Məzmuna keç

ABŞ–İsrailin İrana zərbələri (2026)

Vikipediya, azad ensiklopediya
ABŞ–İsrailin İrana zərbələri
Yaxın Şərq böhranı (2023–hal-hazırda)
2026-cı il ABŞ–İsrailin İrana zərbələri (Yaxın Şərq)
2026-cı il ABŞ–İsrailin İrana zərbələri (Yaxın Şərq)
Yeri Qərbi Asiya (əsasən İran körfəzi regionu)
Vəziyyəti 28 fevral 2026 – hal-hazırda
(6 gün)
Münaqişə tərəfləri

ABŞ ABŞ
 İsrail
Dəstəkləyir:
İran müxalifəti[1]

Müdafiə məqsədli:
  İran
Komandan(lar)

İran Əli Xamenei X
İran Məsud Pezeşkian
İran Əli Laricani
İran Əziz Nəsirzadə X
İran Əli Şəmxani X
İran Əbdülrəhim Musəvi  X
İran Məhəmməd Pakpur X
Tərəflərin qüvvəsi
Müdafiə məqsədli
İtkilər

89 İsrail mülki vətəndaşı yaralanıb (onlardan 3-ü birbaşa hücum nəticəsində) [13]

 3 ölü,[12] ~3 yaralı[14]
İran Qızıl Aypara Cəmiyyətinin məlumatına görə:[15]
201 nəfər həlak olub, onlardan ən azı 85-i mülki şəxsdir[16]
747 nəfər yaralanıb
Əbu-Dabidə dağıntı qalıqlarının düşməsi nəticəsində 1 nəfər həlak olub
Əs-Süveydada 5 nəfər ölüb və bir neçə nəfər yaralanıb[17]
Cumeyra palmasında endirilən zərbələr nəticəsində 4 nəfər xəsarət alıb[18]
    Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

    ABŞ–İsrailin İrana zərbələri — 28 fevral 2026-cı ildə İsrail və Amerika Birləşmiş Ştatlarının İranda müxtəlif hədəflərə qarşı birgə həyata keçirdiyi hücum. İsrail tərəfindən "Nərildəyən şir" (Roaring Lion), ABŞ Müdafiə Nazirliyi tərəfindən isə "Epik qəzəb əməliyyatı" (Operation Epic Fury) adlandırılan əməliyyat Tehran, İsfahan, Qum, Kərəc və Kirmanşah şəhərlərinə endirilən bir sıra zərbələrlə başladı.[19][20][21]

    ABŞ prezidenti Donald Tramp İsraillə birlikdə İranı vurduqlarını açıqladı. O, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) üzvlərini silahları yerə qoymağa və bunun müqabilində toxunulmazlıq əldə etməyə çağırdı, əks halda imtinanın "qaçılmaz ölüm" demək olacağını bildirdi.[22]

    Zərbələrdə ABŞ raketləri, dronlar və İsrail qırıcı təyyarələrindən istifadə edilib. ABŞ hərbi gəmiləri Tomaqavk raketləri, ABŞ ordusu isə HIMARS raketlərini atdı.[23] İlkin hücumlar əsas vəzifəli şəxsləri, hərbi komandirləri və obyektləri hədəf aldı. Bunlara Ali Rəhbər Ayətullah Əli Xameneinin iqamətgahı da daxil idi; peyk görüntüləri həmin kompleksin ciddi şəkildə zədələndiyini və ya dağıdıldığını göstərirdi. Xamenei həmin hücum zamanı öldürüldü. Həmçinin Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Şəmxaninin də öldürüldüyü bildirildi.

    Cavab olaraq İran İran körfəzi bölgəsi və ondan kənarda onlarla ballistik raket buraxaraq İsraili və ABŞ-nin İordaniya, Küveyt, Bəhreyn, Qətər, İraq, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindəki hərbi bazalarını hədəfə aldı. Bundan əlavə, Yəməndə fəaliyyət göstərən husilər Qırmızı dənizdə hücumlarını bərpa edəcəklərini elan etdilər.

    Tramp əməliyyatın məqsədinin İranın raket və hərbi imkanlarını məhv etmək, İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq və nəhayət, rejimi devirmək olduğunu bildirdi. Zərbələr regional sabitliyi pozduğu üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və bir sıra münaqişəyə qoşulmayan ölkələr tərəfindən qınandı, digər tərəfdən isə İranın bölgədəki digər ölkələrə qarşı cavab zərbələri də tənqid edildi. Tənqidçilər hücumların həm daxili, həm də beynəlxalq hüquqa zidd olduğunu da bildirdilər.

    Zəmin

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    ABŞ-nin 2018-ci ildə Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planından (JCPOA) çıxması İrana qarşı sanksiyaların yenidən tətbiq olunmasına və ABŞ və onun müttəfiqləri ilə İran arasındakı münasibətlərdə diplomatiya əvəzinə güc tətbiqinə üstünlük verilməsinə səbəb oldu. Tramp administrasiyası "maksimum təzyiq" strategiyasını qəbul etdi.[24][25]

    ABŞ sanksiyalarının yenidən tətbiqi İran iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurdu. İran rialı 20% dəyər itirdi — dollar qarşısında məzənnə 35.000-dən 2021-ci ildə 42.000-ə yüksəldi. İranla ticarət edən beynəlxalq banklar böyük məbləğdə cərimələr ödədilər. ABŞ-nin mümkün cəzalarından ehtiyat edən bütün iri Avropa şirkətləri İranla işgüzar əlaqələrini dayandırdı. Sanksiyalar milyonlarla iranlını yoxsulluğa sürüklədi, ərzaq və dərman kimi idxal olunan zəruri mallara münasibətdə alıcılıq qabiliyyətini azaltdı, eyni zamanda inflyasiya, işsizlik və infrastrukturun pisləşməsini sürətləndirdi.

    3-cü Aviadaşıyıcı Zərbə Qrupu 6 fevral 2026-cı ildə ABŞ-nin Yaxın Şərqdə hərbi gücləndirilməsi zamanı Ərəbistan dənizində düzülüş şəklində hərəkət edir.

    7 oktyabr hücumlarından və 2023-cü ildə Qəzza müharibəsinin başlanmasından sonra İran ilə ABŞ və İsrail arasında gərginlik artdı. Bu müharibə zamanı İsrail Yaxın Şərqdə İranın dəstəklədiyi silahlı qrupları — o cümlədən Qəzzada HƏMAS-ı, Livanda Hizbullahı və digərlərini — zəiflətdi. İsrail və İran 2024-cü ilin aprel və oktyabr aylarında qarşılıqlı zərbələr endirdi və 2025-ci ildə qısa müddətli müharibəyə cəlb olundular; həmin müharibə çərçivəsində ABŞ də İranın nüvə obyektlərini məhv etməyə yönəlmiş hava zərbəsi həyata keçirdi.

    2025-ci ilin dekabr ayının sonlarından etibarən İranda əsasən iqtisadi böhran, rialın çökməsi və qiymət artımı səbəbindən genişmiqyaslı ümummilli hökumət əleyhinə etirazlar başladı. Rejim dəyişikliyi çağırışlarını da əhatə edən bu aksiyalar 1979-cu il inqilabından bəri ən genişmiqyaslı etirazlara çevrildi və ölkənin 100-dən çox şəhərinə yayıldı.

    İran hökuməti etirazlara zorakı repressiyalarla, o cümlədən nümayişçilərin qətli ilə cavab verdi; ən qanlı hadisələr 8 və 10 yanvar 2026-cı ildə baş verdi. ABŞ-də yerləşən Human Rights Activists News Agency ölənlərin sayını 7.000 olaraq qiymətləndirdi, İran hökuməti 3.117 nəfərin öldüyünü bildirdi, Donald Tramp və digərləri isə ölənlərin sayının 32.000 olduğunu iddia etdilər. AP News-un məlumatına görə, hökumətin həddindən artıq zor tətbiqi İran cəmiyyətində ümidsizlik yaratmış və bəzi vətəndaşlarda ABŞ hücumuna ümid oyatmışdı. Bir sıra tədqiqatçılar İran hökumətinin hazırda süquta gətirib çıxara biləcək həssas vəziyyətlə üzləşdiyini irəli sürdülər.

    13 yanvar 2026-cı ildə ABŞ prezidenti Donald Tramp İranın hökumət əleyhinə etirazçılarına dəstəyini ifadə etdi. 23 yanvarda isə o, USS Abraham Lincoln və USS Gerald R. Ford aviadaşıyıcıları, eləcə də bir neçə idarəolunan raket esminesi daxil olmaqla ABŞ "armadasının" Yaxın Şərqə doğru yola düşdüyünü elan etdi.

    ABŞ və Avropa rəsmiləri Vaşinqtonun İrana üç əsas tələb təqdim etdiyini bildirdilər: uranın zənginləşdirilməsinin daimi dayandırılması, İranın ballistik raket proqramına ciddi məhdudiyyətlər qoyulması və HƏMAS, Hizbullah və husilər kimi regional proksi qruplara dəstəyin tamamilə dayandırılması. Eyni zamanda, təklif olunan hücumlar silsiləsinin planlaşdırılması İsrail kəşfiyyat qurumları ilə koordinasiyada başladı.

    Fars körfəzi cəbhəsi, miqyas: 500 km

    6 fevral 2026-cı ildə İran və ABŞ Omanın paytaxtı Maskatda dolayı nüvə danışıqları apardılar. İran tərəfi irəliləyişin paytaxtlarda aparılacaq məsləhətləşmələrdən asılı olduğunu vurğuladı. Nüvə danışıqlarının ikinci mərhələsinin Cenevrədə keçirilməsi planlaşdırıldı.

    15–20 fevral tarixləri arasında İran neft ixracını adi səviyyədən üç dəfə artırdı və neft ehtiyatlarını azaltdı. Zərbələr başlamazdan bir gün əvvəl — 27 fevral 2026-cı ildə — Oman Xarici İşlər Naziri Bədr Əl-Busaidi "irəliləyiş" əldə edildiyini bildirdi və İranın zənginləşdirilmiş uranı ehtiyatda saxlamamağa, eləcə də Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) tam yoxlamasına razılaşdığını açıqladı. Bundan əlavə, İran mövcud zənginləşdirilmiş uranı "mümkün olan ən aşağı səviyyəyə" geri qaytarmağa razı olmuşdu. Əl-Busaidi sülhün "əlçatan məsafədə" olduğunu bildirdi.

