AMEA Tarix İnstitutu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
AMEA Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix İnstitutu
A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu.jpg
Direktoru Yaqub Mahmudov
Rəsmi saytı tarix.gov.az

AMEA Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix İnstitutuAzərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının strukturuna daxil olan elmi tədqiqat institutu.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

80 illiyini qeyd etməyə hazırlaşan Tarix İnstitutu milli tarixin öyrənilib doğma xalqa çatdırılması sahəsində böyük uğurlarla zəngin inkişaf yolu keçmişdir. Azərbaycan tarixinin kompleks şəkildə araşdırılmasına və tarixi tədqiqatların məqsədyönlü surətdə təşkilatlandırılması işinə hələ 1923-cü ildə Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin yaradılması ilə başlanılmışdır. Bununla, əslində, Azərbaycan tarixi problemlərinin elmi surətdə araşdırılması və ümumiləşdirilməsi işini həyata keçirə biləcək akademik elmi tədqiqat institutunun – bu günkü Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun özülü qoyulmuşdur. Elmi tədqiqat işlərinin xeyli genişlənməsi nəticəsində 1929-cu ildə həmin cəmiyyətin bazasında yaradılan Azərbaycan Dövlət Elmi Tədqiqat İnstitutunun tərkibində Tarix və Etnoqrafiya şöbəsi yaradılmışdır. 1932-ci ildə həmin İnstitut SSRİ Elmlər Akademiyası Zaqafqaziya Filialının Azərbaycan Sektorunun tərkibinə daxil edilmişdir. 1935-cı ildə bu sektorun bazasında SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Filialı nəzdində müstəqil Tarix, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu yaradılması barədə qərar qəbul olunmuşdur. İnstitut 1936-cı ildən fəaliyyətə başlamışdır. SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan Filialı tərkibində Tarix İnstitutu ayrıca bir elmi tədqiqat müəssisəsi kimi 1940-cı ildən fəaliyyətə başlamışdır. 1945-ci ildə Azərbaycan SSR EA təşkil olunarkən Tarix İnstitutu müstəqil elmi müəssisə kimi onun tərkibinə daxil edilmişdir. Sonradan 1951-ci ildə Tarix İnstitutu Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Tarix və Fəlsəfə İnstitutuna çevrilmiş və 1956-cı ildə Azərbaycan EA Rəyasət Heyəti yanında Fəlsəfə sektoru yaradıldıqdan sonra yenidən əvvəlki adı ilə müstəqil institut kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. 1974-cü ildə Tarix İnstitutunun müvafiq şöbələri əsasında institutun nəzdində Arxeologiya və Etnoqrafiya Sektoru yaradılmış, 1993-cü ildən isə həmin Sektor Azərbaycan EA tərkibində müstəqil Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutuna çevrilmişdir.

2004-cü il sentyabr ayının 13-dən etibarən AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun direktoru AMEA-nın həqiqi üzvü, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı Yaqub Mikayıl oğlu Mahmudovdur.[1]

AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun sabiq direktorları[redaktə | əsas redaktə]

Əsas fəaliyyət istiqamətləri[redaktə | əsas redaktə]

Tarix İnstitutunun əsas fəaliyyət istiqaməti «Azərbaycan tarixinin ümumi konsep­siya­sı»dır. Bu konsepsiya 4 problem və 26 mövzunu əhatə edir.

Azərbaycan tarixinin ümumi konsepsiyasının əhatə etdiyi problemlər:

  • Azərbaycan tarixi üzrə ümumiləşdirici tədqiqatlar;
  • Tarixşünas­lıq və mənbəşünaslıq;
  • Azərbaycanın siyasi tarixi;
  • Azərbaycanın sosial-iqtisadi tarixi;[2]

Təşkilatın struktur bölmələri[redaktə | əsas redaktə]

  • "Azərbaycanın qədim tarixi" şöbəsi
  • "Azərbaycanın orta əsrlər tarixi" şöbəsi
  • "Mənbəşünaslıq və tarixşünaslıq" şöbəsi
  • "Azərbaycanın yeni tarixi" şöbəsi
  • "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixi" şöbəsi
  • "Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımları tarixi" şöbəsi
  • “Azərbaycanın sovet dövrü tarixi” şöbəsi
  • "Azərbaycan Respublikası tarixi" şöbəsi
  • "Azərbaycan Sənətkarlıq Tarixi" şöbəsi
  • "Azərbaycan mədəniyyəti tarixi" şöbəsi
  • "Əliyevşünaslıq" şöbəsi
  • "Beynəlxalq Münasibətlər Tarixi" şöbəsi
  • "Qafqaz tarixi" şöbəsi
  • "Azərbaycan-Rusiya əlaqələri tarixi" şöbəsi
  • "Qarabağ tarixi" şöbəsi
  • "Azərbaycanın tarixi demoqrafiyası" şöbəsi
  • "Azərbaycan diasporu" şöbəsi
  • "Azərbaycanın tarixi coğrafiyası" şöbəsi
  • "Ümumi tarix" şöbəsi
  • "Tərcümə və nəşriyyat işləri" şöbəsi
  • İnformasiya mərkəzi
  • İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsi[2]

Əldə etdiyi elmi nəticələr[redaktə | əsas redaktə]

1997-2003-ci illərdə Azərbaycan tarixinin müxtəlif problemlərini əks etdirən 50 monoqrafiya və kitab, 300-dən artıq məqalə çapdan çıxmışdır. Bunlardan ən mühümü 7 cildlik Azərbaycan tarixinin I, II, III, IV, V, VI cildlərinin, "XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın siyasi partiyaları (1900-1917-ci illər)", "Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti" (Azərbaycan və rus dillərində), "Türklərə qarşı erməni terrorizmi" (ingilis dilində), "Azərbaycan Respublikası. Əsrə bərabər on il. 1991-2000", "Bərdə şəhərinin tarixi (b.e.ə III əsr - b.e. XVIII əsri)", "Quba tarixi" və s. göstərmək olar. 2004-2011-ci illərdə Azərbaycan tarixinin müxtəlif problemləırini əks etdirən 300 yaxın monaqrafiya və kitab, 1500 dən artıq məqalə çapdan çıxmışdır. Bunlardan ən mühümləri "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” (Azərbaycan və rus dillərində), “Türklərə qarşı erməni terrorizmi” (ingilis dilində), “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi Böyük Britaniyanın arxiv sənədlərində” (ingilis və rus dillərində), “Azərbaycan xalqına qarşı 1918-ci il mart soyqırımı”. Sənədlər toplusu. 3 cilddə, “İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri”, “İrəvan əyalətinin icmal dəftəri”, İskəndər bəy Münşinin “Tarixi-aləm arayi – Abbasi” əsəri, “Quzey və Güney Azərbaycan türklərinin tarixi”, “Azərbaycan və Avropa”, “İrəvan xanlığı: Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi” (Azərbaycan, ingilis və rus dillərində), “Ağqoyunlu və Səfəvi dövlətlərinin Qərbi Avropa ölkələri ilə qarşılıqlı əlaqələri”, “Ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında törətdikləri əməllər barədə tarixi həqiqətlər” (ingilis və rus dillərində), “Azərbaycan SSR ermənilərin ekspansiya planlarında (XX əsrin 20-ci illəri)”, “Qarabağ: real tarix, faktlar, sənədlər” (altı dildə), “Azərbaycanın tarixi atlası”, “Naxçıvan: tarixi və abidələri” (Azərbaycan və ingilis dillərində) və s. göstərmək olar.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Tarix İnstitutu haqqında ümumi məlumat
  2. 2,0 2,1 Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix İnstitutu