Abbas Kiyarüstəmi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Abbas Kiyarüstəmi
fars. عباس کیارستمی
Abbas Kiarostami-Murcia (cropped).jpg
Doğum tarixi 22 iyun 1940(1940-06-22)[1][2]
Doğum yeri Tehran, İran İran[5]
Vəfat tarixi 4 iyul 2016 (76 yaşında)[1][3][4]
Vəfat yeri Paris, Fransa Fransa
Vəfat səbəbi mədə xərçəngicərrahiyyə əməliyyatından şikayət[d]
Həyat yoldaşı Pərvin Əmir-Qulu
Uşağı Əhməd Kiyarüstəmi
Bəhmən Kiyarüstəmi
Atası Əhməd Kiyarüstəmi
Anası Zəhra Kiyarüstəmi
Vətəndaşlığı İran İran
Peşələri aktyor, rejissor, ssenarist, redaktor, prodüser, fotoqraf, şair, rəssam, qrafik dizayner
Milliyyəti Fars
Təhsili Tehran Universiteti
Fəaliyyət illəri 19622016
Mükafatları "Fəxri Legion" ordeninin Zabit dərəcəsi Kann kinofestivalı.
Qızıl Palma Budağı mükafatı:
1997-ci ildə çəkilmiş Albalı budağı filmi üçün.
IMDb ID 0452102
İmza
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Abbas Kiyarüstəmi[6] (farsca: عباس کیارستمی; /abˈbɑːs keˈjɑː.rɔs.taˌmiː/; ingilis, fransızalman dillərində: Abbas Kiarostami; d. 22 iyun 1940, Tehran, İran. ö. 5 iyul 2016, Paris, Fransa) — dünya miqyasında tanınan və təqdir edilən İranlı rejissor, ssenaristprodüserdir.[7][8][9] 1970-ci ildən bu yana kino sahəsində işləyən Kiyarüstəmi, qısa film və sənədli filmlər də daxil olmaqla 40-dan çox film üzərində işləmişdir. Xüsusilə Koker trilogiyası, Albalı dadıKülək bizi sovuracaq filmləri ilə öz üzərinə diqqət toplaya bilmiş və müvəffəqiyyətlər qazanmışdır.

Əsasən ssenarist, rejissor, prodüser, redaktor, bədii rəhbər olaraq tanınan Kiyarüstəmi, şair, fotoqraf, rəssam, karikaturaçı və qrafik dizayner peşələrində də müvəffəqiyyətlər qazanıb.

İran kinosunda 1960-cı illərin sonlarında başlayan və Füruğ Fərruxzad, Sohrab Şahit Sales, Bəhram Beyzayi və Pərviz Kimyavi kimi rejissorların da daxil olduğu İran Yeni Dalğa studiyası rejissorlarından biridir. Bu studiya rejissorlarının səciyyəvi xüsusiyyəti bəzilərinin poetik dialoqlardan istifadəsi, siyasi və fəlsəfi mövzularla bağlı alleqorik hekayələr izah etmə tərzidir.[10]

Uşaq obrazlarından istifadə etmək, sənədli film tərzində nəqletmə, kənd bölgələrində cərəyan edən hadisələr, maşınların içində olan dialoqlar və adətən sabit kameradan istifadə Kiyarüstəminin ən əsas xüsusiyyətlərindəndir. Dialoqlarında, film adlarında və mövzularında İran ədəbiyyatından, İran şeirindən geniş istifadə edir.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Kiyarüstəminin rəsm ve qrafik dizayn öyrəndiyi Tehran Üniversiteti Gözəl Sənətlər Fakültəsi.

Tehranda anadan olmuşdur. İncəsənətlə ilk əlaqəsi şəkil çəkmək olmuşdur. 18-19 yaşlarınadək rəsm çəkməyə davam etmişdir. 18 yaşında Tehran Universitetinin İncəsənət fakültəsinə daxil olmazdan bir qədər əvvəl bir rəsm müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. Universitetdə rəssamlıq və qrafik dizayn üzrə təhsil almışdır. Oxumaqla bərabər yol polisi vəzifəsində də işləyib. 1960-cı illərdə rəssam, dizayner və illustrator kimi reklam sahəsində də işləmiş, posterlərin dizaynını etmiş, reklamlar hazırlamışdır. 1962-1966-cı illərdə İran televiziyası üçün təxminən 150 reklam çəkmişdir. 1960-cı illərin sonlarında, (bunların arasında Məsud Kimyainin Qeysər filmidə var.) filmlərə adlar hazırlamağa və uşaq kitabları üçün rəssamlıq etməyə başladı.[11]

1969-cu ildə evləndiyi Pərvin Əmir-Qolidən 1982-ci ildə boşanır. Bu evlilikdən Əhməd (doğum tarixi: 1971) və Bəhmən (doğum tarixi: 1978) adlarında iki oğlu dünyaya gəlmişdir. Kiçik oğlu Bəhmən Kiyarüstəmi 15 yaşı olarkən "Səyahətçinin torpaqlarına səyahət" (1993) adlı sənədli film çəkərək rejissorluğa başlamışdır.

Kiyarüstəmi 1979 İslam İnqilabından sonra ölkəni tərk edərək qərb ölkələrinə gedən bir çox rejissorlardan fərqli olaraq İranda qalmağı üstün tutan az sayda rejissorlardandır.