    2026-cı ilin fevral ayının əvvəlində ABŞ İrana təzyiqi artırmaq üçün ikinci aviadaşıyıcı — USS Gerald R. Ford-u Yaxın Şərqə göndərdi. 11 fevral 2026-cı ildə 1979-cu il inqilabının 47-ci ildönümü hökumətyönlü mitinqlər və güclü antiamerikan ritorika ilə qeyd olundu.

    13 fevralda Tramp İranda rejim dəyişikliyinin "baş verə biləcək ən yaxşı hadisə" olacağını bildirdi. 14 fevralda isə ABŞ rəsmiləri Reuters-ə ordunun İranın dövlət və təhlükəsizlik infrastrukturunu hədəf ala biləcək, həftələrlə davam edən genişmiqyaslı əməliyyata hazırlaşdığını açıqladılar.

    24 fevral 2026-cı ildə "Ölkənin vəziyyəti" çıxışı zamanı Tramp İranı nüvə silahı yaratmaq səylərini yenidən bərpa etməkdə ittiham etdi, bu niyyətləri "şər xarakterli" adlandırdı və İranın ABŞ, Avropa və xaricdəki ABŞ bazalarını təhdid edə biləcək getdikcə daha inkişaf etmiş raket imkanları yaratdığını iddia etdi. O, lazım gələrsə ABŞ-nin hərəkətə keçməyə hazır olduğunu xəbərdar etdi.

    ABŞ Konqresində məxfi kəşfiyyat məlumatları ilə bağlı məlumatlandırılan "Səkkizlər Qrupu" (Gang of Eight) hücum başlamazdan əvvəl brifinq almışdı.

    Fevralın sonuna doğru Tramp administrasiyası rəsmiləri İranın nüvə proqramını yenidən başlatdığı, bir neçə gün ərzində bomba hazırlamaq üçün kifayət qədər materiala malik olduğu və tezliklə ABŞ-ni vura biləcək uzaqmənzilli raketlər hazırladığı barədə çoxsaylı, lakin sübut olunmamış iddialar səsləndirdilər.

    Bu bəyanatlar ABŞ və Avropa hökumət rəsmiləri, beynəlxalq silah nəzarəti təşkilatları və ABŞ kəşfiyyat qurumları tərəfindən mübahisələndirildi. Müdafiə Kəşfiyyat Agentliyi əvvəllər İranın ABŞ-yə çata biləcək raketlər istehsal etmək üçün lazımi texniki bacarığı əldə etməsinin ən azı on il çəkəcəyini bildirmişdi. ABŞ Müdafiə Nazirliyi isə 2025-ci ilin iyununda İranın nüvə obyektlərinə endirilmiş əvvəlki zərbələrdən sonra İranın nüvə proqramının iki il geriyə atıldığını qiymətləndirmişdi.

    Bununla belə, 27 fevral tarixində MAQATE-nin əvvəlki döyüşlər zamanı zərər görməmiş yeraltı obyektlərdən birində İranın yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uranı gizlətdiyini aşkar etdiyi barədə məlumat yayıldı.[26][27][28]

    İranda hökumət əleyhinə etirazlar və ABŞ-nin ilkin yerləşdirmələri

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    2025-ci ilin dekabr ayının sonlarından etibarən İranda əsasən iqtisadi böhran, rialın dəyərsizləşməsi və qiymət artımları ilə bağlı səbəblərdən irimiqyaslı ümummilli hökumət əleyhinə etirazlar baş qaldırmışdır. Rejim dəyişikliyi çağırışlarını da əhatə edən bu etirazlar miqyasına görə 1979-cu il inqilabından bəri ən geniş hadisələr hesab olunmuş,[29] ölkənin 100-dən çox şəhərinə yayılmışdır.[30] İran rejimi buna zorakı repressiyalarla, o cümlədən etirazçıların kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsi halları ilə cavab vermiş, ən ölümcül hadisələr isə 2026-cı ilin 8 və 10 yanvar tarixlərində qeydə alınmışdır.[31] ABŞ-də yerləşən İnsan Hüquqları Fəalları Xəbər Agentliyi (Human Rights Activists News Agency — HRANA) qurbanların sayını 7.000 nəfər olaraq qiymətləndirmiş, İran hökuməti isə ölənlərin sayının 3.117 nəfər olduğunu bildirmişdir; Donald Tramp və digər şəxslər isə bu rəqəmin 32.000 nəfər olduğunu iddia etmişlər.[32][33] AP News-un məlumatına görə, hökumətin həddindən artıq zor tətbiqi İran cəmiyyətində ümidsizlik yaratmış və bəzi vətəndaşlar arasında ABŞ tərəfindən mümkün hərbi müdaxilə ilə bağlı ümidlərin formalaşmasına səbəb olmuşdur.[34] Bir sıra alimlər İran hökumətinin hazırda onun süqutuna gətirib çıxara biləcək kövrək vəziyyətlə üzləşdiyini irəli sürmüşlər.[35]

    2026-cı ilin 13 yanvar tarixində ABŞ Prezidenti Donald Trump İranda hökumət əleyhinə etirazçılara dəstəyini ifadə etmiş,[36] daha sonra 23 yanvarda ABŞ-nin "armada"sının Yaxın Şərqə doğru hərəkət etdiyini elan etmişdir; bu qüvvələrə USS Abraham Lincoln və USS Gerald R. Ford aviadaşıyıcıları, habelə bir neçə idarəolunan raket esminesi daxil idi.[37][38] ABŞ və Avropa rəsmilərinin bildirdiyinə görə, Vaşinqton İrana üç əsas tələb təqdim etmişdir: uranın zənginləşdirilməsinə daimi son qoyulması, İranın ballistik raket proqramına ciddi məhdudiyyətlərin tətbiqi və Həmas, Hizbullah və Husilər kimi regional proksi qruplara dəstəyin tam dayandırılması.[39] Təklif olunan hücumlar silsiləsinin planlaşdırılmasına İsrailin kəşfiyyat orqanları ilə koordinasiya çərçivəsində başlanılmışdır.[40]

    Nüvə danışıqları və ABŞ-nin hərbi mövcudluğunu artırması

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    2026-cı il 6 fevral tarixində İran və ABŞ Omanın paytaxtı Maskatda dolayı nüvə danışıqları aparmışdır. İran tərəfi bildirmişdir ki, irəliləyiş paytaxtlarda aparılacaq məsləhətləşmələrdən asılıdır.[41] Nüvə danışıqlarının ikinci raundunun Cenevrədə keçirilməsi planlaşdırılmışdır.[41] 15–20 fevral tarixləri arasında İran neft ixracını adi səviyyədən üç dəfə artırmış və neft ehtiyatlarını azaltmışdır.[42] Zərbələr başlamazdan az əvvəl, 27 fevral 2026-cı ildə Omanın xarici işlər naziri Bədr Əl-Busaidi "irəliləyiş" əldə olunduğunu və İranın həm zənginləşdirilmiş uranı heç vaxt ehtiyat kimi saxlamamağa, həm də Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (BAEA) tərəfindən tam yoxlamaya razılaşdığını bildirmişdir;[43] əlavə olaraq, İran mövcud zənginləşdirilmiş uranı "mümkün olan ən aşağı səviyyəyə" geri dönməz şəkildə endirməyə razı olmuşdur. Əl-Busaidi sülhün "əlçatan" olduğunu qeyd etmişdir.[43][44]

    2026-cı ilin fevral ayının əvvəlində ABŞ İrana təzyiqi artırmaq məqsədilə ikinci aviadaşıyıcını — USS Gerald R. Ford-u — Yaxın Şərqə göndərmişdir.[45] 11 fevral 2026-cı ildə 1979-cu il inqilabının 47-ci ildönümü hökumətyönlü mitinqlər və güclü anti-Amerika ritorikası ilə qeyd olunmuşdur.[46] 13 fevral 2026-cı ildə Tramp İranda rejim dəyişikliyinin "baş verə biləcək ən yaxşı şey" olacağını bəyan etmişdir.[47] Bir gün sonra, 14 fevralda ABŞ rəsmiləri Reuters agentliyinə bildirmişlər ki, ABŞ ordusu İranın dövlət və təhlükəsizlik infrastrukturunu hədəf ala biləcək, həftələrlə davam edən genişmiqyaslı əməliyyat kampaniyasına hazırlaşır.[48] 19 fevraladək ABŞ-nin hərbi qüvvələrinin artırılması 2003-cü ildə İraqa müdaxilədən bəri Yaxın Şərqdə ən böyük yerdəyişmə kimi təsvir edilmişdir.[49] 24 fevral 2026-cı ildə İttifaqın Vəziyyəti haqqında çıxışı zamanı Tramp İranı nüvə silahı hazırlamaq səylərini yenidən başlatmaqda ittiham etmiş, bu iddia edilən niyyətləri "mənfur" adlandırmış və İranın ABŞ-ı, Avropanı və xaricdəki ABŞ bazalarını təhdid edə biləcək getdikcə daha inkişaf etmiş raket imkanları yaratdığını bildirmişdir. O, zərurət yaranarsa ABŞ-nin hərəkətə keçməyə hazır olduğunu vurğulamışdır.[50] ABŞ Konqresində məxfi kəşfiyyat məsələləri üzrə məlumatlandırılan səkkiz liderdən ibarət "Səkkizlik qrupu" hücum başlamazdan əvvəl bu barədə məlumatlandırılmışdır.[51]

