Məzmuna keç

Ərəbgir

Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

Ərəbgir
Arapgir
39°02′28″ şm. e. 38°29′43″ ş. u.HGYO
Ölkə
Tarixi və coğrafiyası
Sahəsi
  • 974 km²
Saat qurşağı
Əhalisi
Əhalisi
  • 10.868 nəf. (2018)
Rəsmi dili
Rəqəmsal identifikatorlar
Poçt indeksi 44800
Nəqliyyat kodu 44
Digər
arapgir.bel.tr
Ərəbgir xəritədə
Ərəbgir
Ərəbgir
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Ərəbgir (türk. Arapgir) — Türkiyənin Malatya vilayətinə daxil olan bələdiyyə və rayon.[3] Rayonun ərazisi 987 km² təşkil etmiş,[4] əhalisi isə 2022-ci il üzrə 9,964 nəfər olmuşdur.[5] Fərat çayının sahilindən 14–15 km şərqdə, Malatyanın 70 km şimalında, Elazığ və Kemaliyyə şəhərləri arasında yerləşir.

Ərəbgir Fərat çayının qərbi və şərqi qollarının birləşdiyi ərazidə yerləşmiş, lakin birləşmiş axının sağ sahilindən bir neçə mil aralıda salınmışdır. Şəhər Sivas ilə Fərat çayına qədər uzadılmış şosse yolu vasitəsilə əlaqələndirilmişdir. Müasir Ərəbgie şəhəri XIX əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Bununla yanaşı, şəhərdən təxminən 2 mil şimal-şərqdə yerləşən və hazırda "Eskişehir" (hərf. "köhnə şəhər") adlandırılan qədim yaşayış məntəqəsi mövcuddur.[6]

Etimologiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Şəhər qədimdə Daskuza adlanırdı.[7]

Ərəbgirin adı ilə bağlı bir rəvayətə görə, Çubuq bəy döyüşdə əsir götürülmüş və biri Cahangir, digəri isə Ərəb Mehmed adlı iki komandir tərəfindən mühasirəyə alınmışdır. Deyilənə görə, Cahangir döyüşdə həlak olmuş və baş komandan "Ərəb, gir!" əmrini vermiş, bundan sonra şəhərin adı Ərəbgir olaraq qalmışdır. Buna baxmayaraq, I Məlikşahın Anadoluya gəlməmiş, əvəzində regiona Süleyman bin Qutalmışı təyin etmişdi. Süleyman sözügedən döyüşdə komandan olmuş olsaydı belə, Ərəbgir şəhərinin adı daha əvvəl bizanslılar və ya ermənilər tərəfindən də bu formada istifadə olunurdu.[8] Şəhərin adının mənşəyi ilə bağlı başqa bir nəzəriyyə onun tarixi Arapraknua yaşayış məntəqəsi ilə əlaqələndirilməsi olmuşdur. Yunan dilində şəhərin adı "Arapraseç" idi.[9]

1988-ci ilə qədər "Arapgir" və "Arapkir" yazılış formalarının hər ikisi rəsmi olaraq istifadə edilmişdir. A. Çingiz Sezer tərəfindən aparılan araşdırmalar və müraciətlər nəticəsində 22 iyul 1988-ci ildə Vejdi Gönülün imzası və Vilayətlər İdarəsi Baş Müdirliyinin 420.208/14–5606 saylı yazısı ilə adın "g" hərfi ilə — "Arapgir" formasında işlədilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir.[10]

Coğrafiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Rayon enlikli və dağlıq əraziyə malik olmuşdur. Şərqi Anadolu regionunun qərb hissəsində, Yuxarı Fərat Bölməsində, Fərat vadisinin qərb sahilində, [[Malatya[] şəhərindən 114 km məsafədə yerləşmişdir. Ərəbgirin torpaqları şərqdə Elazığın Ağın, qərbdə Malatyanın Arguvan, şimalda Ərzincanın Kəmaliyyə və Sivasın Divriği, cənubda isə Elazığın Keban rayonları ilə həmsərhəd olmuşdur. Rayon mərkəzinin yüksəklik səviyyəsi 1 250 metr təşkil etmişdir. Ərazisi 964 km² olmuşdur. 2000-ci il ümumi əhali siyahısına görə, rayon mərkəzinin əhalisi 10,180, kəndlərin əhalisi 6,445 nəfər olmuş, ümumi əhali 17,070 nəfər təşkil etmişdir. Rayonda mərkəz olmaqla bir bələdiyyə, Taşdelen olmaqla bir bucaq, 42 kənd və 49 məhəllə mövcud olmuşdur.[11][12]

Tərkibi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ərəbgir rayonunda 63 məhəllə var:[13]

