Azərbaycanda jurnalistlərin silsilə həbsləri (2023–2025)

Azərbaycanda jurnalistlərin silsilə həbsləri
Ülvi Həsənli polislərin müşayiət ilə BŞBPİ-yə aparılır (1. sıra), jurnalistlər Şəmşad Ağa, Nərgiz Absalamova, Fərid İsmayılov, Fatimə Mövlamlı və Hafiz Babalı (2. sıra), Ələsgər Məmmədli Xətai Rayon Məhkəməsinə gətirilir (3. sıra), Sevinc Vaqifqızı, Aytac Tapdıq və Xəyalə Ağayeva (4. sıra)
Başlama tarixi	noyabr 2023
Bitmə tarixi	avqust 2025
Yeri	Azərbaycan Respublikası
Səbəbi	• Xaricdən maliyyələşdirilən media qurumlarının rəhbərlərinə və işçilərinə qarşı "qaçaqmalçılıq" ittihamları (rəsmi versiya) • Azərbaycanda müstəqil və tənqidi media qurumlarının ləğvi (iddia edilən versiya)
Nəticəsi	• AbzasMedianın ofisi bağlanıb, rəhbəri və işçiləri həbs edilib, • Toplum TV-nin ofisi bağlanıb, təsisçisi və işçiləri həbs edilib • Meydan TV-nin Bakı ofisinin rəhbəri və işçiləri həbs edilib, • BBC Newsun Bakı ofisi bağlanıb, • Turan İnformasiya Agentliyi fəaliyyətini dayandırıb, • Amerikanın Səsi və Bloomberg müxbirlərinin Azərbaycandakı akkreditasiyası ləğv edilib

Azərbaycanda jurnalistlərin silsilə həbsləri — 2023-cü ilin noyabr ayından etibarən Azərbaycanda müstəqil KİV-lərin jurnalistlərinin silsilə həbsləri, oxşar ssenari üzrə bir neçə cinayət işinin açılması.

2023-cü il 20 noyabr — "AbzasMedia"nın rəhbəri Ülvi Həsənli və layihə koordinatoru Məhəmmkəd Kekalov, 21 noyabr — "AbzasMedia"nın baş redaktoru Sevinc Abbasova (Vaqifqızı), 28 noyabr — "Kanal13" YouTube kanalının rəhbəri Əziz Orucov, 30 noyabr — "AbzasMedia"nın reportyoru Nərgiz Absalamova, 12 dekabr — "Kanal11" YouTube kanalının rəhbəri Teymur Kərimov, 13 dekabr — Turan İnformasiya Agentliyinin iqtisadiyyat şöbəsinin redaktoru Hafiz Babalı, 2024-cü il 14 yanvar — "AbzasMedia"nın reportyoru Elnarə Qasımova, 6–8 mart — "Toplum TV"nin video redaktoru Müşfiq Cabbarov və "Toplum TV"nin həmtəsisçisi Ələsgər Məmmədli, 18 aprel — "Meclisinfo" saytının rəhbəri İmran Əliyev, 30 may — Azad Avropa/Azadlıq Radiosunun əməkdaşı Fərid Mehralızadə, 6 dekabr — "Meydan TV"nin baş redaktoru Aynur Qənbərova (Elgünəş), reportyorlar Aysel Umudova, Aytac Əhmədova (Tapdıq), Xəyalə Ağayeva və Ramin Cəbrayılzadə (Deko), həmçinin jurnalist Natiq Cavadlı, 2025-ci il 17 yanvar — "Toplum TV"nin reportyoru Fərid İsmayılov, 6 fevral — "Meydan TV"nin redaktoru Şəmşad Ağa və "Toplum TV"nin redaktoru Şahnaz Hüseynova (Bəylərqızı), 20 fevral — müstəqil reportyor Nurlan Qəhrəmanlı (Libre), 1 mart — müstəqil reportyor Fatimə Mövlamlı, 7 may — "Amerikanın Səsi"nin jurnalisti Ülviyyə Quliyeva (Əli) və 28 avqust — müstəqil fotoreportyor Əhməd Muxtar həbs ediliblər.

Həbs olunan media rəhbərlərinə qarşı Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi ilə cinayət işi açılıb, sonradan bu işə media digər əməkdaşları da cəlb olunublar. Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin İstintaq və Təhqiqat İdarəsinin Ağır cinayətlərin istintaqı şöbəsində aparılan ibtidai istintaqın nəticələrinə əsasən jurnalistlərə əlavə olaraq aşağıdakı maddələr üzrə ittihamlar irəli sürülüb: mütəşəkkil dəstə tərəfindən külli miqdarda gəlir əldə etməklə qanunsuz sahibkarlıq; xeyli miqdarda cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılması; mütəşəkkil dəstə tərəfindən qaçaqmalçılıq; mütəşəkkil dəstə tərəfindən vergidən yayınma; sənədlərin saxtalaşdırılması; saxta sənədlərdən istifadə və əmək müqaviləsi bağlanmadan işçilərin işə cəlb edilməsi.

2023–2025-ci illərdə Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində AbzasMedia, Toplum TV və Meydan TV ilə bağlı cinayət işləri çərçivəsində azı 110 nəfər şahid qismində dindirilib. Dindirilənlər arasında jurnalistlərlə yanaşı, onların ailə üzvləri, dostları, ofis kimi istifadə olunan mənzillərin sahibləri və saxlanılan şəxslərin istifadə etdiyi taksi sürücüləri belə olub. Şahidlərin əksəriyyəti məhkəmə prosesində ifadələrindən imtina edərək, ifadələri tzyiq altında verdildiklərini bildiriblər.

Həbs dalğası zamanı saxlanılan jurnalistlərin ailə üzvlərinə, eləcə də vətəndaş cəmiyyəti fəallarına və jurnalistlərə ölkədən çıxış qadağan edilib. Dövlət Sərhəd Xidməti onların əksəriyyətinə ölkədən çıxışlarının Daxili İşlər Nazirliyinin qərarı ilə məhdudlaşdırıldığını bildirib. Lakin fəallara bu qərar barədə əvvəlcədən məlumat verilməyib — onlar bunu yalnız hava limanında, dövlət sərhədini keçərkən öyrəniblər. Hüquq müdafiəçiləri və hüquqşünaslar bu qadağaları əsassız hesab ediblər.