    Fevral ayının sonuna qədər Tramp administrasiyasının rəsmiləri İranın nüvə proqramını yenidən başlatdığı, bir neçə gün ərzində bomba hazırlamaq üçün kifayət qədər materiala malik olduğu və tezliklə ABŞ-yə çata biləcək uzaqmənzilli raketlər hazırladığı barədə çoxsaylı sübuta yetirilməmiş iddialar irəli sürmüşdür. Bu bəyanatlar ABŞ və Avropa hökumət rəsmiləri, beynəlxalq silah monitorinq qurumları və ABŞ kəşfiyyat orqanları tərəfindən mübahisələndirilmişdir.[52] Müdafiə Kəşfiyyat Agentliyi daha əvvəl belə nəticəyə gəlmişdi ki, İranın ABŞ-yə çata biləcək raketlər istehsal etmək üçün texniki bacarıq əldə etməsi ən azı on il vaxt aparacaq;[53] ABŞ Müdafiə Nazirliyi isə 2025-ci ilin iyun ayında İranın nüvə obyektlərinə endirilmiş əvvəlki zərbələrdən sonra İranın nüvə proqramının iki il geri salındığını qiymətləndirmişdir.[54] Bununla belə, 27 fevral tarixində BAEA-nın əvvəlki döyüşlər zamanı zərər görməmiş yeraltı obyektdə İranın yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranı gizlətdiyini aşkar etdiyi barədə məlumat verilmişdir.[55][56] Hücumdan əvvəl ABŞ-nin vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens İrana zərbə endirilməsini müdafiə etmişdir. Ondan əvvəllər İraq müharibəsini tənqid etməsinə baxmayaraq İranda rejim dəyişikliyini dəstəkləyib-dəstəkləməyəcəyi soruşulduqda, o, həyatın "hər cür qəribə dönüşlər və dəyişikliklərlə" dolu olduğunu bildirmişdir.[57]

    The Guardian hücumdan bir neçə gün əvvəl bildirmişdir ki, qərar Cenevrədə keçiriləcək görüşün nəticəsindən asılı olacaq və ABŞ nümayəndə heyətinə Stiv Vitkoff və Cared Kuşner rəhbərlik edəcəkdir. ABŞ Avropa Komandanlığının keçmiş müavini və Hərbi Hava Qüvvələrinin istefada olan generalı, hazırda Amerikanın Yəhudi Milli Təhlükəsizlik İnstitutunda fəaliyyət göstərən Charles Wald bəyan etmişdir ki, Gerald R. Ford sinifli aviadaşıyıcının Yaxın Şərqə gətirilməsi İsraili İrandan müdafiə etməyə kömək edəcəkdir.[58] O, həmçinin ABŞ-İran danışıqları uğursuz olacağı təqdirdə, bunun "Obama Suriyada kimyəvi silahlarla bağlı heç nə etmədiyi vaxtdan iki dəfə pis" nəticələrə səbəb ola biləcəyini ifadə etmişdir.[59]

    Xronologiya

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    28 fevral

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    İlkin İsrail və Amerika zərbələri

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    Hava zərbələri 28 fevral, şənbə günü saat 9:45 İran Standart Vaxtı (IRST) civarında başladıldı.[60] Şənbə İranın həftənin birinci günü və adi iş günüdür. Zərbələrdə ABŞ raketləri, dronları və İsrail döyüş təyyarələri birləşdirildi.[61] Task Force Scorpion Strike tərəfindən istifadəyə verilən aşağı qiymətli tək yönlü hücum dronları ilk dəfə döyüşdə istifadə olundu.[62] ABŞ hərbi gəmiləri Tomahawk raketləri atdı, ABŞ ordusu isə HIMARS buraxılış qurğularından istifadə etdi. Adı açıqlanmayan uzun məsafəli uzaqdan atılan silahlar da istifadə olundu. Partlayışlar bildirildi, müdafiə naziri İsrail Katz, İsrailin hücumunu təsdiqlədi.[63][64][65] The Times of Israel qəzeti, Katzın bu zərbələri "preemptiv hücum" olaraq adlandırdığını və bunun "İsrail Dövlətinə qarşı olan təhdidləri aradan qaldırmaq" məqsədini daşıdığını bildirdi.[66] Hədəflərdən biri, İranın ali lideri Əli Xamaneyinin adətən yaşadığı Tehran şəhərinin Pasteur rayonudur; həmçinin prezident sarayı və Milli Təhlükəsizlik Şurasının yerləşdiyi yerdir. İlk xəbərlər göstərdi ki, ən azı yeddi raket bu ərazini vurmuşdu. ABŞ rəsmiləri zərbələrin ABŞ ilə koordinasiya olunduğunu təsdiqlədilər.[67] İsrail Hava Qüvvələri (IAF) 500 hərbi hədəfi, o cümlədən hava müdafiə sistemləri və raket buraxılış qurğularını hədəf alaraq, təxminən 200 döyüş təyyarəsindən istifadə edərək qərbi və mərkəzi İranın ən böyük döyüş hava əməliyyatını həyata keçirdiyini bildirdi.[68] İlkin zərbələr İsrail tərəfindən "Genesis Əməliyyatı" adlandırıldı.[69]

    İsrail sonradan İranın hücum edəcəyi gözləntilərini əsas gətirərək fövqəladə vəziyyət elan etdi.[70] İsraildə sirlər çalındı və hökumət vətəndaşlarını qorunan ərazilərdə qalmağa çağırdı.[71] ABŞ-nin İsraildəki səfiri Mayk Hakkabi (Mike Huckabee) ABŞ vətəndaşlarını sirlər eşidildikdə dərhal tədbir görməyə təşviq etdi,[72] ABŞ prezidenti Donald Tramp isə ABŞ vətəndaşlarının həyatını itirə biləcəyini xəbərdar etdi.[73] İsrail Səhiyyə Nazirliyi xəstəxanalarını yeraltına köçürdü.[74] Iran International-a görə, İsrail hərbi qüvvələrinin fars dilində rəsmi sözçüsü, polkovnik-leytenant Kamal Penhasi, hərbi sənaye obyektləri və infrastruktur əraziləri yaxınlığında yaşayan iranlı mülki şəxslərə dərhal təxliyə olunmaları barədə təcili xəbərdarlıq verərək bildirmişdi: "Bu ərazilərdə qalmaq həyatınızı təhlükəyə atır."[75]

    Bir ABŞ rəsminə görə, bir və ya bir neçə təyyarə daşıyan gəmidən Yaxın Şərq ətrafında yerləşən təyyarələr vasitəsilə onlarla ABŞ zərbəsi həyata keçirildi.[76] Reuters, zərbələrin hava və dəniz vasitəsilə həyata keçirildiyini bildirdi.[77] İsrail hərbi rəsmiləri, zərbələrin həyata keçirilməsindən əvvəl aylarla davam edən planlamaların olduğunu və bunun onlara hədəflərini dəqiq müəyyənləşdirmək, "taktiki təəccüb" əldə etmək və ABŞ-nin dəstəyini qazanmaq imkanı verdiyini açıqladılar.[78] İsrail sonradan bildirdi ki, ilkin zərbələri 24 saat ərzində 1,200-dən çox bomba istifadə edərək həyata keçirib.[79] Məlumatlara görə, İran dəniz donanmasına da zərbələr endirilmişdir.[80]

    Fars Xəbər Agentliyi və CNN, İranda digər şəhərlərdə, o cümlədən Qum, Kərmənşah, İsfahan və Kəraçda əlavə partlayışların baş verdiyini bildirdi.[81][82] Tehran şəhərində, raket zərbələrinin Universitet küçəsində, Cümhuriyyət bölgəsində və Şimaldakı Seyid Xəndan bölgəsində baş verdiyi xəbər verildi.[83] Hücumlardan sonra Tehranda rabitə xidmətləri zədələnib,[84] və Netblocks, şəhərdə demək olar ki, tam bir internet kəsilməsi olduğunu bildirdi.[85][86] BBC-nin məlumatına görə, İranın Ali Lideri Əli Xamneyinin ofisi və Tehran şəhərindəki prezident Masud Pezəşkianın ofisi zərbələr zamanı vurulmuşdur.[85] Kanal 12, adları açıqlanmayan İsrail mənbələrinə istinadən, İsrailin Xamneyinin İsrail zərbəsində "ölmüş ola biləcəyini" və ya "ən azı yaralandığını" irəliləyən "artan göstəricilər" olduğunu qiymətləndirdiyini bildirdi.[87] Reuters isə adını açıqlamayan bir İsrail rəsmisinə istinadən, Xamneyinin cəsədinin tapıldığını və ölümünün təsdiqləndiyini bildirdi.[88]

    İraqın Xalq Hərəkətləri Qüvvələrinin sözçüsü, Bağdaddan cənubda yerləşən Curf al-Sakhar bölgəsindəki zərbələr nəticəsində iki döyüşçülərinin öldüyünü, üç nəfərin isə yaralandığını bildirdi.[89] Iran International, İran Tələbələri Xəbər Agentliyinə (ISNA) istinadən, bir neçə hərbi bazaya hücum edildiyi zaman, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (IRGC) minlərlə əməkdaşının, o cümlədən bir neçə yüksək rəsminin[90] öldüyünü və ya yaralandığını xəbər verdi.[91] Agentlik, Buşehr liman şəhərinin də zərbələrə məruz qaldığını bildirdi; ancaq nüvə reaktorunun zərər görüb-görmədiyi barədə məlumat verilmədi.[92] CNN isə hücumların vaxtının Yəhudi bayramı olan Purim öncəsi, 2 mart tarixində baş verməsinin Yəhudi dinində simvolik əhəmiyyət daşıdığını bildirdi.[93]

    İsrail və ABŞ rəhbərlərinin məqsədləri ilə bağlı açıqlamaları

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    28 fevral, ABŞ prezidenti Donald Tramp 8 dəqiqəlik bir video bəyanat yayımladı və ABŞ-nin İranda həyata keçirdiyi zərbələrin əsas məqsədinin praktik olaraq rejim dəyişdirmək olduğunu bildirdi. Tramp, İranın "təhdidkar fəaliyyətlərinin" ABŞ və onun müttəfiqləri üçün təhlükə yaratdığını qeyd etdi. O, İranın girov böhranını, Həməs və Hizbullah kimi proxy qruplarına dəstəyini, etirazçılara qarşı qətlləri və nüvə silahları əldə etməyi hədəflədiyi iddialarını göstərdi. O, münaqişə ilə bağlı olaraq belə dedi: "Cəsur Amerikan qəhrəmanlarının həyatı itirilə bilər və biz itkilər verə bilərik. Bu, müharibədə tez-tez baş verən bir şeydir." Tramp, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu üzvlərinə "silahlarınızı qoyun və tam imunitet əldə edin, əks halda, mütləq ölümə üzləşəcəksiniz" çağırışı etdi. İran xalqına müraciət edərək, "İşimiz bitdikdə, hökumətinizi ələ keçirin. Bu, sizin üçün yalnızca bir şans ola bilər." dedi.[94] Daha sonra, "Bir çox il boyu Amerikadan kömək istədiniz, amma heç vaxt onu almadınız… İndi görəlim, necə cavab verəcəksiniz. Amerika sizi misli görünməmiş güclə və dağıdıcı qüvvə ilə dəstəkləyir", – deyə bildirib və sözlərini "İndi öz taleyinizi ələ keçirmək vaxtıdır… Bu, hərəkət etmə anıdır. Onu qaçırmayın." ilə tamamladı.[95][96]