  • Aktaş
  • Alıçlı
  • Aşağıçörenge
  • Aşağıulupınar
  • Aşağıyenice
  • Berenge
  • Boğazlı
  • Bostancık
  • Budak
  • Çakırsu
  • Çarşı
  • Çaybaşı
  • Çiğnir
  • Çimen
  • Çobanlı
  • Cömertli
  • Deregezen
  • Düzce
  • Esikli
  • Eskiarapkir
  • Eynir
  • Gebeli
  • Göz
  • Gözeli
  • Günyüzü
  • Hezenek
  • Hocaali
  • Kayakesen
  • Kaynak
  • Kazanç
  • Kılıçlı
  • Konducak
  • Koru
  • Köseoğlu
  • Mehmet Akif
  • Meşeli
  • Onar
  • Ormansırtı
  • Osmanpaşa
  • Pacalı
  • Pirali
  • Şağıluşağı
  • Sekizsu
  • Selamlı
  • Serge
  • Şıhlar
  • Sinikli
  • Sipahiuşağı
  • Suçeyin
  • Sugeçti
  • Tarhan
  • Taşdelen
  • Taşdibek
  • Ulaçlı
  • Yaylacık
  • Yazılı
  • Yeni
  • Yeşilyayla
  • Yukarı Ulupınar
  • Yukarı Yenice
  • Yukarıçörenge
  • Yukarıyabanlı
  • Zohrap

Nəqliyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Malatya–Ərəbgir avtomobil yolu dairəvi və ya əlaqə yolu yox, şəhərlərarası avtomobil yolu olmuşdur. Bu yol Malatya vilayətinin Qara dəniz bölgəsinə açılan əsas qapısı kimi çıxış etmiş, Ərzincan, Sivas və Elazığ vilayətləri arasında mühüm şəhərlərarası nəqliyyat xətti hesab edilmişdir.[14] Bundan əlavə, 2014-cü ildə inşasına başlanmış və hazırda davam etdirilən Divriği–Ərəbgir–Kəban Yolu Tunelləri Layihəsi bölgədə nəqliyyat baxımından mövcud olan çətin şəraiti aradan qaldırmışdır. Layihə çərçivəsində inşa edilən Sarıçiçək-1 tuneli 1600 metr, Sarıçiçək-2 tuneli isə 1100 metr uzunluğa malik olmuş, iki tunelin ümumi uzunluğu 2700 metr təşkil etmişdir.[15] Malatya ilə Ərəbgir mərkəzi arasındakı məsafə təqribən 120 kilometr olmuş, bu marşrut üzrə hərəkət müddəti isə orta hesabla 1 saat 30 dəqiqə davam etmişdir. Malatya–Ərəbgir marşrutu üzrə fəaliyyət göstərən mikroavtobuslar həftənin 7 günü xidmət göstərmişdir. Ərəbgirdən Malatya mərkəzinə qədər marşrut üzrə 25 dayanacaq mövcud olmuş və bu məsafə təxminən 45 dəqiqəyə qət edilmişdir.[16]

İqlimi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Arapgir quru yaylı rütubətli kontinental iqlimə (Köppen təsnifatı: Dsa) malik olmuş, eyni zamanda Aralıq dənizi iqliminə (Köppen: Csa) keçid xüsusiyyətləri göstərmişdir.[17] İqlim isti və quraq yaylar, soyuq və tez-tez qarlı qışlarla səciyyələnmişdir.[18]

{{{Şəhər_yiyəlik}}} iqlimi
Göstərici Yan Fev Mar Apr May İyn İyl Avq Sen Okt Noy Dek İl
Mütləq maksimum, °C 2,7 4,4 10,1 16,3 21,7 27,7 32,4 33,0 28,1 20,8 11,9 5,0 17,9
Orta temperatur, °C −0,8 0,4 5,4 11,0 16,1 21,6 25,7 26,2 21,6 15,0 7,2 1,4 12,6
Yağıntı norması, mm 100,67 86,87 79,16 80,47 66,4 16,8 3,18 2,13 13,08 49,2 {{{Noy_orta_yağ}}} 97,59 670,76
Mənbə: NOAA[19]

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Tarixin müxtəlif dövrlərində Ərəbgir istehkam, qəsəbə, qala-şəhər və ya şəhər kimi xatırlanmışdır.[9] Əsl Ərəbgir buradan 6 km aralıda yerləşən Eskiərəbgir şəhəridir.[20]

Bu ərazi tarixi Kiçik Ermənistan vilayətinin tərkib hissəsi olmuşdur. Ərəbgir şəhərinin qədim hissəsi 1021-ci ildə Vaspurakan çarlığını Bizans imperiyasının mərkəzi torpaqlarında mülklərlə dəyişmiş padşah Senekerim Artsruni tərəfindən salınmışdır.[21] Bu zaman Vandan gələn erməni mühacirlər Roma imperiyası dövrünə aid mənbələrdə Avriana koqortasının qərargahı kimi xatırlanan Daşkuza qalasının yaxınlığında yerləşmişdir.[20]

1070-ci ildən sonra Böyük Səlcuq imperiyasının idarəsinə keçmiş, səlcuqilərin Kösədağ döyüşündə monqollara məğlub olmasından sonra monqolların hakimiyyəti altına düşmüş, Anadolu bəyliklərinin formalaşmağa başladığı dövrdə isə Qaraqoyunluların nəzarətinə keçmişdir. 1515-ci ildə baş vermiş Çaldıran döyüşündən sonra şəhər Osmanlı dövlətinin hakimiyyəti altına daxil olmuşdur.[8][11][22]