Həbslər həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq ictimiayyətdə müzakirə olunub. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bildirib ki, ölkədə söz azadlığı təmin olunur və saxlanılan şəxslər jurnalist fəaliyyətinə görə deyil, qanunsuz maliyyələşmə ilə bağlı həbs ediliblər. Müxalifət liderləri və vətəndaş cəmiyyəti fəalları isə bu hadisələri mətbuat azadlığının boğulması kimi qiymətləndiriblər. Beynəlxalq hüquq-müdafiə təşkilatları həbs olunanları "siyasi məhbus" adlandıraraq Azərbaycan hakimiyyətini onları dərhal və qeyd-şərtsiz azad etməyə çağırıblar.

Arxa plan

Sərhədsiz Reportyorlar (RSF) təşkilatının hesabatına görə, Azərbaycan mətbuat azadlığı ilə bağlı vəziyyətin kritik olduğu ölkələr sırasındadır: Prezident İlham Əliyev 2014-cü ildən etibarən plüralizmin bütün əlamətlərini aradan qaldıraraq qalan tənqidçilərə qarşı sərt mübarizə aparır. Hesabata əsasən, Azərbaycan 2022-ci ildə Mətbuat Azadlığı İndeksində 154-cü, 2023-cü ildə isə 151-ci yeri tutub.

2021-ci ildə Azərbaycanda yeni "Media haqqında" qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. 9 fəsil və 78 maddədən ibarət olan bu qanunun müzakirə və qəbul mərhələləri həm yerli, həm də beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tənqid olunub. Müstəqil KİV nümayəndələri bildiriblər ki, geniş tənqidlərə səbəb olan bu layihə Azərbaycanda ənənəvi mediadan daha sərbəst olan internet mediasına nəzarət məqsədi daşıyır. Hökumətyönlü media qurumlarının nümayəndələri isə qanunun "medianın dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması" üçün hazırlandığını qeyd ediblər.

Media eksperti Ələsgər Məmmədli vurğulayıb ki, yeni qanun layihəsi ilə bağlı təxminən 40 təklif təqdim olunsa da, onlardan yalnız ikisi nəzərə alınıb, qalanları isə rədd edilib. Onun sözlərinə görə, nəzərə alınmayan təkliflər arasında "ən ciddi məsələ" vahid lisenziya, jurnalistlərin imtiyazları və qeydiyyatı ilə bağlı olub. Məmmədli qeyd edib ki, "tənzimləyici qurumun strukturu, onun müstəqilliyi, eləcə də lisenziyalı və lisenziyasız jurnalist fəaliyyətinin qarışdırılmasının yolverilməzliyi kimi məsələlər təəssüf ki, nəzərə alınmayıb". Hakimiyyəti tənqid etməyən media nümayəndələri isə ölkədə medianın əsas problemlərindən birinin təsadüfi media qurumları və jurnalistlərin fəaliyyəti olduğunu və yeni qanunun bu sahəni tənzimləyəcəyini bildiriblər. Lakin ekspertlər qeyd ediblər ki, bu yanaşma daha çox tənqid edə bilən və problemləri işıqlandıran onlayn media və müstəqil jurnalistlərə təsir göstərir. Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) nümayəndəsi Natiq Məmmədli isə qanun layihəsinin beynəlxalq hüququ pozması və ifadə azadlığına təhlükə yaratması ilə bağlı iddiaları əsassız adlandırıb.

Hökumətyönlü Azəri-Press Agentliyinin (APA) rəhbəri Vüsalə Mahirqızı yeni "Media haqqında" qanunun hazırlanmasını müsbət hal kimi qiymətləndirib. Turan İnformasiya Agentliyinin rəhbəri Mehman Əliyev isə bildirib ki, MEDİA qanun layihəsini qapalı şəkildə hazırlayıb və bu prosesi müstəqil media nümayəndələrindən gizlədib: "Biz onun müzakirə üçün "Turan"a verilməsini tələb etdik, lakin təqdim olunmadı. Digər ekspertlərə də verilmədi". Onun fikrincə, layihənin qapalı hazırlanması Azərbaycanda söz azadlığını məhdudlaşdırmağa yönəlib.

2023-cü ilin yanvarında 40 jurnalist "Media haqqında" qanunla bağlı mövqe sənədi imzalayıb. Sənəddə xüsusilə vahid reyestrin yaradılması ilə bağlı maddənin KİV və söz azadlığını məhdudlaşdırmaq üçün geniş imkanlar yaratdığı qeyd olunub. Sənədi imzalayanlar arasında media eksperti Ələsgər Məmmədli, Turan İnformasiya Agentliyinin rəhbəri Mehman Əliyev, "Toplum TV"nin baş redaktoru Xədicə İsmayılova, "Meydan TV"nin baş redaktoru Aynur Elgünəş, "AbzasMedia"nın rəhbəri Ülvi Həsənli və baş redaktoru Sevinc Vaqifqızı, "Azadlıq" qəzetinin baş redaktoru Qənimət Zahid və redaktoru Rövşən Hacıbəyli, araşdırmaçı jurnalist Hafiz Babalı və siyasi jurnalist Natiq Cavadlı kimi tanınmış şəxslər də olub.

2023-cü ilin noyabr həbsləri

2023-cü il, noyabrdan 20-dən etibarən araşdırmaları ilə tanınan onlayn-media nəşri "AbzasMedia"nın rəhbərləri və jurnalistləri təzyiqlərlə üzləşdi. Nəşrin rəhbəri Ülvi Həsənli gecə saatlarında evinin qarşısında mülki geyimli şəxslər tərəfindən saxlanılıb; sonradan onların Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin əməkdaşları olduğu məlum olub. Onun evində və "AbzasMedia"nın ofisində axtarış aparılıb. Polis iddia edib ki, ofisdəki dolabdan 40 min avro tapılıb.

Ülvi Həsənli saxlanılarkən döyüldüyünü bildirib. "AbzasMedia" bəyanat yayaraq onun fiziki zorakılığa məruz qaldığını qeyd edib və həbsə görə məsuliyyətin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev üzərində olduğunu bildirib. Jurnalistlər bəyan ediblər ki, saxlanılma Həsənlinin peşə fəaliyyəti ilə bağlıdır və nəşr fəaliyyətini davam etdirəcək. Onlar bildiriblər ki, yayımladıqları korrupsiya araşdırmaları səbəbilə bu addım atılıb və məqsəd onların fəaliyyətini dayandırmaqdır.

Ülvi Həsənli və Sevinc Vaqifqızı
Nərgiz Absalamova və Elnarə Qasımova

21 noyabr gecəsi xarici səfərdən qayıdarkən "AbzasMedia"nın baş redaktoru Sevinc Abbasova (Vaqifqızı) təyyarədə saxlanılıb. O, evinə aparılıb və mənzilində iki saatdan çox davam edən axtarış aparıldıqdan sonra Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinə gətirilib. "AbzasMedia" rəhbərliyinə qarşı Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi (qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilən qaçaqmalçılıq) ilə cinayət işi açılıb. Xətai Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə saxlanılanlar barəsində 4 aylıq həbs qətimkan tədbiri seçilib.