    Bundan qısa müddət sonra, Benyamin Netanyahu video bəyanat yayımlayaraq, İsrail və ABŞ-nin İran üzərində zərbələr həyata keçirdiklərini və bunun məqsədinin "İranın yaratdığı mövcudluq təhdidini aradan qaldırmaq" olduğunu bildirdi. Netanyahu, İran rəhbərliyini onilliklər boyu düşmənçilikdə ittiham edərək, "47 ildir ki, Ayətullah rejimi 'İsrailə ölüm' və 'Amerikaya ölüm' çağırışı edir", – dedi və onu "qətliamçı terror rejimi" olaraq xarakterizə etdi, bu rejimin "nüvə silahları ilə silahlanmasına icazə verilməməli" olduğunu vurğuladı. O, ABŞ-İsrail birgə əməliyyatının "cəsur İran xalqının öz taleyini öz əllərinə alması üçün şərait yaradacağını" qeyd etdi və İran xalqını "zülm hökmranlığını atmağa" çağırdı.[97]

    İranın cavabı və Fars körfəzi teatrında raket hücumları

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    İran qüvvələri bir neçə saat ərzində reaksiya verərək Tel-Əviv və Hayfada yerləşən hədəflərə, eləcə də Fars körfəzi regionundakı ABŞ hərbi bazalarına qarşı raket hücumları həyata keçirdi.[98]

    İran Fars körfəzi regionu boyunca bir neçə ABŞ hərbi bazasını hədəf aldı.[99] Bəhreyn ölkə daxilindəki ABŞ hərbi bazalarına qarşı İran hücumu barədə xəbərdarlıq etmək üçün hava hücumu sirenlərini aktivləşdirdi. Ərəb mediası paytaxt Manamada partlayışlar və tüstü görüldüyünü bildirdi.[100][101] Bəhreyn sonradan zərbələri təsdiqlədi və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahının hədəf alındığını açıqladı.[102] Küveyt Beynəlxalq Hava Limanında və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Əbu-Dabi şəhərində də partlayışlar barədə məlumat verildi.[103] Küveytə qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatları hücumlarından sonra ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi İranın Küveytdəki səfiri Məhəmməd Tutunçini nazirliyə çağırdı.[104] CNN-in məlumatına görə, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (İİKK) Yaxın Şərqdə dörd ABŞ bazasını hədəf aldığını bildirdi: Qətərdə Əl-Udeyd Hərbi Hava Bazası, Küveytdə Əli Əl-Salem Hərbi Hava Bazası (burada italyan hərbçilər də yerləşirdi),[105] BƏƏ-də Əl-Dhafra Hərbi Hava Bazası və Bəhreyndə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahı; yayımlanan videoda Bəhreyndəki baza istiqamətindən tüstünün qalxdığı görünürdü.[106] Səudiyyə Ərəbistanı Ər-Riyad və Şərq Əyalətinə qarşı İran hücumlarının baş verdiyini təsdiqlədi.[107] Krallıq həmin ərazilərə yönəlmiş hücumların uğurla ələ keçirildiyini bildirdi və özünü müdafiə etmək üçün "zəruri olan bütün tədbirləri", o cümlədən "təcavüzə cavab vermək variantını" nəzərdən keçirəcəyini bəyan etdi.[108] Əlavə məlumatlara görə, bir sıra İran raketləri uğurla ələ keçirildikdən sonra BƏƏ bildirdi ki, yaşayış sahəsinə düşmüş ələkeçirmə raketlərinin qalıqları nəticəsində Asiya mənşəli bir mülki şəxs həlak olub.[109] Qətər ən azı iki dalğa raket hücumunun ələ keçirildiyini açıqladı və itki və ya maddi zərər barədə məlumat verilmədiyini bildirdi. İraqın Kürdüstan Regionunda İranın hava hücumları ABŞ hərbi və mülki heyətinin yerləşdiyi infrastruktur obyektlərini, o cümlədən Ərbil Beynəlxalq Hava Limanını və ABŞ-nin Ərbildəki Baş Konsulluğunu hədəf aldı. Lakin yerli media məlumatlarına görə, raket və pilotsuz uçuş aparatlarının əksəriyyəti zərərsizləşdirilib.[110]

    1 mart

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    ABŞ və İsrail zərbələri

    1 mart tarixində İsrail davam edən hərbi kampaniyası çərçivəsində[111] İran hədəflərinə qarşı növbəti zərbələr dalğasını həyata keçirmiş, paytaxtın mərkəzini hədəf almışdır. İranın media orqanları güclü partlayışlar barədə məlumat vermişdir.[112]ABŞ Prezidenti Donald Tramp Donald Trump Truth Social platformasında paylaşım edərək bildirmişdir: “İran az əvvəl bəyan etdi ki, bu gün çox sərt zərbə endirəcək, indiyədək heç vaxt üzləşmədiyi dərəcədə sərt. Lakin bunu etməməlidirlər, çünki edərlərsə, biz də indiyədək görünməmiş güclə cavab verəcəyik!”[111] ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) bəyan etmişdir ki, ona “İran rejiminin təhlükəsizlik aparatını dağıtmaq” tapşırığı verilmişdir.[113] İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) isə uçuş zolağından havaya qalxmağa hazırlaşan F-4 və F-5 qırıcı təyyarələrinin bombalandığını açıqlamışdır.[114] Tehran ətrafında yerləşdirilmiş HQ-9B hava hücumundan müdafiə sisteminin də sıradan çıxarıldığı bildirilmişdir.[115]

    İranın yüksək təhlükəsizlik rəsmisi Əli Laricani müvəqqəti rəhbərlik şurasının yaradıldığını elan etmiş və ABŞ ilə İsraili İranı parçalamağa cəhd göstərməkdə ittiham etmişdir. O, “separatçı qrupları” hər hansı addım atacaqları təqdirdə ağır nəticələr barədə xəbərdar etmişdir.[111] İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf isə Donald Tramp və Netanyahuya qarşı təhdid xarakterli bəyanatla çıxış edərək, onların “qırmızı xətti keçdiklərini” və bunun “bədəlini ödəyəcəklərini” bildirmişdir.[111]

    Tehran İnqilab Məhkəməsi bombalanmış və binası tamamilə dağıdılmışdır.[116] İran dövlət mediasının məlumatına görə, 2026-cı ildə Minab şəhərində məktəbə endirilmiş hava zərbəsi nəticəsində ölənlərin sayı 148 nəfərə çatmışdır.[117] Azadlıq Stadionu, Azadlıq Meydanı və Milad Qülləsi yaxınlığında partlayışların baş verdiyi bildirilmişdir.[117] İran Qızıl Aypara Cəmiyyəti Tehrandakı xəstəxanalar yaxınlığında, eləcə də təşkilatın Sülh Binasının ətrafında partlayışlar qeydə alındığını açıqlamışdır.[117] İsrail Müdafiə Qüvvələri həmçinin “Daxili təhlükəsizlik qüvvələrinin Baş Qərargahı”nın, eləcə də “Sərallah” Qərargahının məhv edildiyini bəyan etmişdir.[118] İran mediasının məlumatına əsasən, ABŞ–İsrail zərbələri dövlət radio və televiziya qərargahına da təsir göstərmişdir.[119]

    Zərbələr nəticəsində həlak olan rəsmilər arasında Kəşfiyyat Nazirliyinin əməkdaşı Məhəmməd Baseri və FARAJA polisinin kəşfiyyat idarəsinin rəisi Qulamrza Rzaiyan da olmuşdur.[117] ABŞ Prezidenti Donald Trump NBC News-a verdiyi açıqlamada İranda “rəhbərliyin böyük hissəsinin” öldürüldüyünü bildirmişdir.[120]

    İranın cavab zərbələri

    1 mart səhər saatlarında İranın İsrail, BƏƏ, Qətər, Küveyt, Bəhreyn, İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanına qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumlar həyata keçirdiyi təsdiqlənmişdir.[121][122][123] Sonrakı məlumatlarda İran tərəfindən atılan raketlərin Bəhreyndə yerləşən ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Beşinci Donanmasının qərargahını hədəf aldığı bildirilmişdir.[122][124] Şahidlər Dubay üzərində raketlərin havada zərərsizləşdirilməsi nəticəsində yaranan tüstünü, eləcə də Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Cəbəl Əli limanı istiqamətində qalxan qara tüstü sütunlarını müşahidə etdiklərini bildirmişlər.[125] İraq milis qruplarına məxsus pilotsuz aparatların hücumundan sonra Ərbil hava limanı yaxınlığında partlayış baş vermişdir. Böyük Britaniyanın müdafiə naziri John Healey İranın Kiprdəki Britaniya bazalarına doğru iki raket atdığını bildirmiş, lakin onların hücuma məruz qaldığına inanmadığını əlavə etmişdir.[195][196] Bununla belə, Kiprin müdafiə naziri Vasilis Palmas raketlərin Kiprə atılması iddiasını təkzib etmiş, Baş nazir Kir Starmer isə bu mövqeni təsdiqləmişdir.[126]

    Hörmüz boğazında pilotsuz aparat əməliyyatları zamanı Duqm limanının iki dron tərəfindən vurulduğu, nəticədə bir əcnəbi işçinin yaralandığı bildirilmişdir.[127] Oman Dəniz Təhlükəsizliyi Mərkəzi isə Palau bayrağı altında üzən və “Skylight” adlı neft tankerinin Xasab limanından 5 dəniz mili (9,3 km) şimalda hədəfə alındığını təsdiqləmiş, hadisə nəticəsində gəmidə olan Hindistan–İran vətəndaşlarından ibarət heyətin dörd üzvünün yaralandığını açıqlamışdır.[128] Marşall adaları bayrağı altında üzən digər tanker - “MKD VYOM” - Oman sahilləri yaxınlığında zərbə alaraq zədələnmiş, nəticədə bir heyət üzvü həlak olmuşdur.[129][130] Hörmüz boğazının bağlanması nəticəsində çoxu neft tankeri olmaqla 150 yük gəmisinin boğazda hərəkətsiz qaldığı bildirilmişdir.[131]