Şəhər uzun müddət diqqətəlayiq olmayan adi bir yaşayış məntəqəsi olaraq qalmışdır. Ərəbgir XV–XVII əsrlərdə erməni yazılı mədəniyyətinin mərkəzlərindən biri olmuş, bu dövrdə burada bir sıra əlyazmalar yaradılmış, onlardan 1446 və 1640-cı illərə aid olan əsərlər dövrümüzə qədər gəlib çatmışdır. XIX əsrdə Ərəbgirdə sənaye, xüsusilə kətan sənayesi və ticarət sahələri əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. Erməni əhalisi 1895–1896-cı illərdə və 1915-ci ildə Osmanlı hakimiyyət orqanları tərəfindən həyata keçirilmiş qırğınlara məruz qalmışdır.[9]

1518-ci ildə tərtib edilmiş ilk Osmanlı Təsnit Təhrir dəftərində Diyarbəkir əyalətinin 12 sancağının olduğu göstərilmişdir. Həmin dəftərdə Ərəbgir də yer almış və 10-cu sırada qeyd edilmişdir. Şəhər 1928-ci ilə qədər Elazığ vilayətinə bağlı olmuş, 1927–1928-ci illərə aid dövlət salnaməsində isə Ərəb Malatyaya bağlı bir qəza kimi göstərilmişdir.[8]

Əhalisi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İndiki dövr

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ərəngir şəhəri əsasən kürdlər tərəfindən məskunlaşdırılmışdır.[23][24] Rayon üzrə əhali sayına görə etnik tərkibdə türklər, kürdlər və ermənilər yer almışdır. Keçmişdə ermənilər türklərdən sonra ikinci ən böyük etnik qrup olmuş, əhalinin təxminən üçdə birini təşkil etmişdilər, lakin Birinci Dünya müharibəsi zamanı bu əhalinin böyük hissəsi məhv edilmişdir.[25]

Ərəbgir rayonu kəndlərinin etnik tərkibi aşağıdakı kimi olmuşdur:

  • Türk kəndləri: Aktaş, Alıçlı, Boğazlı, Budak, Çiğnir, Çimen, Düzce, Eski Arapgir, Eynir, Gözeli, Günyüzü, Kayakesen, Koruköy, Onar, Ormansırtı, Selamlı, Yeşilyayla, Yukarı Yabanlı[26][27][28][29][30][31]
  • Kürd kəndləri: Bostancık, Çakırsu, Deregezen, Esikli, Gebeli, Kaynak, Kazanç, Kılıçlı, Konducak, Pacalı, Pirali, Şağıluşağı, Sinikli, Sipahiuşağı, Sugeçti, Tarhan, Ulaçlı, Yaylacık, Yazılı[32][33][34][35]
  • Türk və kürd əhalisinin birgə yaşadığı kəndlər: Suçeyin, Taşdelen[26][32]

1927-ci ildən Ərəbgirin əhali statistikalarında təsviri aşağıdakı kimidir:

İl Ümumi Şəhər Şəhərətrafı
1927[36]21.8666.78215.084
1935[37]30.0316.81023.221
1940[38]24.0726.84317.229
1945[39]23.6126.68416.928
1950[40]24.6276.73917.888
1955[41]20.8676.43114.436
1960[42]22.5296.86515.664
1965[43]23.1027.05616.046
1970[44]24.2917.79316.498
1975[45]23.8168.43615.380
1980[46]22.6348.63014.004
1985[47]21.1948.53112.663
1990[48]20.67510.42010.255
2000[49]16.62510.1806.445
2007[50]11.4706.3675.103
2008[51]11.3116.1695.142
2009[52]11.1126.1454.967
2010[53]11.0546.1524.902
2011[54]11.1286.2884.840
2012[55]10.9726.1204.852
2013[56]11.04111.041bilinmir
2014[57]10.79610.796bilinmir
2015[58]10.62310.623bilinmir
2016[58]10.41910.419bilinmir
2017[58]10.10910.109bilinmir
2018[58]10.86810.868bilinmir
2019[58]10.27510.275bilinmir
2020[58]10.02810.028bilinmir
2021[58]10.11910.119bilinmir
2022[58]9.9649.964bilinmir
2023[58]10.64110.641bilinmir

Qeyd: Böyükşəhər bələdiyyəsi qanununa görə kəndlərə məhəllə statusu verildiyinə görə kənd əhalisi 2013-cü ildən bəri cədvələ daxil edilməmişdir.

Keçmişdə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Müstəqil mənbələrin və dövri mətbuatın məlumatlarına görə, 1800–1830-cu illərdə Ərəbgirin əhalisi təxminən 15 min nəfər olmuş, onların 12 minini ermənilər təşkil etmişdir. 1830–1850-ci illərdə ümumi əhali sayı dəyişməz qalmış, lakin ermənilərin sayı 9 min nəfərə enmişdir.[9]

Donald Kuotertin məlumatına görə, 1880-ci illərdə Ərəbgir 4,802 müsəlman və 1,200 erməni ailəsindən ibarət olmuş, ümumi əhali sayı təxminən 29 min nəfər təşkil etmişdir.[59] Bir başqa mənbəyə görə, XX əsrin əvvəllərində Ərəbgir bölgəsində 18.382 nəfər yaşayırdı.[60] Mənbələr toxucular icması daxilində etnik qrupların payına dair fərqli məlumatlar təqdim etmişdir. Erməni əhalinin 1895-ci il Həmidiyyə qırğınları zamanı ciddi itkilərə məruz qaldığı bildirilmişdir. Bununla belə, Donald Kuotert qeyd etmişdir ki, 1896-cı ildə, iğtişaşlardan cəmi bir il sonra tekstil ixracının yenidən normal səviyyəyə qayıtması ya toxucuların hamısının müsəlmanlardan ibarət olduğunu, ya da erməni toxucuların iğtişaşlar zamanı az sayda öldürüldüyünü, köçürüldüyünü və ya fəaliyyətlərinin ciddi şəkildə pozulmadığını göstərmişdir.[61]

Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Ərəbgirdə təxminən 9,523 erməni (1,300 ev) və 6,774 türk yaşamışdır.[62] Bəzi mənbələrə görə, bu dövrdə şəhərin əhalisi təxminən 20,000 nəfər olmuş, onların yarısını ermənilər təşkil etmişdir.[63] 1915-ci il Erməni soyqırımından sonra Ərəbgirin erməni əhalisinin böyük hissəsi qətlə yetirilmiş və ya deportasiya edilmişdir.[64] Orta Şərqə Texniki Universitetinin Nejat Göyüncə istinad edən araşdırmasına əsasən, 1911-ci ildə şəhərin əhalisi təxminən 20 min nəfər olmuş, onların yarıdan çoxunu erməni xristianlar, qalan hissəsini isə müsəlmanlar təşkil etmişdir.[65][66]

1919-cu ilə qədər geri qayıdanlar hesabına Ərəbgirin erməni əhalisi 3 min nəfərə çatmışdır.[67] 1922-ci ildə 800 erməni Ərəbgir şəhərinə qayıtmışdır, lakin kamalçı hakimiyyət orqanlarının təqiblərinə tab gətirə bilməyən bir çoxları Sovet Ermənistanına köçməyə məcbur olmuş, burada 1925-ci ildə hazırda İrəvanın rayonlarından biri olan Nor-Arabkir qəsəbəsini salmışdır. 1945-ci ildə şəhərin 6,684 sakini arasında ermənilərin sayı təxminən 600 nəfər təşkil etmişdir, lakin 1946-cı ildən sonra qalan ermənilərin əksəriyyəti Suriyaya və Malatyaya köçmüş, şəhərdə təxminən 200 erməni qalmışdır.[9]

Mədəniyyəti

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Abidələr

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Ərəbgir kafedralı.

Rayonun ən mühüm tarixi abidələri sırasında Ərəbgir Ulu məscidi yer almışdır. Bu abidənin XIV əsrə aid olduğu ehtimal edilmişdir. Yeni məscidin Ağqoyunlular dövründə (1389–1551-ci illər) inşa edildiyi bildirilmişdir. Cəfər Paşa məscidi 1694-cü ildə Cəfər Paşa tərəfindən tikdirilmişdir. Mirliva Əhməd Paşa məscidi (indiki adı ilə Çarşı məscidi) Mirliva Əhməd Paşa tərəfindən inşa etdirilmiş və XVII əsrə aid olmuşdur. Gömrükçü Osman Paşa məscidi 1823-cü və ya 1824-cü ildə tikilmişdir. Çobanlı məscidinin inşa tarixi 1893-cü il kimi məlum olmuşdur. Bundan başqa, Molla Əyyub məscidi, Osman Paşa məscidi və Çarşı hamamı da rayonda mövcud olan digər tarixi abidələr sırasında göstərilmişdir.[22]

Rayon mərkəzi və kəndlər daxil olmaqla ümumilikdə 54 məscid mövcud olmuşdur.[68] Təkcə rayon mərkəzində 21 tarixi məscid yerləşmişdir. Ən qədim dini tikililər sırasında 683 illik Miri-Liva Əhməd Paşa məscidi (Müərris Mustafa Əfəndi məscidi) və 1334-cü ildə inşa edildiyi ehtimal edilən Ərəbgir Ulu məscidi göstərilmişdir.[69] Bundan əlavə, dəqiq sayı hələ müəyyən edilməyən Onar məhəlləsində yerləşən 800 illik Böyük Ocaq Cəm evi[70] və Taşdelen məhəlləsində yerləşən digər cəmevi ilə birlikdə rayonda ümumilikdə iki cəm evinin mövcud olduğu qeyd edilmişdir.[71][72][73]

XIX əsrin ortalarında köhnə Ərəbgir tərk edilmiş və indiki ərazisinə köçürülmüşdür. Buna görə də yüksək sənət dəyərinə malik çoxsaylı tarixi tikililər köhnə Ərəbgir ərazisində qalmışdır. Bu tarixi abidələrin böyük hissəsinin yararsız vəziyyətdə olduğu müşahidə edilmişdir. Köhnə Ərəbgir ərazisində yerləşən Xanəgah, Cəfər Paşa məscidi, Osman Paşa hamamı, Çarşı hamamı, Miran çayı sahilindəki Xarab Bazar xarabalıqları, Bərəngə dərəsi boyunca uzanan vadi və Qaynarca görməli yerlər sırasında göstərilmişdir. Ərəbgir rayonundan 15 kilometr məsafədə yerləşən Onar kəndində qədim Roma dövrünə aid 18 qaya məzarı mövcud olmuşdur. 28 aprel 2011-ci ildə bu qaya məzarları I dərəcəli arxeoloji sit ərazisi elan edilmişdir. Həmin kənddə, həmçinin 1224-cü ildə inşa edilmiş və tarixdə məlum olan ən qədim cəm evinin yerləşdiyi qeyd edilmişdir. Müasir dövrdə Meydan körpüsü, Gömrükçü Osman Paşa məscidi, Millət xanı və Çobanlı konağı bərpa olunaraq turizm dövriyyəsinə cəlb edilmişdir.[74]

Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Ərəbgir şəhərində yeddi erməni apostol kilsəsi mövcud olmuşdur. Bunlara kafedral ilə qarışdırılmamalı olan Müqəddəs Tanrı Anası kilsəsi, Maarifçi Qriqori kilsəsi, Müqəddəs Gevorq kilsəsi, Müqəddəs Akop kilsəsi, Müqəddəs Nşan kilsəsi, Müqəddəs Filipp Arakel kilsəsi və Müqəddəs Sarkis kilsəsi daxil olmuşdur. Bununla yanaşı, şəhərdə bir katolik Müqəddəs Xilaskarlar kilsəsi və bir protestant Cuqran kilsəsi də fəaliyyət göstərmişdir.[75] Müharibədən əvvəlki Ərəbgirdən günümüzə çox az hissə çatmışdır, ermənimənşəli olduğu bilinən bəzi qədim yaşayış evləri qorunub saxlanılmışdır. Şəhər ərazisində, həmçinin bir qalaya aid xarabalıqlar, bir neçə səlcuqi dövrünə aid məscid, qədim qəbiristanlıq və gümüş mədənlərinin qalıqları mövcud olmuşdur.[6]

Toy ənənəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ərəbgirdə keçirilən toy mərasimlərinin əsas xüsusiyyətləri musiqi, folklor və geniş süfrə mərasimləri olmuşdur. Xalq mahnıları və rəqslərinin geniş yayıldığı bu mərasimlərdə klarnet, cümbüş, skripka, nağara, dəf və darbuka kimi musiqi alətləri ifa edilmişdir. Toydan əvvəl qız istəmə və nişan mərasimləri həyata keçirilmişdir. Ərəbgirə xas olan əsas adətlərdən biri xına və kabab gecəsi olmuşdur. Toyun birinci günü təşkil edilən bu mərasimdə bəy hamama aparılmış, daha sonra gəlin evindən gələn qonaqlarla birlikdə kabab süfrəsi açılmışdır. Yeməkdən sonra bəyin qaçması və sağdıc tərəfindən tutularaq geyindirilməsi adəti icra edilmişdir. Bütün mərasimlər musiqi müşayiəti ilə keçirilmişdir. Ardınca gəlin ata evindən çıxarılaraq yeni evinə aparılmış, bu zaman bəy gəlinin başına pul səpmiş və gəlinin ayağına qurban kəsilmişdir. Toyun ikinci günü gəlinin qohumları və bəyin dəvətliləri tərəfindən "üz açma" adlanan mərasim həyata keçirilmiş, bu zaman gəlinə müxtəlif hədiyyələr təqdim edilmiş və toy mərasimi başa çatmışdır.[76]

Bağbozumu şənlikləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İlk dəfə 1970-ci ildə təşkil edilən Ərəbgir Bağbozumu Şənliklərinin əsas məqsədləri rayonun tanıdılması, sosial və iqtisadi canlanmanın təmin edilməsi, xaricdə yaşayan həmyerlilərin bir araya gətirilməsi, mədəni xüsusiyyətlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi, yerli iqtisadiyyata töhfə verilməsi və Ərəbgirin məşhur qara üzümünün ölkə miqyasında tanıdılaraq üzümçülüyün təşviq edilməsi olmuşdur. Hər il sentyabr ayının ikinci cümə günü keçirilən bu tədbirlər çərçivəsində üzüm müsabiqələri, sünnət mərasimləri, gəzintilər və xüsusi əyləncə gecələri təşkil edilmişdir. Sünnət mərasimləri vasitəsilə maddi imkanı məhdud ailələrin təxminən 50 uşağı sünnət edilmişdir. Xüsusi əyləncə gecələri isə il ərzində ən azı bir dəfə canlı konsertlərin təşkilinə imkan yaratmışdır. Təxminən 10 min nəfərin izlədiyi bu tədbirlərdə parodiyalar, folklor kollektivləri, TRT əməkdaşları və tanınmış sənətçilər iştirak etmişdir.[76]

Mətbəxi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ərəbgir mətbəxinə bumbar dolması, bastuk, Çələbi dolması, turşulu çörək, kömbə böreyi, alma qalyəsi, tarhana, Gəlin xanım şirniyyatı, əriştə şorbası, akıtma biçiği, paxlava, Dilbər dodağı, soğan dolması, pəhriz dolması, lokma, zeytun yağlı bibər dolması, qıldırıq küftə, soğanlı çörək, dutlu yumurta, mıxlama, qatıq şorbası, qandımallı şorba, pıdik və ya dzınik şorbası, özbək şorbası, pancar şorbası, çir şorbası, qabırğa yeməyi, qurban plovu, ayranlı şorba, içli küftə, toyuq şorbası, xoşaf, noxudlu şorba, bumbar, kəllə-paça şorbası, badımcan yeməyi, bamya yeməyi, topik, sarımsaq yahnisi, yaşıl lobyalı yahni, çırçıqlı yahni, balqabaqlı çırçıqlı yahni, yaşıl lobyalı piyaz, yumurtalı piyaz, semizotlu salat, qavud və ya bulamaç, hasirde, hasuta və ya hişasda, pişi, dairəvi kətə və kartoflu piyaz daxil olmuşdur.[77][78][79][80]