22 noyabrda Daxili İşlər Nazirliyi bildirib ki, cinayət işi çərçivəsində nəşrin layihə koordinatoru Məhəmməd Kekalov da saxlanılıb. Onun saxlanılması evindən naməlum istiqamətdə aparıldıqdan üç gün sonra açıqlanıb. Sosial layihələrlə məşğul olan Kekalov həm də "AbzasMedia"da rəhbərinin məsləhətçisi idi. 23 noyabrda o, da "qaçaqmalçılıq" ittihamı ilə 3 ay 27 gün müddətinə həbs edilib.

30 noyabrda daxili işlər naziri Vilayət Eyvazov Jurnalistləri Müdafiə Komitəsinin (CPJ) sorğusuna cavabında bildirib ki, "AbzasMedia" rəhbərliyinə qarşı ittihamların onların peşə fəaliyyəti ilə bağlı olması iddiaları əsassızdır. Onun sözlərinə görə, saxlanılan jurnalistlər gömrük nəzarətindən kənar şəkildə ölkəyə böyük miqdarda xarici valyuta keçiriblər və ofisdə tapılan 40 min avro həmin vəsaitin bir hissəsidir.

30 noyabrda "AbzasMedia"nın reportyoru Nərgiz Absalamova şahid qismində dindirilməyə çağırıldıqdan sonra saxlanılıb və ona da qaçaqmalçılıq ittihamı irəli sürülüb. 1 dekabr 2023-cü ildə məhkəmə onun barəsində 3 aylıq həbs qərarı çıxarıb. Jurnalist ittihamı rədd edərək bunu peşə fəaliyyəti ilə əlaqələndirib.

13 dekabr 2023-cü ildə Turan İnformasiya Agentliyinin iqtisadiyyat şöbəsinin redaktoru, araşdırmaçı jurnalist Hafiz Babalı da saxlanılıb. O, "AbzasMedia" ilə bağlı cinayət işi çərçivəsində məsuliyyətə cəlb olunub. Evində aparılan axtarış zamanı kompüter, mobil telefon və bəzi sənədlər götürülüb. Bundan əvvəl o, şahid qismində dindirilmiş və bank hesabları dondurulmuşdu. Babalı müsahibələrinin birində bildirmişdi ki, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəhbərinə fokuslanan son korrupsiya araşdırması hakimiyyət üçün "son damla" olub.

2023-cü ilin noyabrında dindirilən jurnalistlərdən biri də Elnarə Qasımova idi. 13 yanvar 2024-cü ildə o yenidən dindirilməyə çağırılıb, dindirmədən sonra saxlanılaraq "AbzasMedia" işi üzrə təqsirləndirilən şəxs qismində cinayət məsuliyyətinə cəlb olunub. O da ittihamları rədd edib və bunu jurnalist fəaliyyəti ilə əlaqələndirib.

2025-ci il 20 iyun tarixində Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi "AbzasMedia"nın jurnalist və əməkdaşlarını təqsirli bilinərək onları 7,5 ildən 9 ilə qədər azadlıqdan məhrum edib. Nəşrin rəhbəri Ülvi Həsənli, baş redaktor Sevinc Vaqifqızı, araşdırmaçı jurnalist Hafiz Babalı və iqtisadçı Fərid Mehralizadə 9 il həbs cəzası alıblar. Reportyorlar Nərgiz Absalamova və Elnarə Qasımova 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum ediliblər. Layihə koordinatoru Məhəmməd Kekalov isə 7,5 il həbs cəzasına məhkum edilib. Jurnalistlər hökm elan olunmazdan əvvəl ittihamları rədd edərək həbslərinin peşə fəaliyyəti və korrupsiya araşdırmaları ilə bağlı olduğunu bildiriblər.

Kanal13 və Kanal11 internet televiziyaları rəhbərlərinin həbsi

27 noyabr 2023-cü ildə polislər "Kanal13" internet televiziyasının icraçı direktoru Əziz Orucovun evində axtarış aparıblar. Daha sonra vəkil bildirib ki, Orucov qanunsuz inşaat ittihamı ilə saxlanılıb. Orucovun mənzilində və "Kanal13"ün ofisində də axtarış aparılıb. Vəkilin sözlərinə görə, "axtarışlar Səbail Rayon Polis İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən aparılıb. Buna səbəb kimi göstərilib ki, Əziz Orucov illər əvvəl Səbail rayonunun ‘20-ci sahə’ qəsəbəsində torpaq sahəsi alıb və orada qanunsuz ev inşa edib. Axtarış onun şəxsi avtomobilində də aparılıb". Orucovun həyat yoldaşı Lamiya Orucovanın sözlərinə görə, hüquq-mühafizə orqanları onun ərinə məxsus iki noutbuku, istifadə etmədiyi telefonu və jurnalistin əvvəlki həbsi ilə bağlı sənədləri götürüblər.

Media hüququ üzrə ekspert Ələsgər Məmmədli Orucovun saxlanılmasını onun peşə fəaliyyəti ilə əlaqələndirib. O bildirib ki, YouTube-da 1 600 000 abunəçisi olan "Kanal-13" rəhbəri "terrorçu" kimi saxlanılıb: "Onun evinə çox sayda polis gəlib. Axtarış aparılıb, azyaşlı uşağın gözü qarşısında saxlanılıb. ‘Qanunsuz inşaat’ bu qədər ağır cinayətdirmi ki, saxlanmanı səhərə qədər gözlətmək, şəxsi polisə çağırmaq mümkün olmayıb? Axtarışın nə zərurəti var idi? Axı o plantasiya yox, cəmi kiçik bir torpaq sahəsi alıb. Bakıda və ətraf ərazilərdə təxminən 500 min qanunsuz inşa edilmiş ev var. Bu ‘qanunsuzluğun’ səbəbi isə bürokratiya və korrupsiyadır. Belə böyük sayda qanunsuz tikililər olduğu halda məhz YouTube-da ən çox izləyicisi olan, 15 ildir fəaliyyət göstərən və tənqidi fikirlərə yer verən media qurumunun rəhbəri həbs olunur. Bu, açıq şəkildə ifadə azadlığının boğulmasıdır. Azad KİV olmadan azad cəmiyyət mümkün deyil". Onun sözlərinə görə, Kanal13 müxtəlif fikirlərin təqdim olunduğu platformadır, insan hüquqlarının pozulması halları, etiraz aksiyaları və hökuməti tənqid edənlərin məhkəmə proseslərini işıqlandırıb.

