Ağ Ata

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ağ Ata - türk, tatar, altay, yakut mifologiyalarında deniz ilahı. Müxtəlif Türk dillərində Ak Ata, Ürüng Ede, Şura (Sura, Sor) Ede olaraq da bilinər. Monqollar isə Sagan (Sagağan) Ecege olaraq xatırlayarlar. Dünyanın digər ucunda iştirak edən müqəddəs okeanda yəni Aralıq dənizində yaşayır. Demir Yaylı olaraq betimlenir. Dəmir Oxatan gücü işarələr. Balıq qılığına girə bilər. Su əzəli başlanğıcı və yaradıcı kompleksliyi işarələr. Dünyanın yaradılışı birbaşa su ilə əlaqəlidir. Bundan başqa insan bədəninin və dünyanın dörddə üçü sudur. Dənizlər sonsuzluğu və Tanrısal kapsayıcılığı simvollaşdırma edər. Sonsuz qadınlar mağaralarda divarlardan damlayan suları içdiklərində və aprel yağışlarını bir qabda yığıb içdiklərində uşaq sahibi olacaqlarına inanırlar. Suyun şəkilsiz və quruluşu olması onu bir maddə olaraq qəbul etməkdən çox kut anlayışı ilə əlaqələndirilməsini səbəb olmuşdur. Eyni şekilsizlik və enerji olaraq qəbul etmə vəziyyəti atəş üçün də etibarlıdır. Su bir sərhəddir, burada sivilizasiya bitər; sonrası fərqli bir qəbula açıqdır. Səthi ayna kimi əks görünüş verər. Ruh da su kimi maye və biçimsizdir. Sulardaki varlıqlar yaşlanmazlar, hastalanmaz və çirkinleşmezler. Sümer Su Tanrısının adı Enki'dir və əngin (türkçe "engin") sözü ilə əlaqəli görünməkdədir. Ürüng sözcüyü müxtəlif türk lehçelerinde şaman, üfürükçü kimi mənalara da gəlir. Monqollara bir çox Tanrıya sifət olaraq Sagan (Sagağan) yəni ağ sifəti verilməsi bu Tanrı ilə əlaqəlidir. Sura, Çuvaşçada ağ deməkdir. Çeçen və inquş dillərində isə Sura sözcüyü Süd mənasını verər. Monqolcada Sara isə Ay deməkdir və anlayışlar dilçilik olaraq da həmişə bir-birləriylə bağlı və ya əlaqəlidir. Yakutçadaki Ürüng sözcüyü ağ və gümüş deməkdir. Ağca Xan ilə qarışdırılmamalıdır.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

(Ağ / Ak) kökündən törəmişdir. Ağmak, axmaq, beyazlamak, işıldama, yüksəlmək, yuxarı çıxmaq və ya aşağı enmək, yaratmaq kimi mənalar daşıyar. Çirklənməmişlik, əl dəyməmiş və günahsızlık məcazi mənanın tərkibində iştirak edər.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]