Əlqul

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Əlqul
Əlqul

Əlqul
Tam adı Əlqul
Digər adları Perseyin betası
Kəşf tarixi Bilinmir
Ulduz ölçüsü vısual – 2.12 / mütləq – (-0.15)
Yerdən məsafəsi 28.5 Parsek
Parlaqlıq 98/3.4/4.1
Aid olduğu bürc Persey
Spektral sinif B8V (A) /K02IV (B) /A5V (C)
Kataloq nömrəsi HR 936


Joel Stebbins tərəfindən 1910cu ildə ölçülən Əlqulun parlaqlığının artıb azalma qrafiki.

Əlqul ulduzu Persey bürcünün β ulduzu. Əlqul ulduzu ilk və ən yaxşı bilinən tutulan qoşa ulduzdur. β Persey üç ulduzlu sistemdir, Aa1, Aa2 və Ab ibarət olan böyük və əsas parlaq β Persey Aa1 ulduzu nizamlı olaraq zəif parlaqlı β Persey Aa2 ulduzu tərəfindən tutulur. Onun parlaqlığı periodik olaraq artıb azalır. Beləliklə, Əlqul ulduzunun ulduz ölçüsü adətən 2,1 ətrafında sabit qalır, ancaq təxminən 10 saat davam edən qismən tutulmalar zamanı hər 2,86 gündə (2 gun, 20 saat 49 dəqiqə) 3,4 qiymətinə enir.

Əlqul ulduzu tutulan dəyişən ulduz sinfinə aid edilir və Əlqul dəyişənləri kimi tanınır.

Əlqulun qoşa ulduzları bir birinə o qədər yaxındır ki, ulduz maddəsinin axışını müşahidə etmək olar. Ulduz maddəsi böyük ulduzdan balaca parlaq ulduza doğru yer dəyişir.

Müşahidə tarixi.[redaktə | əsas redaktə]

Algol'un dəyişkənliyi İtalyan astronomu Geminiano Montanari[1] tərəfindən 1667 ci ildə qeyd edildi, ancaq parlaqlıqdakı dəyişmələrin periodik təbiəti, bir əsrdən sonra, İngilis amatör astronom John Goodricke tərəfindən ulduzun dəyişənliyi qeydə alındı.[2] 1783-cü ilin may ayında o, tapıntılarını Kral Cəmiyyətinə təqdim etdi və dövrü dəyişkənliyə ulduzun qarşısında keçən bir qaranlıq cisimin (və ya ulduzun dövrü olaraq Yer üzünə doğru döndüyü daha qaranlıq bir bölgəyə sahib olması) səbəb olduğu fikri irəli sürürdü. Bu məlumata görə Copley Medalına Slayiq görüldü.[3]

Sistem.[redaktə | əsas redaktə]

Algol Bahninterpolation.gif

Dünya baxımından, ALQOL Aa1 və ALQOL Aa2, köçəri bir ikili meydana gətirir çünki orbit müstəvisi, Dünyaya baxış xətti ehtiva edir. Daha dəqiq olmaq lazım olsa, ALQOL üçlü ulduz sistemidir: kölgədə olan ikili cütlükləri yalnız 0,062 astronomik vahidlər (au) ilə bir-birindən ayrılarkən, sistemdəki üçüncü ulduz (ALQOL Ab) 2,69 au'luk bir məsafədədir .Cütlüyə aid qarşılıqlı orbital dövrü 681 Dünya günüdür . Sistemin ümumi kütləsi təxminən 5.8 günəş kütləsi və Aa1, Aa2 və Ab kütlə dərəcələri təxminən 4.5 ilə 1-dən 2 arasındadır.

Parlaq üçlü ulduzun üç komponenti köhnədən bəzən A, B və C olaraq adlandırırlar. Washington Cüt Ulduz Katalogu bunları Aa1, Aa2 və An olaraq qeydə alır, iki ulduz B Və C təxminən bir dəqiqə uzaqlıqdadır. Ayrıca beş ədəd nəfəs ulduz da yoldaş olaraq siyahıya alınmışdır.

ALQOL araşdırmaları ulduz inkişaf nəzəriyyəsində ALQOL paradoksuna yol açdı: ikili bir ulduzun komponentləri eyni anda meydana gəlir və böyük ulduzlar daha az bərk ulduzlardan çox daha sürətli evrimleşiyor olsa da, ALQOL ANın daha böyük qisimi hələ ana Dizisi, ancaq daha az bərk ALQOL B, daha sonrakı bir təkamül mərhələsində subgiant bir ulduzdur. Paradoks, kütlə transferi ilə həll edilə bilər: daha böyük ulduz bir subiyant halına gəldiyində, Roche lobunu doldurdu və kütlənin böyük qisimi, hələ ana sıralardakı digər ulduza köçürüldü. Algol'a bənzər bəzi ikilinin bir qaz axışı görülə bilər.

Bu sistem eyni zamanda x-ray və radio dalğası raketləri sərgiləyir. X-şüası fişənglərinin , kütlə transferi ilə etkileşen A və B komponentlərinin maqnetik sahələrindən qaynaqlandığı düşünülür. Radio dalğası raketləri, günəş ləkələrinə bənzər maqnetik döngülərle yaradılır, ancaq bu ulduzların maqnetik sahələri Günəş sahəsindən on qat daha güclü olduğundan, bu radio raketləri daha güclü və daha israrlıdır.

Algol AB movie imaged with the CHARA interferometer - labeled.gif

Tarixi Məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Əlqul ingilis dilində bir başa tərcümədə Şeytan Ulduzu adlandırılır. Bu ulduzun belə adlanmasına səbəb onun parlaqlığının dəyişməsi ilə əlaqədardır.

Tarixi olaraq, ulduz müxtəlif mədəniyyətlər arasında qanlı şiddətlərə məruz qalaraq güclu bir birliyə qəbul edilmişdir.

Tetrabiblosda İsgəndərli astronom Ptolemeyin 2-ci əsrin astroloji mətnində Əlqul ulduzu " Perseyin Gorgonu" olaraq adlandırılır və başqalarına görə ölümlə əlaqələndirilirdi.

Astroloji olaraq Əlqul səmanın ən uğursuz ulduzlarından biri sayılır və Behenian ulduzlardan biri kimi siyahıya alınmışdır.

  1. G. Montanari, "Sopra la sparizione d'alcune stelle et altre novità celesti", in: Prose de Signori Accademici Gelati di Bologna (Bologna: Manolessi, 1671), pp. 369-92 (Google books)
  2.  ADS O.J. Eggen,"An Eighteenth Century Discussion of Algol", The Observatory77(1957), 191-197
  3. 6 August 2003. Archived from the original on 22 June 2006. Retrieved 31 July 2006.