28 noyabr 2023-cü ildə məhkəmə Orucovu Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 188.2-ci maddəsi (qanunla müəyyən edilmiş mülkiyyət, istifadə və ya icarə hüququ olmadan torpaq sahəsində özbaşına tikinti və ya quraşdırma işlərinin aparılması) ilə 2 ay müddətinə həbs edib. Məhkəmə zamanı o, bildirib ki, jurnalist fəaliyyətinə görə təqib olunur. Vəkilin sözlərinə görə, Orucov deyib: "Bu ölkədə jurnalistika cinayətdir; əgər doğru məlumat yayarsansa, səni çox asanlıqla həbs edə bilərlər".

2 dekabr 2023-cü ildə Kanal13-ün aparıcısı Rüfət Muradlı xırda xuliqanlıq və polisin qanuni əmrlərinə tabe olmama ittihamı ilə saxlanılıb. Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Sülhanə Hacıyevanın qərarı ilə o, 30 gün müddətə inzibati həbs cəzası alıb.

Dekabrın əvvəlində Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyi Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinə (RİNN) məktub göndərərək Kanal13-ün bloklanmasını tələb edib. Səbəb kimi kanalın "müxtəlif dövlət qurumlarının vəzifəli şəxslərini nüfuzdan salan və yanlış məlumatlar yayması" göstərilib. 11 dekabrda məhkəmə RİNN-in iddiasını təmin edərək Kanal13 internet televiziyasına çıxışın bloklanması barədə qərar verib.

19 dekabrda Orucova qarşı yeni ittiham – Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi (əvvəlcədən əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən qaçaqmalçılıq) irəli sürülüb. Orucov özünü təqsirli bilmədiyini bildirib. Vəkilin sözlərinə görə, söhbət "Orucovun qardaşı Anar Orucovun Avropadan tanış bir şəxs vasitəsilə göndərdiyi kiçik məbləğli puldan gedir". Anar Orucov Kanal13-ün həmtəsisçisidir və Almaniyada siyasi mühacirətdədir.

27 dekabrda Kanal13 internet televiziyasının ştatdankənar jurnalisti Şamo Eminov da 3 ay müddətinə həbs edib. O, 22 dekabrda evində aparılan axtarışdan sonra saxlanılıb və noutbuku götürülüb. Bir neçə gün ərzində ailəsinə onun harada olduğu barədə məlumat verilməyib. Hüquq müdafiəçisi Rüfət Səfərov bildirib ki, Eminov dindirilmə zamanı təzyiq və hədələrə məruz qalıb və vəkillə təmin olunmayıb. Şamo Eminov da Orucov kimi xarici valyutanın qaçaqmalçılığı ittihamı ilə (CM-nin 206.3.2-ci maddəsi) təqsirləndirilib. 8 yanvar 2024-cü ildə Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi (CPJ) bu işlə bağlı bəyanat yayıb.

2024-cü ilin dekabrında vəkil bildirib ki, Əziz Orucova qarşı qaçaqmalçılıq ittihamı götürülüb və o, yalnız qanunsuz inşaat maddəsi üzrə mühakimə olunacaq. "Qaçaqmalçılıq" ittihamı ləğv edildikdən sonra Şamo Eminov 29 dekabr 2024-cü ildə həbsdən azad edilib. 26 fevral 2025-ci ildə Səbail Rayon Məhkəməsi Orucovu 2 il müddətinə azadlıqdan məhrum edib. O, cəza müddəti başa çatdıqdan sonra 27 noyabr 2025-ci ildə azadlığa buraxılıb.

Kanal-11 YouTube kanalının təsisçisi Teymur Kərimov 11 dekabr 2023-cü il günorta saatlarından etibarən əlaqəyə çıxmayıb. Kanal-11 jurnalistləri onun hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən saxlanıldığını və peşə fəaliyyəti ilə əlaqədar cinayət təqibinə məruz qalacağını ehtimal ediblər. Kərimov həmçinin Avropada yaşayan azərbaycanlı siyasi mühacirlərin yaratdığı Azad Söz və Time TV platformaları ilə əməkdaşlıq edib. Həmkarları bildiriblər ki, o, 2023-cü ilin iyulunda Daşkəsən Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Əhəd Abıyev haqqında hazırladığı tənqidi videoreportajdan sonra təzyiqlərlə üzləşib: "Onun evinə polis gəlib və şikayət daxil olduğunu deyib, daha sonra isə ‘səhv olduğu’ bildirilib. Sonradan müxtəlif bəhanələrlə yenidən polisə çağırılıb, həmçinin videoreportajları dayandırmaq tələbi ilə zənglər alıb".

12 dekabrda məlum olub ki, o, "bir neçə vətəndaşın şikayəti əsasında şübhəli şəxs qismində" saxlanılıb və ona hədə-qorxu ilə pul tələb etmə ittihamı irəli sürülüb. 12 dekabrda Nərimanov Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə Kərimov həbs edilib. 28 dekabr 2024-cü ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə Teymur Kərimov 8 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib və ona 2 il müddətinə jurnalist fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağan olunub.

2024-cü ilin mart həbsləri

6 mart 2024-cü ildə Daxili İşlər Nazirliyi Demokratiya Təşəbbüsləri İnstitutunun (IDI) və "Toplum TV" internet televiziyasının ofisində əməliyyat-axtarış tədbiri keçirib. Bildirilirdi ki, nazirliyin əməkdaşları paytaxtın Nərimanov rayonu, Y. V. Çəmənzəminli küçəsi 98 ünvanında yerləşən ofisə daxil olaraq orada olan şəxsləri avtomobillərə mindirib və Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinə aparıblar.

