Abastumani Astrofizika Rəsədxanası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abastumani Astrofizika Rəsədxanası
Abastumani (14715217071).jpg
Rəsədxana nömrəsi 119
Yerləşir Abastumani, Adigen bələdiyyəsi, Gürcüstan
Hündürlüyü 1.650 m
Teleskoplar
33 sm reflektor - 1932-ci ildə quraşdırılıb, indi GENAO muzeyindədir
40 sm Zeiss refraktoru - 1936-cı ildə quraşdırılıb
44 sm Zeiss Schmidt kamerası - 1940-cı ildə quraşdırılıb
70 sm Maksutov Meniscus teleskopu - 1955
48 sm Cassegrain reflektoru - 1968-ci ildə quraşdırılıb
40 sm Zeiss Double astroqrafı - 1978-ci ildə quraşdırılıb
125 sm Ritchey–Chrétien reflektoru - 1977-ci ildə quraşdırılıb
Abastumani Astrofizika Rəsədxanası xəritədə
Abastumani Astrofizika Rəsədxanası
Abastumani Astrofizika Rəsədxanası
observatory.iliauni.edu.ge

Abastumani Astrofizika RəsədxanasıGürcüstan Milli Elmlər Akademiyası elmi tədqiqat müəssisəsi. Abastumani qəsəbəsi yaxınlığındakı Kanobili dağındanda yerləşir. Rəsədxana dəniz səviyyəsindən 1650 m yüksəklikdədir. Rəsədxana İli Dövlət Universitetinin tabeçiliyindədir.

Rəsədxananın rəhbərləri[redaktə | əsas redaktə]

1932—1992-ci illərdə — Yevqeni Kirilloviç Xaradze. 1992-ci ildən rəsədxananın fəxri direktorudur. 1992 — 1 may 2006-cı il —Rolan İliç Kiladze. 1 may 2006-cı ildən — Georqi Cavaxişvili.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

SSRİ-də ilk yüksək dağ astrofizika rəsədxanası kimi 1932-ci ildə yaradılmışdır. İlk öncə rəsədxana Abastumani qəsəbəsində fəaliyyət göstərmiş. Beş il sonra rəsədxana Kiçik Qafqazın Kanobili dağına ( 1650 m) köçürülmüş. Bu ərazi özünün açıq səması və sabit atmosferi ilə fərqlənirdi. Hələ 1892-ci ildə Abas-Tuman qəsəbəsində Rusiyanın ilk dağ rəsədxanası mövcud idi. Müvəqqəti fəaliyyət göstərən bu rəsdana Peterburq universitetinə məxsus idi.[1] Rəsədxanada olan 9 düymlük refraktorun köməyi ilə professor Sergey Qlazenap ikili ulduz sistemi müşahidə etmiş və araşdırmışdır.[2] 1893-cü ildə ikili ulduz sitemlərinin amerkalı araşdırıcısı Şerbern Uesli yazmışdır ki, Qlazenapın ikili ulıduz sistemini müşahidə etməsi onu göstərir ki, Abastumani astronomik müşahidələr üçün ən əlverişli ərazilərdən biridir.

Əsas alətləri: 1,25 m-lik reflektor, 70 sm-lik meniskli teleskop, ikili 40 sm-lik astroqraf, 40 sm-lik refraktor, 52 sm-lik koronoqraf, ala toran və gecə səmasını öyrənmək üçün cihazlar kompleksi və s. Tədqiqatlarının əsas istiqamətləri: qalaktikaların quruluş və təkamülünün, GünəşGünəş sisteminin, Günəş–Yer əlaqələrinin, Yerin üst atmosferinin quruluşunun öyrənilməsi, həmçinin astronomiyanın tarixi. 1937-ci ildən “Bül leten” nəşr edir. 2000-ci ildə rəsədxanada plazma astrofizikası mərkəzi yaradılmışdır.

Maraqlı məlumatlar[redaktə | əsas redaktə]

33-sm-lik reflektor — ilk sovet teleskopu olmuş (1932 год) və ilk sovet fotometri idi (1937).[3] АЗТ-11 ilk avtomatlaşdırılmış və kompüter idarə etməsinə malik olan teleskop idi. Bu həm də SSRİ-də ilk Riçi-Kriena optik sistemə malik teleskop idi (1977).

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Абас-Туман // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. — СПб., 1907—1909.
  2. Дореволюционный Абастумани
  3. Про первый советский телескоп