    Əvvəlki gündə olduğu kimi, Ər-Riyad da birbaşa zərbələrə məruz qalmışdır.[132] İran raketlərindən biri İsrailin hava hücumundan müdafiə sistemini yararaq Beyt-Şemeş şəhərində sinaqoqa düşmüş, nəticədə 9 nəfər həlak olmuş, 11 nəfər itkin düşmüş, 51 nəfər isə yaralanmışdır.[133][134] İran pilotsuz uçuş aparatı Bəhreynin paytaxtı Manamada yerləşən Crowne Plaza Hotel binasına dəyərək yanğına səbəb olmuş, hadisə yerinə cəlb edilən Bəhreyn mülki müdafiə qüvvələri hotel qonaqları və personalının təhlükəsizliyini təmin etmişdir.[135][136] Əbu-Dabidə Etihad Towers kompleksi yaxınlığında, İsrail səfirliyinin ətrafında bir pilotsuz aparat zərərsizləşdirilmiş, lakin onun qalıqları qüllələrə ziyan vurmuş, bir qadın və onun övladı yüngül xəsarət almışdır.[137] Küveytdə İran hücumları nəticəsində bir nəfər həlak olmuş, 32 nəfər yaralanmışdır.[138]

    İran İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) dörd raketlə USS Abraham Lincoln aviadaşıyıcısına zərbə endirdiyini iddia etmişdir,[139] lakin bu məlumat sonradan ABŞ rəsmisi tərəfindən təkzib olunmuşdur.[140] Əbu-Dabidə yerləşən Fransa hərbi bazası - Camp de la Paix - da İran raketi və ya pilotsuz aparatı tərəfindən vurulduğu bildirilmişdir.[141] İki İran dronu Əbu-Dabidəki Əs-Salam Hərbi Dəniz Bazasının anbarını hədəf alaraq ümumi təyinatlı materialların saxlanıldığı iki konteynerdə yanğına səbəb olmuşdur.[142]

    Amazon şirkətinin məlumatına görə, BƏƏ ərazisində yerləşən Amazon Web Services məlumat mərkəzi “ona dəyən obyektlərdən” zərər görmüş, nəticədə “qığılcım və yanğın” baş vermişdir. Reuters agentliyinin məlumatına əsasən, bu hadisə mərkəzin tam enerji kəsintisinə və fəaliyyətinin dayandırılmasına səbəb olmuş, yerli yanğınsöndürmə xidmətləri hadisəyə müdaxilə etmiş və təsirlənmiş əlçatanlıq zonasının bağlantısında müvəqqəti fasilə yaranmışdır.[143]

    Saat 15:30 radələrində Səudiyyə Ərəbistanı Şahzadə Sultan Hərbi Hava Bazası və Kral Xalid Beynəlxalq Hava Limanı istiqamətində yönəlmiş müxtəlif raketlərin zərərsizləşdirildiyini açıqlamışdır. Böyük Britaniya hərbi rəsmiləri Eurofighter Typhoon tipli Birləşmiş Krallığın Kral Hərbi Hava Qüvvələri qırıcısının Qətər hava məkanına doğru hərəkət edən İran dronunu vurduğunu bildirmişlər.[144] İran raket və pilotsuz aparatları həmçinin Ərbil yaxınlığındakı ABŞ hərbi bazasını və İordaniyanın şərqində yerləşən Almaniya Bundesverinin səhra düşərgəsini hədəf almış, nəticədə bir amerikalı əsgər yaralanmışdır.[145]

    Günün sonuna yaxın ballistik raket zərbəsi Qüds ərazisinə düşərək ətraf yolda maddi ziyana səbəb olmuş, mülki avtomobilə zərər yetirmiş və altı nəfərin yaralanmasına gətirib çıxarmışdır. İran raketinin qalıqları Suriyanın Ain Tarma yaşayış məntəqəsinə düşmüşdür.[146]

    Diplomatik proseslər

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    Səudiyyə Ərəbistanının reaksiyası

    CNN xəbər verib ki, taxt-tac sahibi Məhəmməd bin Salman ABŞ-nin dəstəyi ilə İranın əlavə təcavüzlərinə qarşı hərbi qüvvədən istifadə etməyə söz verib və İranın zərbələrini "qorxaqcasına" adlandırıb, çünki Səudiyyə hava məkanı ABŞ və İsrail hücumçularına bağlanmışdır.[147]

    E3-ün reaksiyası

    İranın əlavə zərbələrinin qarşısını almaq üçün E3 (Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya) zərurət yaranarsa, pilotsuz uçuş aparatlarına və ballistik raketlərə qarşı "müvafiq hərbi müdafiə tədbirlərini" dəstəkləməyi qərara alıb və bu, birbaşa müdaxilə ehtimalını göstərir. Böyük Britaniyanın Baş Naziri Kir Starmer bildirib ki, ABŞ İran üzərinə "müdafiə xarakterli" zərbələr üçün Britaniya bazalarından istifadə edə bilər.[148]

    Danışıqlar

    1 mart tarixində Tramp elan edib ki, İran danışıqlara hazır olduğunu bildirib və ABŞ buna razılaşıb.[149] Daha sonra Tramp Daily Mail ilə müsahibəsində deyib ki, döyüş hələ davam edir və müharibənin dörd həftəlik vaxt cədvəlini açıqlayıb.[150] Sonradan Əli Laricanı bəyan edib ki, İran ABŞ ilə danışıqlar aparmayacaq.[151][152]

    2 mart

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    ABŞ və İsrail zərbələri

    Səhər tezdən, Tehran şəhərində Xətəm-ül-Ənbiya və Qəndi xəstəxanaları zərbələrə məruz qalıb, bu barədə İran məlumat verib və BBC tərəfindən təsdiqlənib.[153]

    Livandakı silahlı qruplaşmaların şimaldakı təcavüzünə cavab olaraq, İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) Beyrut və Bekaa Vadisində bir sıra strateji bombardman əməliyyatları həyata keçirib.[154] Zərbələr həmçinin Livanın cənubuna da dəyib.[155]Tezliklə İsrail Hərbi Hava Qüvvələri Tehran şəhərində əməliyyatlara başlayıb.[156]

    Hizbullah əleyhinə hərbi əməliyyatlar kontekstində, İsrail silahlı qüvvələri cənub Livandakı üç şəhərəi Haris, Nabatiyə əl-Favqa və Mayfadun, zərbələr endirib və sonradan ətraf ərazilərdəki əlli icmada təxliyə əmri verib.[157] Səudiyyə mediası olan Al Hadath xəbər verib ki, Hizbullahın siyasi lideri və Livan Parlamentinin üzvü Məhəmməd Rəd hava zərbəsi nəticəsində həlak olub.[158]

    İranın qarşılıqlı hərəkəti və Hizbullahın hücumu

    Yerli vaxtla təxminən gecə yarısı, Akrotiri Krallıq Hava Qüvvələri bazası şübhəli dron zərbəsi ilə hədəfə alındı və bu, Akrotiri və Dekelia boyunca hava hücumu siqnallarının çalınmasına səbəb oldu.[159] Beş dronun tutulduğu bildirilir, lakin onlardan biri hava limanına çataraq kiçik ziyan vurmuşdur.[160][161] Britaniya hərbi avtomatlaşdırılmış xəbərdarlıq sistemi “davam edən təhlükəsizlik təhdidi” olduğunu bildirmiş,[162] Müdafiə Nazirliyi isə “baza hücama cavab verib” iddiasını irəli sürmüşdür. Bu, sonradan Kipr hakimiyyətləri tərəfindən təsdiqlənmişdir.[163] Bildirilir ki, bu hadisə Böyük Britaniyanın ABŞ-a İran əleyhinə əməliyyatlar üçün hərbi bazalarını istifadə etməyə icazə verdiyi saatlardan sonra baş vermişdir.[164] İran həmçinin ABŞ-nin MQ-9 Reaper dronunu vurduğunu iddia etmişdir.[165]

    İsrail mənbələri 2 martın ilk saatlarında Livan ərazisindən İsrail torpaqlarına raket atıldığını və bu səbəbdən Hayfa və Yuxarı Qalil boyunca siqnalların çalındığını bildiriblər.[166][167] İsrail Müdafiə Qüvvələri (IDF) bir raketi vurduğunu, digər raketlərin isə açıq ərazilərə düşdüyünü açıqlamışdır.[168] İsrail kəşfiyyatı hesab edir ki, hücum Tehran tərəfindən verilmiş əmr nəticəsində baş verib və IDF sözçüsü təcili bəyanat verərək, bu hücumu “Hizbullah tərəfindən rəsmi müharibə elanının göstəricisi” kimi qiymətləndirmiş və təhdidi “neutra­lizə etmək” öhdəliyi götürmüşdür.[169]

    Hizbullah məsuliyyətini təsdiqləmiş və bu hücumun Xameneinin öldürülməsinə cavab olaraq Hayfadakı IDF bazasına yönəldiyini bildirmişdir.[170] İki dron Bağdad Beynəlxalq Hava Limanı yaxınlığındakı ABŞ Victory Bazasını hədəfə almış, onlardan biri bildirildiyinə görə bazanı vurmuşdur.[157] İraqın Ərbil şəhərində partlayışlar barədə məlumatlar daxil olmuşdur.[171] İranın zərbəsi Bəhreyndəki Mina Salman limanını hədəfləyərək yanğına səbəb olmuşdur.[172] Salman sənaye zonasında “xarici gəmidə” intercept edilmiş raketdən düşən qalıqlar bir Asiya işçisinin ölümünə və digər iki nəfərin ciddi xəsarət almasına səbəb olmuşdur.[157] İran tərəfindən Küveyt səmasında bir neçə ABŞ təyyarəsi vurulmuş, lakin heç bir xəsarətə yol açmamışdır.