Saxlanılanların dəqiq sayı barədə rəsmi məlumat verilməyib. Hüquq müdafiəçilərinin monitorinqinə əsasən, ofisdə olan təxminən 20 nəfər yaxınlarına və vəkillərinə xəbər verilmədən polis idarəsinə aparılıb. Saxlanılanlar arasında:

1. Ələsgər Məmmədli (“Toplum TV”-nin təsisçisi, 8 martda saxlanılıb)
2. Müşfiq Cabbarov (“Toplum TV”-nin video redaktoru)
3. Pərvanə Qurbanlı (redaktor)
4. Fərid İsmayılov (video reportyor)
5. Camilə Əzimova (video reportyor)
6. Fidan Əlicanova (video reportyor)
7. Gülyetər Mahmudova (video reportyor)
8. Taleh Bədəlov (video reportyor)
9. Alya Ağayeva (aparıcı)
10. Cavid Ramazanov (aparıcı)
11. Elmir Abbasov (SMM mütəxəssisi)
12. Cehunə Həsənli (qrafik dizayner)
13. Akif Qurbanov (IDI rəhbəri)
14. Əli Zeynalov (IDI əməkdaşı)
15. İlkin Əmrahov (IDI əməkdaşı)
16. Ramil Babayev (IDI əməkdaşı)
17. Araz Əliyev (“Resplatforma” üzvü)
18. Ruslan İzzətli (“Resplatforma” üzvü)

"Toplum TV" ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi hadisələr barədə fikirlərin ifadəsi üçün platforma təqdim edən müstəqil onlayn media resursudur. Son iki ildə layihəyə tanınmış araşdırmaçı jurnalist Xədicə İsmayılova rəhbərlik edir. O, axtarış və saxlanmaları Azərbaycanda müstəqil medianın sıradan çıxarılması cəhdi kimi qiymətləndirib. 2024-cü ilin fevralında keçirilən prezident seçkiləri zamanı "Toplum TV" jurnalistləri pozuntular və saxtakarlıqlar barədə materiallar yayımlamışdılar.

Toplum TV-nin təsisçisi Ələsgər Məmmədli

Fərid İsmayılov, Elmir Abbasov və Müşfiq Cabbarov valyuta qaçaqmalçılığı işi üzrə saxlanılıb. 8 martda isə "Toplum TV"-nin təsisçisi Ələsgər Məmmədli də valyuta qaçaqmalçılığı şübhəsi ilə saxlanılıb. Onun evində aparılan axtarış zamanı 7 300 avro aşkar edilərək götürülüb, lakin vəkilin mənzilə daxil olmasına icazə verilməyib. Ailə üzvləri bu vəsaitin Məmmədliyə aid olmadığını və hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən yerləşdirildiyini bildiriblər. Məmmədli ittihamları rədd edib və pulun ona qarşı "atıldığını" deyib. Məhkəmə qərarı ilə Məmmədli və Cabbarov barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib, Fərid İsmayılov isə istintaq müddətində nəzarət altında azadlığa buraxılıb.

Daxili İşlər Nazirliyi bildirib ki, "Toplum TV" ofisində və digər ünvanlarda aparılan axtarışlar zamanı külli miqdarda pul vəsaiti aşkar edilib. "Toplum TV" isə rəsmi olaraq yalnız ofisdə tapılan 8 120 manatın onlara məxsus olduğunu və bunun əməkdaşların maaşı olduğunu bildirib. Digər ünvanlarda tapıldığı iddia edilən məbləğlər — Ələsgər Məmmədlinin evində 7 300 avro, Müşfiq Cabbarovun evində 2 000 avro, Fərid İsmayılovun evində 3 100 avro, Elmir Abbasovun evində 2 700 avro, Akif Qurbanovun ofisində 31 000 avro, Ramil Babayevin evində 2 300 avro, İlkin Əmrahovun evində 2 700 avro, Əli Zeynalovun evində 10 150 avro və 9 060 dollar, eləcə də Ruslan İzzətlinin evində 4 700 avro — həmin şəxslər və onların vəkilləri tərəfindən inkar edilib.

Həbslərdən dərhal sonra, 2024-cü ilin mart ayında Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi (CPJ) Azərbaycan hakimiyyətini "Toplum TV" jurnalistlərini azad etməyə, ittihamları geri götürməyə və mediaya sərbəst fəaliyyət şəraiti yaratmağa çağırıb. "Sərhədsiz Reportyorlar" (RSF) da Azərbaycanda müstəqil medianın təqibini və jurnalistlərin "saysız-hesabsız" həbslərini pisləyib.

17 yanvar tarixində günorta saatlarında Fərid İsmayılov öz mənzilində polis tərəfindən saxlanılaraq Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinə aparılıb. Onun barəsində əvvəl seçilmiş polis nəzarəti tədbirinin həbs qətimkan tədbiri ilə əvəz olunması üçün təqdimat verilib. Həmin gün Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Sülhanə Hacıyevanın qərarı ilə o, 2 ay 20 gün müddətinə həbs edilib.

22 yanvar tarixində vəkil Zibeydə Sadıqova Bakı İstintaq Təcridxanasında Fərid İsmayılovla görüşüb. Onun sözlərinə görə, İsmayılov həbsinin səbəbi olaraq jurnalist fəaliyyətini göstərib. Prokurorluq iddia edib ki, o, iyul-avqust aylarında bəzi regionlara səfər edib və bu barədə istintaqa məlumat verməyib. Vəkilin sözlərinə görə, bu iddia həqiqəti əks etdirmir: İsmayılov başqa regionlara səfər edib və bu barədə məlumat verib, həmçinin onun istintaqdan yayınması ilə bağlı heç bir sübut təqdim olunmayıb. 22 yanvar tarixində Jurnalistləri Müdafiə komitəsi (CPJ) Fərid İsmayılovun həbsi ilə bağlı bəyanat yayaraq bunu pisləyib.

Cinayət işi üzrə ibtidai istintaq 22 yanvar tarixində başa çatmışdır. Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində aparılan ibtidai istintaq çərçivəsində ona Cinayət Məcəlləsinin 162–1.1 (əmək müqaviləsi hüquqi qüvvəyə minmədən işçilərin hər hansı işlərin yerinə yetirilməsinə cəlb edilməsi), 192.3.2 (xüsusilə külli miqdarda gəlir əldə etməklə qanunsuz sahibkarlıq), 193–1.3.1 (Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı leqallaşdırma), 193–1.3.2 (…xeyli miqdarda törədildikdə), 206.4 (mütəşəkkil dəstə tərəfindən qaçaqmalçılıq) və 213.2.1 (vergiləri ödəməkdən yayınma — mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə) maddələri ilə üzrə yeni ittihamlar irəli sürülmüşdür.

2024-cü ilin mayında Fərid Mehralızadənin həbsi

Fərid Mehralızadə

İqtisadçı, Azadlıq Radiosunun əməkdaşı Fərid Mehralızadə 30 may 2024-cü ildə saxlanılıb. O, saxlanılması ilə bağlı ətraflı məqaləsində qeyd edib ki, həmin gün səhər saat təxminən 08:30-da işə gedərkən evdən çıxan zaman naməlum şəxslər ondan "dayanmağı" tələb edib, digərləri isə onu zorla avtomobilə mindirərək başına torba keçiriblər. Avtomobildə onun əllərinə qandal vurulub və telefonu əlindən alınıb. Daha sonra o, Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinə aparılıb. İlkin dindirilmədən sonra onun mənzilində axtarış aparılıb. Axtarışdan sonra yenidən Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinə qaytarılıb və ona şübhəli şəxs olduğu elan edilib.