27 noyabr 2021-ci ildə Ərəbgir şəhərinin "Cittaslow" hərəkatına üzvlüyü qəbul edilmişdir.[81][82]

Təhsil

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl Ərəbgirdə ondan artıq məktəbin mövcud olduğu da qeyd edilmişdir.[6]

Ərəbgir şəhər mərkəzində 2, kəndlərdə isə birləşdirilmiş sinif sistemi ilə fəaliyyət göstərən 3 olmaqla ümumilikdə 5 ibtidai məktəb, 3 orta məktəb, 3 lisey, 1 uşaq bağçası, 1 Xalq Təhsili Mərkəzi və 1 Müəllim evi mövcud olmuşdur.[83][84] Bundan əlavə, Malatya Turqut Özal Universitetinə bağlı bir peşə məktəbi fəaliyyət göstərmişdir. Bu müəssisə ilkin olaraq 1987-ci ildə İnönü Universitetinin tabeliyində yaradılmış, sonradan Malatya Turqut Özal Universitetinin təsis olunması ilə həmin ali təhsil müəssisəsinə birləşdirilmişdir.[85][86]

Səhiyyə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Şəhərdə Ərəbgir Əli Özgə Dövlət Xəstəxanası adlı dövlət tibb müəssisəsi fəaliyyət göstərmişdir.[87][88]

İdman

[redaktə | vikimətni redaktə et]

5 aprel 1984-cü ildə yaradılan Ərəbgirspor futbol klubu regional həvəskar liqalarda mübarizə aparmışdır.[89][90] Gənclik və İdman Qanununa uyğun olaraq dərnək statusunda fəaliyyət göstərən klubların idman klubu kimi yenidən təşkili barədə qərardan sonra 22 oktyabr 2023-cü ildə keçirilən ümumi yığıncaq nəticəsində Ərəbgirspor rəsmi olaraq idman klubu statusu almışdır.[91][92][93]

İqtisadiyyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Rayonun iqtisadiyyatı əsasən kənd təsərrüfatı və heyvandarlığa əsaslanmışdır. Rayon Kənd Təsərrüfatı İdarəsinin məlumatına görə, əkin sahələrinin ümumi həcmi 23 910 hektar təşkil etmişdir. Bu sahələrin böyük hissəsi cənubda yerləşən Dişterik yaylasında cəmləşmişdir. Yağıntının az olduğu bu ərazilərdə əsasən dənli bitkilərin əkini aparılmışdır. Buğda, arpa, noxud və mərcimək kimi suya az tələbat göstərən bitkilər becərilmişdir. Əkin və məhsul yığımı işlərində mexanikləşmə səviyyəsinin 75%-ə çatdığı bildirilmişdir. Xüsusilə Doluca və Kavaklıdere şərab zavodlarının tələbi nəticəsində üzümçülük sektoru inkişaf etmişdir. Amasya üzümü Ərəbgir üçün əsas gəlir mənbəyi kimi formalaşmışdır. Üzümçülüyün inkişafı məqsədilə hər il "bağbozumu" adlı festivallar təşkil edilmişdir. Kozluk çayı vadisi və məhəllələrdəki bağ sahələrinin tərəvəzçiliyə yararlı olduğu, həmçinin şimal və şərq istiqamətlərində yerləşən kənd ərazilərində də tərəvəzçilik aparıldığı qeyd edilmişdir. Xırdabuynuzlu heyvanların əsas hissəsi Sarıçiçək və Göldağı yaylalarında saxlanılmışdır. Bununla yanaşı, rayonun müxtəlif ərazilərində arıçılıq fəaliyyəti də həyata keçirilmişdir.[94][95][96]