    2 mart tarixində Vantor tərəfindən 1 və 2 martda çəkilmiş peyk görüntüləri ictimaiyyətə açıqlanmışdır. Həmin görüntülər İranın İsfahan şəhərində yerləşən Natanz Nüvə Obyektinin zədələndiyini göstərmişdir.[173][174] Sonradan Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi (MAQATE) peyk təsvirlərinin Natanzdakı giriş binalarının zərər gördüyünü təsdiqlədiyini, lakin radioloji nəticələrin gözlənilmədiyini və yanacağın zənginləşdirilməsi zavodunun özündə əlavə təsirin qeydə alınmadığını bildirmişdir.[175]

    5 mart

    [redaktə | vikimətni redaktə et]

    5 mart 2026-cı ildə İran istiqamətindən gələn raketlər və pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşən Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanının ərazisinə düşdüyü bildirilir. Reuters agentliyinə danışan Azərbaycan hökumətinə yaxın bir mənbənin sözlərinə görə, hadisə nəticəsində hava limanının terminalı yaxınlığında yanğın baş verib. Azərbaycan rəsmilərinin məsələ ilə bağlı rəsmi açıqlama verəcəyi gözlənilirdi. Raket və PUA-ların dəqiq sayı dərhal məlum olmayıb. Mənbə tərəfindən Reuters ilə paylaşılan video görüntülərdə hava limanı terminalı yaxınlığında qara tüstünün yüksəldiyi görünür. Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanı İran sərhədindən təxminən 10 kilometr (6 mil) məsafədə yerləşir. Hadisə ilə bağlı zərərin miqyası, mümkün itkilər və ya məsuliyyət daşıyan tərəf barədə əlavə məlumatlar ilkin mərhələdə təsdiqlənməyib.[176][177]