1 iyun tarixində Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Rafael Sadıqovun qərarı ilə o, 3 ay 20 gün müddətinə həbs qətimkan tədbiri ilə həbs olunub. Mehralızadə "AbzasMedia"nın rəhbərləri və jurnalistlərinə qarşı açılmış cinayət işi çərçivəsində saxlanılıb. Rəsmi açıqlamada o, vəkilləri və "AbzasMedia" onun bu media qurumu ilə əməkdaşlığını inkar ediblər. 6 iyun tarixində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Mehralızadənin həbs qətimkan tədbirindən verilmiş şikayəti təmin etməyib.

25 iyun 2024-cü ildə bir qrup iqtisadçı hakimiyyət orqanlarına müraciət edərək həmkarları Fərid Mehralızadənin istintaq dövründə ev dustaqlığına buraxılmasını xahiş edib. Müraciəti Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) professoru Rasim Həsənov, "Xəzər" Universitetinin professoru İnqilab Əhmədov, İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin sədri Azər Mehdiyev, həmin qurumun sədr müavini Rövşən Ağayev, Sahibkarlığın və Bazar İqtisadiyyatının İnkişafına Yardım Fondunun rəhbəri Sabit Bağırov, iqtisadçı ekspertlər Elçin Rəşid, Toğrul Vəliyev, Xətai Əliyev və Rəşad Həsənov imzalayıblar.

10 sentyabr 2024-cü ildə senator Ben Kardin İlham Əliyevi Fərid Mehralızadəni azad etməyə çağırıb. 7 noyabr 2024-cü ildə Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsi (CPJ) Azərbaycan hakimiyyətini iqtisadçı Fərid Mehralızadəni azad etməyə çağıraraq bildirib ki, onun işi rejimi tənqid edənlərin təqibinə bariz nümunədir. 30 oktyabr 2024-cü ildə "Azadlıq Radiosu"nun prezidenti Stiven Kapus da Fərid Mehralızadənin azadlığa buraxılmasına çağırış edib.

20 iyun 2025-ci ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi onu 9 il müddətinə azadlıqdan məhrum edib.

2024-cü ilin dekabr həbsləri

6 dekabr 2024-cü il tarixində, günorta saatlarından etibarən sosial şəbəkələrdə polis tərəfindən təxminən 15–20 nəfərin, o cümlədən "Meydan TV" jurnalistlərinin və bir sıra vətəndaş cəmiyyəti fəallarının saxlanılması barədə məlumat yayılmışdı. Sonradan məlum oldu ki, saxlanılan şəxslər 6 dekabr günü müxtəlif ünvanlardan zorla BŞBPİ-yə aparılıblar. Aynur Elgüneş öz mənzilindən, Ramin Deko isə taksi sürücüsü ilə birlikdə hava limanına aparan yoldan qaçırılıb. Aytac Əhmədova və Xəyalə Ağayeva yaxınları ilə birlikdə öz mənzillərindən, Aysel Umudova isə sevgilisi ilə birlikdə Şabran rayonundakı "Qalaaltı" istirahət mərkəzindən qaçırılıb.

Həmçinin Bakı Jurnalistika Məktəbinin direktor müavini Ülvi Tahirov həyat yoldaşı Rəna Tahirova ilə birlikdə qayınanasının dəfni zamanı saxlanılıb. Natiq Cavadlı da sadəcə dostluq etdiyi "Komanda.az" idman nəşrinin jurnalistləri ilə birlikdə qaçırılıb. Bundan əlavə, fotomüxbir Əhməd Muxtar, QHT sədri Şəhla İsmayıl, həmçinin Aynur Elgüneşin rəfiqəsi Ülviyyə Məmmədova, onun bacısı Fərəh Əliyeva və qızı Fidan Əliyeva da öz mənzillərindən qaçırılıblar.

7 dekabr axşamı saxlanılanlardan yeddi nəfər istisna olmaqla hamısı azad edilib. Fotomüxbir Əhməd Muxtar ifadəsi alındıqdan sonra inzibati qaydada həbs edilib (İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 510-cu maddəsi — xırda xuliqanlıq və 535.1-ci maddəsi — polis işçisinin qanuni tələbinə qəsdən tabe olmama).

1. Aynur Elgüneş (Aynur Qənbərova) — “Meydan TV”-nin baş redaktoru
2. Ramin Deko (Ramin Cəbrayılzadə) — “Meydan TV”-nin reportyoru
3. Aytac Əhmədova — “Meydan TV”-nin reportyoru
4. Xəyalə Ağayeva — “Meydan TV”-nin reportyoru
5. Natiq Cavadlı — “Meydan TV”-nin jurnalisti
6. Aysel Umudova — “Meydan TV”-nin reportyoru
7. Ülvi Tahirov — Bakı Jurnalistika Məktəbinin direktor müavini
8. Natiq Umudov — “Meydan TV”-nin reportyoru
9. Ülviyyə Məmmədova — Aynur Elgüneşin rəfiqəsi
10. Fərəh Əliyeva — Ülviyyə Məmmədovanın bacısı
11. Fidan Əliyeva — Fərəh Əliyevanın qızı
12. Rəna Tahirova — Ülvi Tahirovun həyat yoldaşı
13. Kamran Məmmədli — saxlanılan şəxsin yaxını
14. Yunis Rza — saxlanılan şəxsin yaxını
15. Elnur Cabbarzadə — saxlanılan şəxsin yaxını
16. Fəxrəddin Rüstəmli — idman jurnalisti
17. Rəşad Ergün — idman jurnalisti
18. Əhməd Muxtar — fotoreportyor
19. Şəhla İsmayıl — QHT sədri
20. Mirpaşa Haşımov — Ramin Dekonun olduğu taksinin sürücüsü

Axşam saatlarında Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidməti rəsmi olaraq bildirdi ki, polis istintaq çərçivəsində bir neçə nəfəri saxlayıb, həmçinin Azərbaycana xarici valyutanın qanunsuz gətirilməsi ilə bağlı əldə olunmuş məlumat əsasında bir sıra ünvanlarda əməliyyat-axtarış tədbirləri həyata keçirir. Məlumata görə, "Meydan TV"-nin baş redaktoru Aynur Qənbərova (Elgüneş), video-reportyorlar Aysel Umudova, Aytac Əhmədova (Tapdıq), Xəyalə Ağayeva və Ramin Cəbrayılzadə (Deko), siyasi jurnalist Natiq Cavadlı, eləcə də Bakı Jurnalistika Məktəbinin direktor müavini Ülvi Tahirov Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin İstintaq İdarəsi tərəfindən "Meydan TV" jurnalistlərinə qarşı açılmış cinayət işi üzrə şübhəli şəxs qismində saxlanılıblar.

