1981-ci il irland aclıq aksiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Meyz həbsxanasının bloklarını simvolizə edən H hərfi formasında hazırlanmış və Boqsaydda yerləşdirilmiş memorial

1981-ci il irland aclıq aksiyası (ing. 1981 Irish hunger strike) — 1976-cı ildə Britaniya hökumətinin Şimali İrlandiya münaqişəsi zamanı həbs olunmuş şəxslərə əvvəllər tətbiq etdiyi Special Category Status anlayışını istisna etməsi ilə başlamış 5 illik qarşıdurmanın kulminsiya nöqtəsi. 1981-ci il aclıq aksiyasından əvvəl də məhbuslar onlara yarıhərbi, siyasi statusun qaytarılması tələbi ilə bir neçə dəfə aclıq keçirmişdilər[1].

Xüsusi statusun ləğv edilməsinin ildönümündə, 1 mart 1981-ci ildə Meyz həbsxanasında aclıq aksiyasına İrlandiya Respublikaçı Ordusunun üzvü Bobbi Sends (ing. Bobby Sands), 15 martda daha bir iştirakçı, 22 martda isə daha ikisi qoşuldu[1].

Aclıq edənlər 5 tələb irəli sürürdülər:

  1. həbsxana geyimini geyinməmək hüququ;
  2. həbxsanada iş görməmək hüququ;
  3. digər məhbuslarla əlaqə azadlığı, həmçinin də təhsil və əyləncə tədbirlərinin təşkili imkanı;
  4. hər həftə bir ziyarət və bir bağlama hüququ;
  5. tam əfv hüququ.[2]

1981-ci ilin aprelində ürək tutmasından Freman və Cənubi Tiron rayonundan İrlandiya respublikaçılar partiyasından seçilmiş parlament üzvü Frenk Maquayer vəfat edir. 26 martda Bobbi Sends yerli seçkilərdə namizəd kimi irəli sürülür və 9 apreldə 3092 səs yığaraq Parlamentə seçilərək Parlamentin ən cavan üzvü olur[3]. Bu uğurdan sonra Britaniya hökuməti bir ildən çox azadlıqdan məhrum edilmə cəzası çəkənlərə namizədliyini irəli sürməyi qadağan etdi [4][5].

Həlak olmuşların xatirəsinə Milltaun qəbirstanlığında yerləşdirilmiş memorial

Böyük Britaniyanın baş naziri Marqaret Tetçer güzəştə getmədi və aclıq on respublikaçının həlak olması ilə nəticələndi[6]. Sends aclığın başlamasından 66 gün sonra 5 mayda, həbsxananın hospitalında zəifləmədən həlak oldu[7]. Onun ölümü haqqında xəbər ictimaiyyəti hərəkətə gətirdi, iki nəfər Belfastın şimalında millətçilərin başlatdığı qırğın zamanı həlak oldu[8][9]. 7 mayda Sendsin dəfninə 100000 adam toplanmışdır[1].

Aclıq aksiyası 1981-ci ilin 3 oktyabrında başa çatdı; həmin an üçün 6 məhbus hələ də aclıq aksiyasını davam etdirirdi[1].

Aclıq aksiyası irland millətçilərinin siyasətinin radikallaşmasına və Şinn Feyn partiyasının seçkilərdə uğurlarına səbəb oldu[10].

Aclıq haqqında 2008-ci ildə "Aclıq" filmi çəkilmişdir.

Həlak olmuşlar[redaktə | əsas redaktə]

Adı Təşkilat Aclığa başlama Həlak olması Aclıq müddəti
Bobbi Sends İRO 1 mart 5 may 66 gün
Frensis Hyuz İRO 15 mart 12 may 59 gün
Reymond Makriş İRO 22 mart 21 may 61 gün
Petsi O’Hara İMAO 22 mart 21 may 61 gün
Co Makdonnell İRO 8 may 8 iyul 61 gün
Martin Hörson İRO 28 may 13 iyul 46 gün
Kevin Linç İMAO 23 may 1 avqust 71 gün
Kiran Doherti İRO 22 may 2 avqust 73 gün
Tomas Makeilvi İRO 8 iyun 8 avqust 62 gün
Maykl Devayn İMAO 22 iyun 20 avqust 60 gün

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 "The Hunger Strike of 1981 - A Chronology of Main Events". Arxivləşdirilib: [1] saytından 2011-02-17 tarixində. http://www.webcitation.org/5wZUeuY0G. İstifadə tarixi: 2011-02-08.
  2. Taylor, Provos The IRA & Sinn Féin, p. 229—234
  3. BBC News, 1981: Hunger striker elected MP (April 1981)
  4. Julian Haviland, «Bill to stop criminal candidates», The Times, 13 June 1981, p. 2.
  5. Gay, Disqualification for membership of the House of Commons (October 2004)
  6. David McKittrick (5 May 2006). "Remembering Bobby Sands". The Independent. Arxivləşdirilib: [2] saytından 2012-07-14 tarixində. http://www.webcitation.org/6994o8fRS. İstifadə tarixi: 2007-05-26.
  7. O’Keeffe, "Suicide and Self-Starvation Suicide and Self-starvation", Philosophy, Vol. 59, No. 229 (Jul., 1984), pp. 349—363
  8. Malcolm Sutton. "An Index of Deaths from Conflict in Ireland". CAIN. Arxivləşdirilib: [3] saytından 2011-02-17 tarixində. http://www.webcitation.org/5wZUfoiXq. İstifadə tarixi: 2007-09-07.
  9. "A Chronology of the Conflict - 1981". CAIN. Arxivləşdirilib: [4] saytından 2011-02-18 tarixində. http://www.webcitation.org/5wZqWi6fU. İstifadə tarixi: 2007-09-07.
  10. Taylor, Peter (1997). Provos The IRA & Sinn Féin. Bloomsbury Publishing, 251–252. ISBN 0-7475-3818-2.