1814-cü il Xartiyası
| 1814-cü il Xartiyası | |
|---|---|
| fr. Charte constitutionnelle du 4 juin 1814 | |
 | |
| İmzalayanlar | XVIII Lüdovik |
1814-cü il Xartiyası (fr. Charte constitutionnelle du 4 juin 1814) — kral XVIII Lüdovikin hakimiyyətinin bərpasından (Restavrasiya dövrü) sonra qəbul edilmiş Fransa konstitusiyasıdır. Konstitusiyanın qəbul edilməsi, XVIII Lüdovikin taxta çıxmasına kömək edən antifransa koalisiyanın əsas tələblərindən biri idi. Xartiya Fransa inqilabının əsas nəticələrini: kral hakimiyyətinin məhdudlaşdırılmasını, feodalizm münasibətlərinin ləğvini, yeni mülki məcəlləni, torpaq mülkiyyətində və ölkənin inzibati bölgüsündə baş vermiş dəyişiklikləri müəyyən edirdi.[1]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]1814-cü ildə Napoleonun hakimiyyətdən imtina etməsindən sonra Fransada 5 senatordan ibarət Müvəqqəti Hökumət yaradılmışdı. Edam edilmiş XVI Lüdovikin qardaşı XVIII Lüdovik taxta dəvət olunmuşdu. Senat yeni monarxa millət ilə kral arasında ictimai müqavilə xarakteri daşıyan yeni Konstitusiya layihəsini təklif etmişdi.[2]
Lakin XVIII Lüdovik bu konstitusiyanı rədd etmiş və 1814-cü ilin mayında inqilabdan əvvəlki monarxiyanın bərpa olunduğunu elan etmişdi. Sentyabr deyil, məhz 4 iyun 1814-cü ildə isə o, ölkədə konstitusiyalı monarxiya quran öz konstitusiya variantını — kral Xartiyasını xalqa təqdim etmişdi.[3]
Xartiyanın müddəaları
[redaktə | vikimətni redaktə et]Xartiya həmin dövrdə Qərbi Avropanın digər ölkələrində artıq mövcud olan bir çox hüquq və azadlıqlara təminat verirdi. Sənədin əsas prinsipi "rütbəsindən və titulundan asılı olmayaraq bütün fransızların qanun qarşısında bərabərliyi", həmçinin "dinin qanun qarşısında eyni azadlıq və eyni müdafiə ilə sərbəst şəkildə etiqad edilməsi" müddəası idi. Bununla belə, katolisizm rəsmi dövlət dini kimi tanınırdı.[4]
Xartiyada kralın rolu inqilabdan əvvəlki köhnə rejimdə (fr. Ancien Régime) olduğu kimi mütləq monarxiya mərkəzli xarakter daşımırdı. Kralın hakimiyyəti məhdudlaşdırılmışdı, lakin o, hökumətin başçısı olaraq qalırdı və nazirlər onun qarşısında məsuliyyət daşıyırdılar. Bundan əlavə, kral dövlətin və icraedici hakimiyyətin rəhbəri, silahlı qüvvələrin ali baş komandanı idi; müharibə elan etmək və sülh müqavilələri bağlamaq hüququ ona məxsus idi. Kral həmçinin dövlət idarəçiliyi sahəsindəki bütün məmurları təyin edirdi. Kralın hakimiyyəti həm də hakimiyyətin üçüncü qolu olan krallığın məhkəmə sistemi tərəfindən məhdudlaşdırılırdı.[5]
Xartiya ilə parlamentin iki palatası təsis edilirdi: Perler palatası və Deputatlar palatası. Kral qanunvericilik aktlarını bu palatalara təklif etməli idi. Yuxarı palata olan Perler palatasının üzvləri kral tərəfindən təyin edilir, Deputatlar palatası isə məhdud sayda seçici tərəfindən seçilirdi. Vətəndaşların Deputatlar palatasına seçmək və seçilmək hüququ qazanması üçün onlardan yüksək əmlak senzi tələb olunurdu. Maliyyə məsələlərinin nəzərdən keçirilməsi isə aşağı palatanın — Deputatlar palatasının səlahiyyətində qalırdı. Nəticədə, ölkədə seçmək hüququna yalnız 90 000 nəfər, deputat seçilmək hüququna isə cəmi 15 000 nəfər malik idi.[6]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Price, Roger. A Concise History of France (ingilis). Cambridge University Press. 2014. 176–182. ISBN 978-1107675421.
- ↑ Tombs, Robert. France 1814–1914 (ingilis). Longman. 1996. 329–334. ISBN 978-0582493148.
- ↑ Pilbeam, Pamela. The Constitutional Royalism and the Charter of 1814 (ingilis). Macmillan. 1991. 45–52.
- ↑ Tombs, Robert. France 1814–1914 (ingilis). Longman. 1996. 332–335. ISBN 978-0582493148.
- ↑ Price, Roger. A Concise History of France (ingilis). Cambridge University Press. 2014. 179–181.
- ↑ Pilbeam, Pamela. The Constitutional Royalism and the Charter of 1814 (ingilis). Macmillan. 1991. 58–64.
Xarici keçidlər
[redaktə | vikimətni redaktə et]
Lüğətlər və ensiklopediyalar |
|---|
