Ərəb-Sasani müharibələri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ərəb-Sasani müharibələri (633-651)[redaktə | əsas redaktə]

Ərəb Xilafətinin Sasanilər imperiyasını işğal etmak niyyəti ilə bağlı olaraq Ərəblərlə Sasanilər arasında baş vermiş müharibələr. Bu müharibələr şərti olaraq Ərəblərin (müsəlman ərəblərin) Sasani işğalı kimi də tanınır. Müharibə 633-cü ildə Ərəb ordularının hücumu ilə başlamış və 651-ci ilə qədər davam etmişdir. Müharibənin yekun nəticəsi olaraq Mesopatomiya, İran, Cənubi Qafqaz, Şərqi Anadolu və Xorasan ərəblər tərəfindən işğal olundu. Sasanilər imperiyası süqut etdi. İşğal olunmuş ərazilərdə İslam dini və İslam mədəniyyəti, Ərəb dili sürətlə yayıldı.

İştirakçı tərəflər və qoşunların vəziyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Müharibədə əsas tərəflər Sasanilər imperiyası və Ərəb Xilafəti (Raşidilər Xilafəti) olmuşdur. Buna baxmayaraq Sasanilər imperiyasına daxil olan dövlətlər o cümlədən Qafqaz Albaniyası da müharibədə fəal iştirak etmişdir. Sasanilər tərəfdən müharibədə məşhur komandanlar bunlardır:

  • Rüstəm Fərruxzad
  • Bəhram
  • Firuz Xosrov
  • Bəhrami Çubin Mehrani
  • Mardanşah
  • İsfəndiyar
  • Bəhrami Razi Mehrani
  • Xurrazat
  • Cavanşir

Ərəb Xilafəti tərəfindən komandanlar isə bunlardır:

  • Xalid ibn Valid
  • Səd ibn Əbu-Vəqqas
  • Əbu-Musa Aşari
  • Əmmar ibn Yasir
  • Numan ibn Muqarrin
  • Muqhira ibn Şuba
  • Əhnaf ibn Qeys
  • Abdullah ibn Amir
  • Hüzeyfə əl-Yəman

Müharibəni aparan hökmdarlar: Sasanilər tərəfdən:

  • III Yezdəgird (632-651)

Ərəblər tərəfdən:

  • Əbu-Bəkr (632-634)
  • I Ömər (634-644)

Müharibənin dini nəticələri[redaktə | əsas redaktə]

Sasanilər imperiyasında əsas din zərdüştlük idi.

Əsas döyüşlər[redaktə | əsas redaktə]

N Döyüşün adı Baş verdiyi vaxt Qalib tərəf Məğlub tərəf
1 Zincir aprel 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
2 Çay aprel 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
3 Vəlaca may 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
4 Ülleys may 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
5 Hira may 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
6 Ənbar 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
7 Ayn əl-Təmr 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
8 Müzəyyəh noyabr 633 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
9 Saniy noyabr 633 Raşidilər Xilafəti Xristian ərəblər
10 Zümeyl noyabr 633 Raşidilər Xilafəti Xristian ərəblər
11 Firaz yanvar 634 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası, Bizans imperiyası, Xristian ərəblər
12 Nəmaraq 634 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
13 Körpü noyabr 634 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
14 Kadisiyyə 16-19 noyabr 636 Sasanilər imperiyası Raşidilər Xilafəti
15 Ktesifonun mühasirəsi yanvar-mart 637 Sasanilər imperiyası Raşidilər Xilafəti
16 Yalula aprel 637 Sasanilər imperiyası Raşidilər Xilafəti
17 Nəhavənd 642 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
18 İsfahan 642 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
19 Vac Ruh 642-643 Raşidilər Xilafəti Sasanilər imperiyası
20 Rey
21 Gürgan
22 Təbəristan
23 Nişapur
24 Herat 651 Sasanilər imperiyası Raşidilər Xilafəti
25 Oks çayı 651 Sasanilər imperiyası, Göytürk imperatorluğu Raşidilər Xilafəti

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]