Ərəbgir ərazisində yerləşən qayalararası kanyonun yerbəyer sıldırım və dik qayalardan ibarət olduğu, uzunluğunun isə 17,847 metr təşkil etdiyi müəyyən edilmişdir. Kanyonun təbiət idman növləri, balıqçılıq və ovçuluq, dağçılıq, turizm və yaylaq fəaliyyəti üçün əlverişli təbii mühit yaratdığı müşahidə edilmişdir. Rayonda 2 ulduzlu, 52 nəfərlik tutuma malik turistik otel fəaliyyət göstərmişdir.[97]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ GEOnet Names Server. 2018.
  2. ↑ https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/gun-isigindan-daha-fazla-yararlanmak-amaciyla-butun-yurtta-uygulanan-ileri-saat-uygulamasinin-devam-3.
  3. ↑ Büyükşehir İlçe Belediyesi, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 19 September 2023.
  4. ↑ "İl ve İlçe Yüz ölçümleri". General Directorate of Mapping. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2023.
  5. ↑ "Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports" (XLS) (ingilis). TÜİK. İstifadə tarixi: 19 sentyabr 2023.
  6. 1 2 3 Hogarth, David George. Arabgir // Encyclopædia Britannica. 2 (11th ed.). Cambridge University Press. 1911. səh. 253.
  7. ↑ "İÇİŞLERİ BAKANLIĞI İLLER İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İL GENEL İDARESİ DAİRE BAŞKANLIĞI İL İDARESİ VE MÜLKİ BÖLÜMLER ŞUBESİ" (PDF). icisleri.gov.tr. 7 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF).
  8. 1 2 3 "Arapgir Tarihi". www.arapgir.gov.tr. 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib.
  9. 1 2 3 4 5 Акопян Т. Х. Города исторической Армении. 1 (20000 nüs.). Ер.: Айастан. 1987 [Պատմական Հայաստանի քաղաքները]. 50–53.
  10. ↑ Sezer, A. Cengiz. Doğunun Batısı Arapgir. Ankara: Art Basın Yayın Hizmetleri. Mayıs 2013. 60–83. ISBN 978-6056400704.
  11. 1 2 "Arapgir". malatya.ktb.gov.tr. 8 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib.
  12. ↑ "Coğrafi Durumu". www.arapgir.gov.tr (türk). 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib.
  13. ↑ Mahalle, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 19 September 2023.
  14. ↑ Odası, Malatya Şoförler ve Otomobilciler. "Keskin, "'Yapılamaz denilen' yollar yapılmış, 'Malatya-Arapgir Karayolu unutulmuştur"". malatyasofodasi.org.tr. 12 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 avqust 2024.
  15. ↑ "Divriği Arapgir Keban Yolu Tünelleri Projesi". Fermanoğlu İnş. Tur. San. Tic. Ltd. Şti. 13 oktyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 avqust 2024.
  16. ↑ "Arapgir - Malatya Minibüs Saatleri [2023]". 15 sentyabr 2023. 12 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 avqust 2024.
  17. ↑ "Table 1 Overview of the Köppen-Geiger climate classes including the defining criteria". Nature: Scientific Data (ingilis).
  18. ↑ "Kar Örtülü Gün Sayısı" (PDF). MGM.
  19. ↑ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Arapgir". National Oceanic and Atmospheric Administration. İstifadə tarixi: 13 yanvar 2024.
  20. 1 2 "Arapgir, Arapger (Արաբկիր, Արաբկեր) - Türkiye'nin Ermeni Coğrafyası". www.nisanyanarmenian.com.
  21. ↑ Kévorkian, Raymond H. and Paul B. Paboudjian, Les Arméniens dans l’Empire Ottoman à la veille du génocide. Paris: Editions d’art et d’histoire, 1992, p. 375.
  22. 1 2 "Arapgir". www.malatya.gov.tr (türk). 27 iyul 2024 tarixində arxivləşdirilib.
  23. ↑ Peter Alfred, Andrews; Benninghaus, Rüdiger, redaktorlar Ethnic Groups in the Republic of Turkey. 1989. 338.
  24. ↑ Avcıkıran, Adem. Kürtçe Anamnez, Anamneza bi Kurmancî (kürd və türk). 2009. səh. 55.
  25. ↑ Olcay, Cem Bircan. "Malatya Arapgir Ağzı (İnceleme - Metinler - Sözlük)" (PDF). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı (türk). 2014: 12.
  26. 1 2 Andrews, Peter; Benninghaus, Rüdiger. Ethnic Groups in the Republic of Turkey: Supplement and Index. 2002. 96. ISBN 9783895002298.
  27. ↑ "Günyüzü Köyü" (türk). 17 dekabr 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 oktyabr 2021.
  28. ↑ "Düzce Köyü". 17 dekabr 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 oktyabr 2021.
  29. ↑ "Eski Arapgir Köy". Tarih Gezisi (türk). 2020. İstifadə tarixi: 13 oktyabr 2021.
  30. ↑ Ertürk, Kenan, Malatya'nın etnik yapısının siyasi hayata etkileri (türk), 2000, 131
  31. ↑ "Kayakesen Köyü". 17 dekabr 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 oktyabr 2021.
  32. 1 2 Andrews, Peter; Benninghaus, Rüdiger. Ethnic Groups in the Republic of Turkey: Supplement and Index. 2002. 121. ISBN 9783895002298.
  33. ↑ Çiplak. Music and Identity in Atma tribe. ITU Institute of Social Sciences (Tezis). Istanbul Technical University. 2011. 34.
  34. ↑ "Tarhan Köyü". 17 dekabr 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 oktyabr 2021.
  35. ↑ "Yaylacık Köyü". 17 dekabr 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 oktyabr 2021.
  36. ↑ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. İstifadə tarixi: 28 Mayıs 2021.
  37. ↑ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 Şubat 2021.
  38. ↑ "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 20 Ekim 2016.
  39. ↑ "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 Şubat 2021.
  40. ↑ "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 Şubat 2021.
  41. ↑ "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 21 Şubat 2021.
  42. ↑ "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 19 Şubat 2021.
  43. ↑ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  44. ↑ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  45. ↑ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  46. ↑ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  47. ↑ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  48. ↑ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  49. ↑ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  50. ↑ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  51. ↑ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  52. ↑ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  53. ↑ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  54. ↑ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 Kasım 2012.
