persony/59-persony-m/581-mamedaliev-gejdar-nuraddin.html. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  8. "Греко-римская борьба. Ай да Гейдар!". www.e1.ru. Arxivləşdirilib: [8] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://www.e1.ru/news/spool/news_id-178836.html. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  9. "Qubadlı rayonunun Ermənistan tərəfindən işğalının 21-ci ildönümü ilə əlaqədar anma tədbiri keçirildi". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [9] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/avqust/389399.htm. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  10. 10,0 10,1 "AZƏRBAYCANIN MİLLİ QƏHRƏMANI ƏLİYAR ƏLİYEVİN XATİRƏSİNƏ HƏSR OLUNMUŞ RESPUBLİKA TURNİRİ KEÇİRİLİR". azertag.az. Arxivləşdirilib: [10] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://azertag.az/xeber/AZARBAYCANIN_MILLI_QAHRAMANI_ALIYAR_ALIYEVIN_XATIRASINA_HASR_OLUNMUS_RESPUBLIKA_TURNIRI_KECHIRILIR-389379. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.
  11. "Qarabağ savaşını lentlərdə yaşadan rejissor". www.anl.az. Arxivləşdirilib: [11] saytından 29 iyun 2016 tarixində. http://www.anl.az/down/meqale/medeniyyet/2016/fevral/479232.htm. İstifadə tarixi: 29 iyun 2016.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]