Onların hər birinə Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi (qaçaqmalçılıq — qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədildikdə) ilə ittiham irəli sürülüb. Onlar ittihamları ardıcıl olaraq rədd edərək, həbslərini peşə fəaliyyətləri ilə əlaqələndiriblər.

8 dekabr tarixində Xətai Rayon Məhkəməsi onların hər biri barəsində 4 ay müddətinə həbs qətimkan tədbiri seçib.

Aynur Elgünəş, Natiq Cavadlı и Ramin Deko
Xəyalə Ağayeva, Aytac Tapdıq и Aysel Umudova

Aynur Elgüneşin vəkili Elçin Sadıqovun sözlərinə görə, "6 dekabr tarixində Elgüneş öz mənzilində zorla saxlanılıb. Ondan kompüter, mobil telefon və digər şəxsi əşyalar alınıb". Elgüneş ittihamları rədd edib və həbsini peşə fəaliyyəti ilə izah edib.

Aytac Tapdığın vəkili Cavad Cavadovun sözlərinə görə, "Aytac Tapdıq da öz mənzilində zorla saxlanılıb. Onun evində vəkilin iştirakı olmadan axtarış aparılıb və şəxsi əşyaları götürülüb. İstintaq orqanı Aytac Tapdığın həbsi üçün ilkin sübutlar təqdim etməsə də, məhkəmə sonda onun barəsində həbs qərarı verib".

Ramin Dekonun vəkili Nemət Kərimli bildirib: "Deko Tbilisidən Bakıya qayıdırdı və hava limanından çıxıb taksi ilə evə gedərkən yolun üzərində taksi saxlanılıb, mülki geyimli şəxslər tərəfindən zorakılıqla saxlanılıb. Dekonun çantasında 8000 avro olub və bu məbləğin gömrükdən keçirilməsi qanunsuz deyil. Bu səbəbdən polis onun baqajına əlavə olaraq 30 000 avro qoyub. Deko bu ittihamı rədd edir və yalnız 8000 avronun ona məxsus olduğunu bildirir".

Xəyalə Ağayevanın vəkili Nazim Musayev bildirib ki, Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin müstəntiqi məhkəmədə Xəyalə Ağayevanın həbsini əsaslandıra bilməyib: "Mən soruşdum ki, Xəyalə Ağayeva pulu ölkəyə gömrükdən açıq və ya gizli şəkildə gətiribmi? Müstəntiq dedi ki, yox. Soruşdum ki, bəs niyə onu həbs etmisiniz? Dedi ki, onun da bu işə cəlb olunduğunu sübut edəcəyik".

Natiq Cavadlının vəkili Zibeydə Sadıqova bildirib ki, istintaq orqanı Natiq Cavadlı barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilməsi üçün məhkəməyə ilkin sübutlar təqdim etmədən müraciət edib. Xətai Rayon Məhkəməsi də sübutları tələb etmədən qərar verib. Bu isə vətəndaş hüquq və azadlıqlarının pozulmasıdır: "Məhkəmənin Natiq Cavadlını hansı sübutlar əsasında həbs etdiyi məlum deyil". Natiq Cavadlı özü də məhkəmədə çıxış edərək bildirib ki, jurnalist fəaliyyətinə görə həbs olunub. O qeyd edib ki, 33 ildən artıqdır jurnalist kimi fəaliyyət göstərir və bu müddətdə peşə fəaliyyətinə görə mükafatlara layiq görülüb: "Mən heç vaxt qeyri-qanuni pula toxunmamışam. Deputatlardan müsahibələr almışam, dövlət qurumlarından açıqlamalar əldə etmişəm. Əgər cinayət fəaliyyəti ilə məşğul olsaydım, niyə müsahibələr və açıqlamalar verərdim?".

Aysel Umudova da ittihamları rədd edərək həbsini jurnalist fəaliyyəti ilə əlaqələndirib. Onun vəkili Aqil Layıc bildirib ki, ittihamın mahiyyəti nə müvəkkili, nə də özü üçün aydın deyil: "O, xaricə təhsil və ya şəxsi səbəblərlə gedəndə hər dəfə hava limanında, hətta bəyan ediləcək əşyası olmasa belə, gömrük bəyannaməsi təqdim edirdi. Bunu alternativ mediada çalışan jurnalist kimi fəaliyyətinin risklərini nəzərə alaraq edirdi. Buna görə də hansı ‘qaçaqmalçılıq’dan söhbət getdiyi aydın deyil". Vəkilin sözlərinə görə, Umudovanın səhhəti yaxşı deyil: "Saxlanıldıqdan sonra ona Bakı polisində təcili yardım çağırılıb. Dünən [7 dekabr] Xətai Rayon Polis İdarəsinin müvəqqəti saxlanma yerində da təcili yardım çağırılıb. Bu gün də özünü pis hiss edirdi". O əlavə edib ki, həbs qərarından apellyasiya şikayəti veriləcək.

"Meydan TV" jurnalistlərinin saxlanılması kəskin tənqidlərə səbəb olub. Nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycan hakimiyyətinə müraciət edərək jurnalistlərin azadlığa buraxılmasına çağırış ediblər. Azərbaycanın müxalif siyasi partiyalarının — Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası (AXCP), "Müsavat" Partiyası və "Respublikaçı Alternativ" (REAL) Partiyasının, eləcə də Milli Şuranın liderləri bəyanatlarla çıxış edərək "Meydan TV" jurnalistlərinin həbslərini pisləyiblər.

Beynəlxalq hüquq-müdafiə təşkilatı Amnesty International jurnalistlərin həbslərini qınayıb və BMT-ni Azərbaycanda davam edən təqiblərə reaksiya verməyə çağırıb.

"Meydan TV" əməkdaşlarının həbsi həmçinin "Sərhədsiz Reportyorlar" (RSF), Jurnalistləri Müdafiə komitəsi (CPJ), Article 19, Freedom Now və Women Press Freedom təşkilatları tərəfindən də pislənilib.

Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfiri Ferqus Old da həbsləri sərt tənqid edib: "COP29 iqlim konfransından sonra Meydan TV jurnalistlərinin saxlanılması demokratik hökumətlərə vurulan sillədir", — deyə o, X sosial şəbəkəsindəki rəsmi hesabında yazıb.