    İstinadlar

    [redaktə | vikimətni redaktə et]
    1. ↑ "Economic Vision for Free Iran". Iran Prosperity Project (ingilis). İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    2. ↑ "National Communication Centre: Multiple Missiles Detected and Successfully Intercepted in Bahraini Airspace". Bahrain News Agency. 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    3. ↑ Lehmann, Noam. "Iraq shuttering airspace after US, Israel strike Iran". Times of Israel. 28 fevral 2026.
    4. ↑ "Jordan downs two ballistic missiles amid Iran escalation". Saudi Gazette. 28 fevral 2026.
    5. ↑ "Netanyahu says joint Israel-US operation seeks to change Iran's trajectory". Saudi Gazette (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    6. ↑ "Second wave of missiles targeting Qatar successfully intercepted, Ministry of Defence says". CNN. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    7. ↑ Walia, Gandharv. "Will Qatar, UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Jordan, Bahrain and other Gulf countries attack Iran now and was Tehran airstrikes successful? Full update on missile strikes in Gulf region". The Times of India. 28 fevral 2026.
    8. ↑ "Four people killed in Syria after an Iranian missile falls on building, state media reports". The Times of India. 28 fevral 2026.
    9. ↑ "UAE intercepts several Iranian missiles". Dubai Eye 103.8. 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    10. ↑ Boucher, Harriette. "British planes 'in the sky' after Iran strikes as UK joins defensive efforts, says Starmer". The Independent. 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    11. 1 2 "Kurdistan Announces Safety, Supply and Power Measures as Missiles Intercepted Over Erbil". Kurdistan24. 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    12. 1 2 Solomon, Erika. "U.S. Attacks Iran as Trump Calls for Overthrow of Government". The New York Times.
    13. ↑ Fabian, Emanuel. "Medics treat 89 people during Iranian strikes, most lightly hurt running for shelter". The Times of Israel (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    14. ↑ "Two Iraqi Hashid Shaabi fighters killed in air strike south of Baghdad". Al Jazeera English.
    15. ↑ "US, Israel attack Iran live: Trump announces 'major combat operations'". Al Jazeera English.
    16. ↑ "US and Israeli attack on Iran: At least 85 girls killed in strike on school". Middle East Eye (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    17. ↑ "Following exchange of attacks between Israel and Iran | Five people, including child, killed in Al-Suwaidaa". The Syrian Observatory For Human Rights.
    18. ↑ "Iran launches attacks across Middle East after US and Israel strikes on leadership sites". BBC News (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    19. ↑ "Pentagon names Iran mission 'Operation Epic Fury'". www.iranintl.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    20. ↑ Cheney, Aditi Sangal, Christian Edwards, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Adam Cancryn, Kareem El Damanhoury, Tori B. Powell, Oren Liebermann, Max Saltman, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Jennifer Hansler, Tal Shalev, Jeremy Diamond, Kit Maher, Kristen Holmes, Alejandra Jaramillo, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Catherine Nicholls, Mostafa Salem, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Thomas Bordeaux, Farida Elsebai, Yong Xiong, Frederik Pleitgen, Jennifer Hauser, Adam Pourahmadi, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Jomana Karadsheh, Sophie Tanno, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Abbas Al Lawati, Nic Robertson, Nick Paton Walsh, Tim Lister, Samantha Waldenberg, Michelle Velez, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Antoinette Radford, Charlotte Reck, Eugenia Yosef, Bijan Hosseini, Duarte Mendonca, Isaac Yee, Teele Rebane, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Todd Symons, Brad Lendon, Nadeen Ebrahim, Satish. "Israel names operation against Iran "Roaring Lion"". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    21. ↑ "Israel names operation against Iran 'Lion's Roar'". www.iranintl.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    22. ↑ Magid, Jacob. "Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government'". The Times of Israel (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    23. ↑ Jake Epstein. "Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation". Business Insider. 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    24. ↑ "In-Depth | Iran's raging protests expose its economic pressures". Moneycontrol (ingilis). İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    25. ↑ "Iran nuclear deal: Trump pulls US out in break with Europe allies". www.bbc.com (ingilis). 9 may 2018. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    26. ↑ "IAEA says Iran stored highly enriched uranium at underground Isfahan site". www.iranintl.com (ingilis). 27 fevral 2026. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    27. ↑ Robertson, Noah. "US strikes set back Iran's nuclear program up to 2 years, DOD says". Military Times (ingilis). 3 iyul 2025. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    28. ↑ nations, David E. SangerDavid E. Sanger has covered conflicts among; Foreign, Superpowers in More Than Four Decades as a; Times, Washington correspondent for the. "For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 28 fevral 2026.
    29. ↑ "Iranian regime rallies supporters in bid to quell unrest" (ingilis). 13 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    30. ↑ "Inside an exiled prince's plan for regime change in Iran". POLITICO (ingilis). 13 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    31. ↑ Pourahmadi, Mostafa Salem, Jomana Karadsheh, Sarah Dean, Florence Davey-Attlee, Adam. "The night Iran went dark: Witness accounts and video reveal violence inflicted during Iran's internet blackout". CNN (ingilis). 23 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    32. ↑ "Iran anti-government student protests spread to more universities". www.bbc.com (ingilis). 23 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    33. ↑ "Iran Protest Death Toll Could Top 30,000, According to Local Health Officials". (#archive_missing_date) tarixində (#archive_missing_url) arxivləşdirilib. (#invalid_param_val); (#cite_web_url)
    34. ↑ "Iranians grieve defiantly for thousands killed in last month's crackdown". AP News (ingilis). 19 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    35. ↑ Ansari, Ali. "How much longer can Iran's Islamic Republic survive?". New Statesman (ingilis). 14 yanvar 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    36. ↑ "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'".
    37. ↑ Wintour, Patrick; editor, Patrick Wintour Diplomatic. "Trump says US 'armada' heading to Middle East as Iran death toll put above 5,000". The Guardian (ingilis). 24 yanvar 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    38. ↑ "Iran's supreme leader killed in U.S.-Israeli attack; Tehran strikes Israel, Arab states".
    39. ↑ Pager, David E. SangerTyler; Sanger, Farnaz FassihiDavid E.; Washington, Tyler Pager reported from; York, Farnaz Fassihi from New. "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands". The New York Times (ingilis). 28 yanvar 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    40. ↑ Staff, Al Jazeera. "World reacts to US, Israel attack on Iran, Tehran retaliation". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    41. 1 2 "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva".
    42. ↑ "Iran Rushes to Ship Oil Ahead of Possible U.S. Strike".
    43. 1 2 Staff, Al Jazeera. "Peace 'within reach' as Iran agrees no nuclear material stockpile: Oman FM". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    44. ↑ "U.S.-Iran deal is "within our reach," Omani mediator says - CBS News". www.cbsnews.com (ingilis). 27 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    45. ↑ Sabbagh, Dan; Defence, Dan Sabbagh; editor, security. "Trump sends second aircraft carrier to Middle East in effort to increase pressure on Iran". The Guardian (ingilis). 13 fevral 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    46. ↑ "Iran commemorates 1979 revolution as nation is squeezed by anger over crackdown and tensions with US".
    47. ↑ "Trump says Iran regime change is 'best thing that could happen'".
    48. ↑ "Exclusive: US military preparing for potentially weeks-long Iran operations".
    49. ↑ Holliday, Lara Seligman, Michael R. Gordon,Alexander Ward and Shelby. "U.S. Gathers the Most Air Power in the Mideast Since the 2003 Iraq Invasion". The Wall Street Journal (ingilis). 19 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    50. ↑ "Client Challenge". www.ft.com. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    51. ↑ "'Gang of Eight' was briefed on Iran attack by Trump admin before strikes". The Independent (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    52. ↑ Sanger, Mark MazzettiEdward WongDavid E.; Washington, Julian E. BarnesReporting from. "In Trump's Case for War, a Series of False or Unproven Claims". The New York Times (ingilis). 27 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    53. ↑ nations, David E. SangerDavid E. Sanger has covered conflicts among; Foreign, Superpowers in More Than Four Decades as a; Times, Washington correspondent for the. "For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    54. ↑ Robertson, Noah. "US strikes set back Iran's nuclear program up to 2 years, DOD says". Military Times (ingilis). 3 iyul 2025. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    55. ↑ "IAEA report says Iran must allow inspections, points at Isfahan".
    56. ↑ "IAEA says Iran stored highly enriched uranium at underground Isfahan site". www.iranintl.com (ingilis). 27 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    57. ↑ "Vance: 'No chance' any Iran strikes would lead to long war in Middle East".
    58. ↑ null. "Update from Erica Solomon and Farnaz Fassihi". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    59. ↑ Roth, Andrew. "Marco Rubio briefs US lawmakers on Iran as Trump uses State of the Union to threaten nuclear programme". The Guardian (ingilis). 25 fevral 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    60. ↑ McCluskey, Christian Edwards, Karina Tsui, Mitchell. "What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    61. ↑ Epstein, Jake. "Here are the weapons America used to strike Iran — and shield against retaliation". Business Insider (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    62. ↑ Staff, U. S. Naval Institute. "UPDATED: U.S., Israel Launch Strikes Against Iran, Tehran Retaliates Across Region". USNI News (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    63. ↑ "Israel Launches 'Preemptive Strike' On Iran; Explosions Reported In Tehran". Free Press Journal (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    64. ↑ Desk, India Today World. "US, Israel launch Operation Epic Fury against Iran; Tehran strikes back". India Today (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    65. ↑ Cooper, Helene; Schmitt, Eric. "Initial Focus of U.S. Strikes in Iran Is Military Targets". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    66. ↑ McCluskey, Christian Edwards, Karina Tsui, Mitchell. "What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    67. ↑ "Attack coordinated with the United States, Israeli source tells CNN".
    68. ↑ "IDF says 200 jets involved in air forces largest ever attack sortie".
    69. ↑ "Air Force Commander: 'We Can Say We Started Off on the Right Foot'".
    70. ↑ McCluskey, Christian Edwards, Karina Tsui, Mitchell. "What we know about the US-Israeli attack on Iran and Tehran's retaliation". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    71. ↑ Milisic, Virginia Pietromarchi,Alma. "ISRAEL STRIKES 'HEART' OF TEHRAN; IRAN HITS BACK AFTER KHAMENEI KILLED". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    72. ↑ Stockwell, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Jennifer Hansler, Frederik Pleitgen, Mostafa Salem, Antoinette Radford, Christian Edwards, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Abbas Al Lawati, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Tal Shalev, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Oren Liebermann, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Catherine Nicholls, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, Adam Pourahmadi, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Sophie Tanno, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Daria Tarasova-Markina, Leila Gharagozlou, Billy. "US ambassador to Israel encourages US citizens to take "immediate action" at sound of sirens". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    73. ↑ Stockwell, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Jennifer Hansler, Frederik Pleitgen, Mostafa Salem, Antoinette Radford, Christian Edwards, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Abbas Al Lawati, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Tal Shalev, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Oren Liebermann, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Catherine Nicholls, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, Adam Pourahmadi, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Sophie Tanno, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Daria Tarasova-Markina, Leila Gharagozlou, Billy. "Trump warns US lives may be lost in mission in Iran". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    74. ↑ Stockwell, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Jennifer Hansler, Frederik Pleitgen, Mostafa Salem, Antoinette Radford, Christian Edwards, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Abbas Al Lawati, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Tal Shalev, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Oren Liebermann, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Catherine Nicholls, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, Adam Pourahmadi, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Sophie Tanno, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Daria Tarasova-Markina, Leila Gharagozlou, Billy. "Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    75. ↑ "Live - Heavy bombing rocks Tehran a day after Khamenei killed as conflict widens". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    76. ↑ null. "Update from Eric Schmitt". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    77. ↑ "Live: Iran vows revenge after Supreme Leader Khamenei killed in US and Israeli strikes".
    78. ↑ "Israel says months of planning led to surprise Iran strikes". www.iranintl.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    79. ↑ "US, Israel attack Iran live: Khamenei killed, Tehran launches attacks".
    80. ↑ Panella, Jake Epstein, Chris. "Satellite images show an Iranian warship burning pierside after US and Israeli strikes". Business Insider (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    81. ↑ null. "Update from Erika Solomon". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    82. ↑ Stockwell, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Jennifer Hansler, Frederik Pleitgen, Mostafa Salem, Antoinette Radford, Christian Edwards, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Abbas Al Lawati, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Tal Shalev, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Oren Liebermann, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Catherine Nicholls, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, Adam Pourahmadi, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Sophie Tanno, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Daria Tarasova-Markina, Leila Gharagozlou, Billy. "Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    83. ↑ Staff, Al Jazeera. "US, Israel launch attack on Iran, explosions in Israel, Arab states". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    84. ↑ Milisic, Virginia Pietromarchi,Alma. "ISRAEL STRIKES 'HEART' OF TEHRAN; IRAN HITS BACK AFTER KHAMENEI KILLED". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    85. 1 2 "Israel and Iran launch fresh attacks after Iran's Supreme Leader Khamenei killed - live updates". BBC News (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    86. ↑ "NetBlocks (@netblocks@mastodon.social)". Mastodon (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    87. ↑ Edit, 3. "Israeli TV report, citing unnamed Israeli sources: Growing indications that Khamenei killed". The Times of Israel (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    88. ↑ "Iran's Supreme Leader Ali Khamenei killed, senior Israeli official says".