  55. ↑ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 Mart 2013.
  56. ↑ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 Şubat 2014.
  57. ↑ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 Şubat 2015.
  58. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
  59. ↑ limited preview Donald Quataert; və b. Ottoman Manufacturing in the Age of the Industrial Revolution. Cambridge University. 1993. 86–99. ISBN 9780521420174.
  60. ↑ Բաբլումյան, Արփինե. Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդի նահանգի հայ ազգաբնակչությունը XIX դարի վերջերին - XX դարի սկզբներին (պատմաժողովրդական ուսումնասիրություն). Երևան. 2012. 15.
  61. ↑ Hewsen, Robert H., "Golden Plain: The Historical Geography of Tsopk/Kharpert," in Armenian Tsopk/Kharpert, ed. Richard G. Hovannisian. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2002, p. 49.
  62. ↑ Kévorkian and Paboudjian, Les Arméniens dans l’Empire Ottoman, pp. 375–76.
  63. ↑ Арабкир  // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб.. 1890–1907.
  64. ↑ Raymond Kévorkian. The Armenian Genocide: A History (London: I. B. Tauris, 2011), pp. 402–407.
  65. ↑ Nejat Göyünç. Osmanlı idaresinde Ermeniler [Armenians in the Ottoman Administration] (türk). Gültepe Yayn. Ankara. 1983.
  66. ↑ Pınar Kundil. "The Armenian question according to Takvim-i Vekayi (1914-1918)" (PDF). Middle East Technical University, Ankara. İstifadə tarixi: 1 may 2017.
  67. ↑ "Арабкир в энциклопедии Genocide.ru". 24 oktyabr 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 yanvar 2010.
  68. ↑ "Ankara". camiler.diyanet.gov.tr. 10 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2024.
  69. ↑ Şafak, Yeni. "683 yıllık tarihi cami görenleri hayran bırakıyor | Kültür Sanat Haberleri". Yeni Şafak. 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2024.
  70. ↑ "Arşivlenmiş kopya". 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2024.
  71. ↑ "Arapgir'de Cemevi ve Kültür Merkezinin açılışı gerçekleşti". KARAR. 12 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 avqust 2024.
  72. ↑ "Arapgir Belediyesi". www.arapgir.bel.tr. 12 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 avqust 2024.
  73. ↑ "Arapgir'de Cemevi Ve Kültür Merkezinin Açılışı Gerçekleşti". Milliyet. 12 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 avqust 2024.
  74. ↑ "2012 Gümrükçü Osman Paşa Cami". 1 fevral 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 yanvar 2014.
  75. ↑ Kévorkian and Paboudjian, Les Arméniens dans l’Empire Ottoman, p. 376.
  76. 1 2 "Arapgir Belediyesi". 10 may 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 may 2024.
  77. ↑ "Arapgir Belediyesi". www.arapgir.bel.tr. 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2024.
  78. ↑ "Arapgir yemekleri". Habertürk. 10 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2024.
  79. ↑ "Arapgir Yemekleri". www.arapgir.gov.tr.
  80. ↑ "Yemekler". Houshamadyan. 10 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 avqust 2024.
  81. ↑ "cittaslow turkiye". 17 iyul 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 iyul 2022.
  82. ↑ "Sakin şehre akın! İlçeyi 500 bin kişi ziyaret etti". haberglobal.com.tr. 11 Eylül 2024 tarixində arxivləşdirilib.
  83. ↑ "Okullar ve Diğer Kurumlar". 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2024.
  84. ↑ "MALATYA ARAPGİR OKULLARI". www.egitimhane.com. 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2024.
  85. ↑ "Malatya Turgut Özal Üniversitesi". 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2024.
  86. ↑ "Malatya Turgut Özal Üniversitesi". 7 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 avqust 2024.
  87. ↑ "Tarihçemiz". arapgirdh.saglik.gov.tr. 8 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2024.
  88. ↑ "Malatya Arapgir Devlet Hastanesi ek binasının temeli atıldı - [İLKHA] İlke Haber Ajansı". ilkha.com. 8 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2024.
  89. ↑ "Arapgirspor Önümüzdeki Sezon Lig'den Çekilme Kararı Aldı". www.maldiahaber.com. 6 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 avqust 2024.
  90. ↑ "Arapgirspor'da Hedef Şampiyonluk - Malatya Sonsöz Haber". malatyasonsoz.com.tr.
  91. ↑ "Arapgirspor artık bir spor kulübü". İstanbul Times - Anında Haberin Merkezi. 6 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 avqust 2024.
  92. ↑ "ARAPGİR SPOR - Kulüp Bilgileri TFF". www.tff.org. 5 noyabr 2009 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 avqust 2024.
  93. ↑ "Arapgir Belediyesi". www.arapgir.bel.tr. 8 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 avqust 2024.
  94. ↑ "Yaşam ve Ekonomi – Arapgir Kültür Derneği". 11 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 avqust 2024.
  95. ↑ Çakar, Enver. "19. Yüzyılın Ortalarında Arapgir Esnafı". Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi. 7 (13). 11 may 2020: 1–31 – dergipark.org.tr vasitəsilə.
  96. ↑ "Ekonomi". malatya.gov.tr. 26 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 avqust 2024.
  97. ↑ "Arapgir Belediyesi". 27 iyul 2024 tarixində arxivləşdirilib.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Malatya Valiliği'nde Arapgir
  • Malatya Büyükşehir Belediyesi'nde Arapgir
  • Malatya İl Kültür ve Turizm Müdirlüğü'nde Arapgir
  • Arapgir Kaymakamlığı'nda Arapgir
  • Arapgir Belediyesi'nde Arapgir
  • Arapgir Kültür Derneği'nde Arapgir
  • Türkiye Futbol Federasyonu'nda Arapgir Spor
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Ərəbgir&oldid=8767099"