Özüdə bu hərəkətin şəxsi karyerasında verdiyi ən mühüm qərarlardan biri olduğuna və İranda yaşamağın və milli kimliyinin rejissor olaraq bacarığını möhkəmləndirdiyinə inanır:

"Bir ağacı kök saldığı yerdən ayırıb başqa yerə aparsanız ağac artıq meyvə verməz. Versə də öz yerində verdiyi meyvə qədər gözəl olmaz. Məncə, ölkəmi tərk etmiş olsaydım eynilə o ağac kimi olardım.[12]"

Abbas Kiyarüstəmi gözlərinin işığa qarşı həssas olması səbəbi ilə adətən tünd rəngli eynək və ya günəş eynəyi taxır.[13]

Rejissor, 2000-ci ildə, San Fransisko Film Festivalında onun özünədə verilən və yaşadığı vaxtda müvəffəqiyyət mənasını daşıyan Akira Kurosava mükafatını İran kinosuna verdiyi töhfələrə görə İranlı aktyor Bəhruz Vüsuqiyə verməklə hər kəsi təəccübləndirmişdir.[14]

4 iyul 2016-cı ildə Fransanın paytaxtı olan Paris şəhərində vəfat etmişdir.[15]

Kino fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1970-ci illər[redaktə | əsas redaktə]

Rejissorun ilk filmi olan "Çörək və küçə" (farsca: نان و کوچه) filmindən bir səhnə.

Kiyarüstəmi, 1969-cu ildə İran Yeni Studiyasının rejissoru Daryuş Mehrcui İnək filmini çəkdiyi vaxtlarda, Tehranda olan Uşaqların və Gənclərin Zehni İnkişaf İnstitutunda seriya çəkilişinin hazırlanmasına kömək etdi. Seriyanın ilk hissəsi və rejissorun ilk filmi, on iki dəqiqəlik qısa film olan Çörək və küçə (farsca: نان و کوچه) filmidir. Kiçik uşağın üzərinə hücum edən itlə qarşılaşmasını izah edən neorealizm janrında filmdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica Abbas Kiorostami
  2. Kiarostami, Abbas
  3. LE RÉALISATEUR IRANIEN ABBAS KIAROSTAMI EST MORT
  4. Abbas Kiarostami, Palme d'Or-winning Iranian film-maker, dies aged 76
  5. Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #121032345 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  6. İranlı kinorejissor Abbas Kiyarüstəmi vəfat edib. Azərtac. 5 iyul 2016-cı il.
  7. The world's 40 best directors Guardian Unlimited. İstifadə tarixi: 15.04.2018.
  8. Abbas Kiarostami Films Featured at Wexner Center. Wexner center for the art. İstifadə tarixi: 15.04.2018.
  9. Modern Times British Film Institute (2002). İstifadə tarixi: 15.04.2018.
  10. Abbas Kiarostami. Princeton University. İstifadə tarixi: 15.04.2018.
  11. 10 x Ten: Kiarostami's journey Open Democracy. İstifadə tarixi: 15.04.2018.
  12. Landscapes of the mind Guardian Unlimited. İstifadə tarixi: 15.04.2018.
  13. Besides censorship iranian.com. İstifadə tarixi: 15.04.2018
  14. 43rd Annual San Francisco International Film Festival Sense of Cinema. İstifadə tarixi: 15.04.2018.
  15. ANS TV. "Abbas Kiyarostaminin vəfatı" (azərb.). Youtube.com (04.07.2016).

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Geoff Andrew, Ten (London: BFI Publishing, 2005).
  • Erice-Kiarostami. Correspondences, 2006, ISBN 84-96540-24-3, catalogue of an exhibition together with the Spanish filmmaker Víctor Erice
  • Alberto Elena, The Cinema of Abbas Kiarostami, Saqi Books 2005, ISBN 0-86356-594-8
  • "İran kinosunun siması". //"Cinema News" jurnalı.- 2008.- iyun.- səh. 39.
  • Mehrnaz Saeed-Vafa, Jonathan Rosenbaum, Abbas Kiarostami (Contemporary Film Directors), University of Illinois Press 2003 (paperback), ISBN 0-252-07111-5
  • Jean-Luc Nancy, The Evidence of Film – Abbas Kiarostami, Yves Gevaert, Belgium 2001, ISBN 2-930128-17-8
  • Jean-Claude Bernardet, Caminhos de Kiarostami, Melhoramentos; 1 edition (2004), ISBN 978-85-359-0571-7
  • Marco Dalla Gassa, Abbas Kiarostami, Publisher: Mani (2000) ISBN 978-88-8012-147-3
  • Youssef Ishaghpour, Le réel, face et pile: Le cinéma d'Abbas Kiarostami, Farrago (2000) ISBN 978-2-84490-063-0
  • Alberto Barbera and Elisa Resegotti (editors), Kiarostami, Electa (30 April 2004) ISBN 978-88-370-2390-4
  • Laurent Kretzschmar, "Is Cinema Renewing Itself?", Film-Philosophy. vol. 6 no 15, July 2002.
  • Jonathan Rosenbaum, "Lessons from a Master," Chicago Reader, 14 June 1996
  • Silke von Berswordt-Wallrabe et al. (eds.): Abbas Kiarostami. Images, Still and Moving, exh. cat. Situation Kunst Bochum, Museum Wiesbaden, Kunstsammlungen Chemnitz (Ostfildern: Hatje Cantz, 2012), ISBN 978-3-7757-3436-3

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Abbas Kiyarüstəmi ilə əlaqəli mediafayllar var.