    89. ↑ "Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. - CBS News". www.cbsnews.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    90. ↑ "Iran's supreme leader killed in major attack by US and Israel". Longmont Times-Call (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    91. ↑ "Live - Heavy bombing rocks Tehran a day after Khamenei killed as conflict widens". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    92. ↑ Milisic, Virginia Pietromarchi,Alma. "ISRAEL STRIKES 'HEART' OF TEHRAN; IRAN HITS BACK AFTER KHAMENEI KILLED". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    93. ↑ Stockwell, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Jennifer Hansler, Frederik Pleitgen, Mostafa Salem, Antoinette Radford, Christian Edwards, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Abbas Al Lawati, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Tal Shalev, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Oren Liebermann, Gianluca Mezzofiore, Lauren Kent, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Catherine Nicholls, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, Adam Pourahmadi, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Sophie Tanno, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Daria Tarasova-Markina, Leila Gharagozlou, Billy. "Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism as Netanyahu references holiday of Purim". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    94. ↑ "Trump announces "major combat operations" in Iran. Watch the full video and read his statement. - CBS News". www.cbsnews.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    95. ↑ Magid, Jacob. "Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: 'When we're finished, take over your government'". The Times of Israel (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    96. ↑ "Iran's supreme leader killed in major attack by US and Israel". Longmont Times-Call (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    97. ↑ Staff, ToI. "Netanyahu says Israel, US launched strikes to 'remove the existential threat' posed by Iran". The Times of Israel (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    98. ↑ "جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ چرا واکنش تهران این‌بار تنها چند ساعت طول کشید؟". BBC News فارسی (fars). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    99. ↑ "Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says". www.iranintl.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    100. ↑ Lehmann, Noam. "Bahrain: Sirens activated as Iran targets US bases". The Times of Israel (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    101. ↑ Cheney, Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Gawon Bae, Abbas Al Lawati, Christopher Lamb, Lauren Kent, Eugenia Josef, Oren Liebermann, Steven Jiang, Billy Stockwell, Leila Gharagozlou, Sophie Tanno, Catherine Nicholls, Jennifer Hansler, Antoinette Radford, Daria Tarasova-Markina, Christian Edwards, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Frederik Pleitgen, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Gianluca Mezzofiore, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish. "Videos show smoke rising near US Navy facility in Bahrain". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    102. ↑ Gambrell, Jon; Toropin, Konstantin; Press, JOSH BOAK-Associated. "Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom". WRAL.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    103. ↑ "Explosions reported in Kuwait and UAE". news.am (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    104. ↑ "Kuwait summons Iran envoy after missile, drone attacks". www.iranintl.com (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    105. ↑ "'Significant damage' to runway at Kuwait base hosting Italian troops: Italy". Al Arabiya English (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    106. ↑ Cheney, Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Gawon Bae, Abbas Al Lawati, Christopher Lamb, Lauren Kent, Eugenia Josef, Oren Liebermann, Steven Jiang, Billy Stockwell, Leila Gharagozlou, Sophie Tanno, Catherine Nicholls, Jennifer Hansler, Antoinette Radford, Daria Tarasova-Markina, Christian Edwards, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Frederik Pleitgen, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Gianluca Mezzofiore, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish. "Iran's IRGC targeted four US bases in the Middle East, Iranian media reports". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    107. ↑ null. "Update from Ismaeel Naar". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    108. ↑ null. "Update from Edward Wong". The New York Times (ingilis). 28 fevral 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    109. ↑ "Iran names interim leaders as Israeli rescuers says nine killed in missile attack - live updates". BBC News (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    110. ↑ Kurdistan24. "Drones Shot Down Over Erbil Near U.S. Consulate as Iran-Israel Conflict Expands to Iraqi Kurdistan". Drones Shot Down Over Erbil Near U.S. Consulate as Iran-Israel Conflict Expands to Iraqi Kurdistan (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 1 mart 2026.
    111. 1 2 3 4 "Israel hits Tehran again after killing Khamenei, leadership council takes over".
    112. ↑ "Powerful explosions shake Tehran - state media". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    113. ↑ "Ali Khamenei may be dead, but Donald Trump has unfinished business". The Economist. ISSN 0013-0613. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    114. ↑ "Israeli airstrike hits Iranian jets on runway | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    115. ↑ "China's HQ-9B Falls Short? Big Question After Airstrikes Level Iran Cities".
    116. ↑ "Live - Iran tells IAEA Natanz nuclear site was struck in US-Israeli strikes". www.iranintl.com (ingilis). 2 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    117. 1 2 3 4 "آنچه گذشت؛ ادامه حملات آمریکا و اسرائیل، صدا و سیما هدف قرار گرفت". BBC News فارسی (fars). 2 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    118. ↑ "Israel says it destroyed Iran internal security headquarters in Tehran".
    119. ↑ "Strikes on Tehran target parts of national radio and TV HQ - state media". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    120. ↑ "Trump says 'a large amount' of Iran's leadership is gone". NBC News (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    121. ↑ "Iran launches missiles at Israel, Israeli military launches defense system". AiCoin (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    122. 1 2 "Daily World Briefing, March 1". english.news.cn (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    123. ↑ "US and Israel pound Iran as Trump signals willingness to talk to new leaders after Khamenei's death". AP News (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    124. ↑ "Iran launches missile strike on U.S. Fifth Fleet Headquarters in Bahrain".
    125. ↑ "Israel hits Tehran again after killing Khamenei, leadership council takes over".
    126. ↑ "Iran missiles fired towards UK military bases in Cyprus, defence minister says". The Independent (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    127. ↑ "US-sanctioned oil tanker hit off Oman coast".
    128. ↑ "Ships avoid the Strait of Hormuz, tanker hit off Oman". Seatrade Maritime News (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    129. ↑ "Three tankers damaged in Gulf and one seafarer killed as US-Iran conflict escalates".
    130. ↑ "Three tankers damaged in Gulf and one seafarer killed as US-Iran conflict escalates".
    131. ↑ tagesschau.de. "Nahost-Liveblog: ++ Militäreinsatz könnte laut Trump vier Wochen dauern ++". tagesschau.de (alman). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    132. ↑ News, N. B. C. "Hezbollah and Israel exchange strikes in wake of Khamenei's killing". NBC News (ingilis). 2 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    133. ↑ Hancock, Nils Adler,Joseph Stepansky,Federica Marsi,Edna Mohamed,Virginia Pietromarchi,Usaid Siddiqui,Alma Milisic,Ted Regencia,Caolán Magee,Mariamne Everett,Umut Uras,Adam. "US, Israel attack Iran updates: Khamenei, top security officials killed". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    134. ↑ Brown, Bridget; Belanger, Lorian; Benassi, Ricardo; Hranjski, Hrvoje. "Israel strikes Lebanon's capital, responding to missiles from Hezbollah". AP News (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    135. ↑ Desk, India TV News; News, India TV. "Iranian drone hits Crowne Plaza hotel in Bahrain's Manama". India TV News (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    136. ↑ Cheney, Tal Shalev, Mostafa Salem, Adam Pourahmadi, Gawon Bae, Abbas Al Lawati, Christopher Lamb, Lauren Kent, Eugenia Josef, Oren Liebermann, Steven Jiang, Billy Stockwell, Leila Gharagozlou, Sophie Tanno, Catherine Nicholls, Jennifer Hansler, Antoinette Radford, Daria Tarasova-Markina, Christian Edwards, Eugenia Yosef, Sophia Saifi, Frederik Pleitgen, Tim Lister, Deva Lee, Helen Regan, Teele Rebane, Isaac Yee, Karina Tsui, Aleena Fayaz, Brad Lendon, Matt Egan, Bijan Hosseini, Nick Paton Walsh, Chris Lau, Sandi Sidhu, Ivan Watson, Todd Symons, Riane Lumer, Kareem El Damanhoury, Martin Goillandeau, Michelle Velez, Jomana Karadsheh, Quinta Thomson, Ben Brown, Kylie Atwood, Emma Tucker, Sophia Peyser, Alejandra Jaramillo, Max Saltman, Thomas Bordeaux, Lauren Izso, Nina Giraldo, Kaanita Iyer, Dalia Abdelwahab, Stephen Collinson, Jennifer Hauser, Tori B. Powell, Kit Maher, Aditi Sangal, Adam Cancryn, Gianluca Mezzofiore, Jeremy Diamond, Kristen Holmes, Natasha Bertrand, Mitchell McCluskey, Abeer Salman, Dana Karni, Uriel Blanco, Anabella Gonzalez, Christian Sierra, Haley Britzky, Gul Tuysuz, Farida Elsebai, Yong Xiong, John Miller, Josh Campbell, Alayna Treene, Tala Alrajjal, Auzinea Bacon, Camila DeChalus, CNN Staff, Ellis Kim, Dan Berman, Julia Benbrook, Lou Robinson, Jim Sciutto, Kevin Liptak, Renée Rigdon, Nic Robertson, Samantha Waldenberg, Zachary Cohen, Manu Raju, Jeff Zeleny, Charlotte Reck, Duarte Mendonca, Logan Schiciano, Kaitlan Collins, Angus Watson, Avery Schmitz, Nadeen Ebrahim, Satish. "Crowne Plaza in Bahrain confirms "incident" affected the hotel". CNN (ingilis). 28 fevral 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    137. ↑ Boxerman, Aaron; Fassihi, Farnaz; Cooper, Helene; Kanno-Youngs, Zolan; Pager, Tyler; Zhuang, Yan. "Israel Strikes Hezbollah in Lebanon as War With Iran Escalates". The New York Times (ingilis). 1 mart 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    138. ↑ "One killed, 32 injured in Iranian attacks on Kuwait, health ministry says". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    139. ↑ AFP. "Iran's Guards say they 'struck' US aircraft carrier USS Abraham Lincoln". The Times of Israel (ingilis). 1 mart 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    140. ↑ Hancock, Nils Adler,Joseph Stepansky,Federica Marsi,Edna Mohamed,Virginia Pietromarchi,Usaid Siddiqui,Alma Milisic,Ted Regencia,Caolán Magee,Mariamne Everett,Umut Uras,Adam. "US, Israel attack Iran updates: Khamenei, top security officials killed". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    141. ↑ "Smoke Rises Over French Naval Base in Abu Dhabi After Iranian Strike" (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    142. ↑ "Trump says 'there will likely be more' US deaths as Iran strikes to continue until 'all' goals achieved". BBC News (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    143. ↑ "Amazon's cloud unit reports fire after objects hit UAE data center".
    144. ↑ "UK says British fighter jet shot down Iranian drone heading toward Qatar". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    145. ↑ "Iran targets German bases in Jordan, Iraq — magazine". TASS. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    146. ↑ "US, Israel attack Iran updates: Khamenei, top security officials killed".
    147. ↑ "Saudi Arabia authorizes retaliation against Iran - CNN". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    148. ↑ "US can use UK bases for missile strikes on Iran: Starmer".
    149. ↑ Scherer, Michael. "'I Have Agreed to Talk'". The Atlantic (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    150. ↑ "Trump says Iran wants talks, suggests war may last four weeks - Daily Mail". www.iranintl.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    151. ↑ "علی لاریجانی: با آمریکا مذاکره نمی‌کنیم". www.iranintl.com (fars). 2 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    152. ↑ "Khamenei's top aide Larijani rules out negotiations with US after Trump says 'I have agreed to talk' — What's next for Iran". Wion (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    153. ↑ "حملات گسترده هوایی به پایتخت ایران؛ آسیب‌ به بیمارستان‌های گاندی و خاتم‌الانبیاء در تهران". BBC News فارسی (fars). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    154. ↑ Kleinbaum, Yair. "BREAKING: Hezbollah Officially Declared War on Israel". JFeed (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    155. ↑ Kraus, Yair; Kraus, Yair; Glikman, Eitan; Shashua, Itamar. "Israel hits senior Hezbollah figures after rockets on Haifa". Ynetglobal (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    156. ↑ Boxerman, Aaron; Fassihi, Farnaz; Cooper, Helene; Kanno-Youngs, Zolan; Pager, Tyler; Zhuang, Yan. "Israel Strikes Hezbollah in Lebanon as War With Iran Escalates". The New York Times (ingilis). 1 mart 2026. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    157. 1 2 3 Siddiqui, Virginia Pietromarchi,Alma Milisic,Usaid. "Iran targets energy sites as Israel strikes Tehran; US jets crash in Kuwait". Al Jazeera (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    158. ↑ "مصادر العربية: مقتل رئيس كتلة نواب حزب الله محمد رعد في الغارات الإسرائيلية".
    159. ↑ "Trump says 'there will likely be more' US deaths as Iran strikes to continue until 'all' goals achieved". BBC News (ingilis). İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    160. ↑ "UK Cyprus base hit by drone". cyprus-mail.com (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    161. ↑ "Urgent: Explosions heard at Britain's air force base in Cyprus: British media". english.news.cn. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    162. ↑ Fulton, Adam; Dunbar, Marina; Richards, Serena; Lowe, Yohannes; Vernon, Hayden; Ratcliffe, Rebecca. "Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened". the Guardian (ingilis). 2 mart 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    163. ↑ Fulton, Adam; Dunbar, Marina; Richards, Serena; Lowe, Yohannes; Vernon, Hayden; Ratcliffe, Rebecca. "Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened". the Guardian (ingilis). 2 mart 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    164. ↑ Lowe, Yohannes; Ambrose, Tom; Fulton, Adam; Ambrose, Yohannes Lowe (now); Tom; Fulton (earlier), Adam. "Middle East crisis live: Israel launches new attacks on 'heart of Tehran'; US fighter planes mistakenly shot down in Kuwait". the Guardian (ingilis). 2 mart 2026. ISSN 0261-3077. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    165. ↑ "Footage Shows Exact Moment Iran Intercepted And Shot Down American MQ-9 Drone | Video".
    166. ↑ "Trump warns there could be more casualties after service members killed – as it happened".
    167. ↑ Edit, 4. "Rockets launched from Lebanon for first time in months, setting off sirens across northern Israel". The Times of Israel (ingilis). 1 mart 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    168. ↑ Glikman, Eitan; Kraus, Yair. "IDF: Rocket intercepted from Lebanon, several landed in open areas; drone intrusion alerts". Ynetglobal (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    169. ↑ Kleinbaum, Yair. "BREAKING: Hezbollah Officially Declared War on Israel". JFeed (ingilis). 1 mart 2026. İstifadə tarixi: 2 mart 2026.
    170. ↑ "Iran live news: US jets crash; Iran says no Trump talks, hits energy sites".
    171. ↑ "Iran live news: US jets crash; Iran says no Trump talks, hits energy sites".
    172. ↑ "Iranian attack sets off fire near Bahrain's Mina Salman Port".
    173. ↑ "Satellite imagery shows apparent attack on Iranian nuclear site, report says".
    174. ↑ Staff, ToI; AFP. "Satellite images appear to show fresh damage to Iran's Natanz nuclear facility complex". The Times of Israel (ingilis). 3 mart 2026. ISSN 0040-7909. İstifadə tarixi: 4 mart 2026.
    175. ↑ "IAEA confirms entrances to Iran's Natanz enrichment plant were bombed".
    176. ↑ "Missiles, drones coming from Iran fell on airport in Azerbaijan, source says".
    177. ↑ "SON DƏQİQƏ: İranın molla rejimi Naxçıvan aeroportuna dron hücumu etdi - ANBAAN GÖRÜNTÜLƏR". Oxu.az (az.). 5 mart 2026. İstifadə tarixi: 5 mart 2026.
    Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=ABŞ–İsrailin_İrana_zərbələri_(2026)&oldid=8610043"