28 avqust 2025-ci ildə ibtidai istintaqı BŞBPİ İstintaq və Təhqiqat İdarəsində aparılan cinayət işi üzrə təqsirləndirilən şəxslərə qarşı yeni ittihamlar irəli sürüldü. Bununla da onların hər biri ümumi olaraq Cinayət Məcəlləsinin 8 maddəsi üzrə yekun ittiham irəli sürüldü: Cinayət Məcəlləsinin 192.2.2-ci (külli miqdarda gəlir əldə etməklə qanunsuz sahibkarlıq), 192.2.3-cü (…mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 193–1.3.1-ci (Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakı leqallaşdırma), 193–1.3.2-ci (…xeyli miqdarda törədildikdə), 206.4 (mütəşəkkil dəstə tərəfindən qaçaqmalçılıq), 213.2.1 (vergiləri ödəməkdən yayınma — mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 320.1 (sənəd saxtalaşdırma), 320.2 (saxta sənədlərdən istifadə etmə).

2025-ci ilin fevral həbsləri

5 fevral 2025-ci il tarixində, saat təxminən 18:00-da jurnalist Şahnaz Hüseynova (Bəylərqızı) valyuta qaçaqmalçılığı ilə bağlı, "Toplum TV" işi üzrə materiallardan ayrıca icraata ayrılmış yeni cinayət işi çərçivəsində saxlanılıb. Onun evində axtarış aparılıb. Yaxınlarının bildirdiyinə görə, polis bölməsində ona tibbi yardım lazım olub. Hüseynova son illərdə "Toplum TV"-də redaktor və aparıcı kimi fəaliyyət göstərib və 6 mart 2024-cü ildə redaksiyanın ofisində aparılan axtarış zamanı hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən saxlanılsa da, sonradan azad edilib. 6 fevral 2025-ci ildə Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsi Şahnaz Bəylərqızının barəsində həbs qətimkan tədbiri seçib. Vəkilin sözlərinə görə, ona "Toplum TV" işi üzrə daha əvvəl həbs edilmiş jurnalist və fəallara qarşı irəli sürülən ittihamlarla eyni ittihamlar irəli sürülüb.

Şahnaz Bəylərqızı və Şəmşad Ağa
Nurlan Libre və Fatimə Mövlamlı

5 fevral 2025-ci il gecə saatlarında arqument.az xəbər saytının rəhbəri Şəmşad Ağa da saxlanılıb. Onun evində axtarış aparılıb, kompüter, mobil telefonlar və yaddaş kartları götürülüb. Vəkil Şəhla Hümbətovanın sözlərinə görə, Ağa "Meydan TV" işi üzrə şübhəli şəxs qismində saxlanılıb və ona Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi (qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən qaçaqmalçılıq) ilə ittiham irəli sürülüb. Ağa ittihamları rədd edib. Şəmşad Ağa Bakı şəhəri Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Rafael Sadıqovun qərarı ilə həbs edilib. Vəkil Şəhla Hümbətovanın sözlərinə görə, məhkəməyə Şəmşad Ağanın bu cinayət işinə aidiyyəti barədə heç bir ilkin sübut təqdim olunmayıb. Nə hakim, nə də istintaq orqanının nümayəndəsi Ağanın həbsinin səbəbləri ilə bağlı məhkəmənin çoxsaylı suallarına cavab verə bilib.

8 fevral 2025-ci ildə "Azərbaycan hüquq-müdafiə təşkilatlarının Monitorinq Qrupu"nun üzvləri Novella Cəfəroğlu, Səidə Qocamanlı və Səadət Bənənyarlı Azərbaycan Prezidentinə müraciət edərək Şahnaz Bəylərqızının müdafiəsinə qalxmağı və "jurnalistin ev dustaqlığına buraxılmasını dəstəkləməyi" xahiş ediblər. Müraciət müəllifləri onun bir sıra ciddi xəstəliklərdən, o cümlədən şəkərli diabet və ürək xəstəliyindən əziyyət çəkdiyini qeyd ediblər. Bildirilib ki, jurnalist Bakı İstintaq Təcridxanasının tibb hissəsində həkim nəzarətində saxlanılsa da, belə mürəkkəb xəstəliklərin müalicəsi üçün penitensiar müəssisənin tibbi imkanları məhduddur. Onlar həmçinin vurğulayıblar ki, Bəylərqızının iki azyaşlı övladı var. Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsi (CPJ) Azərbaycan hakimiyyətini Şahnaz Bəylərqızını dərhal azad etməyə çağırıb. Təşkilatın Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə proqram koordinatoru Gülnoza Saidin sözlərinə görə, "təcrübəli jurnalist Şahnaz Bəylərqızının həbsi Azərbaycan hakimiyyətinin aparıcı müstəqil səsləri susdurmaq üçün Qərb maliyyələşməsi ilə bağlı ittihamlardan necə istifadə etdiyini göstərir". O vurğulayıb ki, Bəylərqızı ciddi sağlamlıq problemlərindən əziyyət çəkir və onun haqsız olaraq həbsdə keçirdiyi hər gün həyatı üçün risk yaradır.

26 fevral 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsi jurnalist Şahnaz Bəylərqızının ev dustaqlığına buraxılması ilə bağlı müdafiə tərəfinin vəsatətinə baxıb. Məhkəmə vəsatəti təmin edərək onun ev dustaqlığına buraxılması barədə qərar qəbul edib.

20 fevral 2025-ci il günorta saatlarında Nurlan Qəhrəmanlı (Libre) polis əməkdaşları tərəfindən saxlanılıb. Nurlan Libre 2024-cü ilin dekabr ayından etibarən "Meydan TV" ilə ştatdankənar müxbir kimi əməkdaşlıq edirdi. Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidməti onun "Meydan TV" jurnalistlərinə qarşı başlanmış cinayət işi üzrə şübhəli şəxs qismində saxlanıldığını bildirib. Sumqayıtda anasının evində aparılan axtarış zamanı ailəyə məxsus pul və qiymətli əşyalar götürülüb. 21 fevralda Xətai Rayon Məhkəməsində Nurlan Libre barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib.

28 fevral 2025-ci ildə saat təxminən 13:00-da Fatimə Mövlamlı da mülki geyimli şəxslər tərəfindən "Azadlıq prospekti" metro stansiyasının yaxınlığında zorla saxlanılıb. O, 2024-cü ilin dekabr ayından "Meydan TV" ilə ştatdankənar müxbir qismində əməkdaşlıq edirdi. Daha sonra onun Binəqədi qəsəbəsində yerləşən evində axtarış aparılıb. Protokola əsasən, onun mənzilində guya 13 500 avro nağd pul aşkar edilib. Fatimə Movlamlı bildirib ki, bu pullar ona məxsus deyil və axtarışa rəhbərlik edən polis kapitanı Nahid Abbaslı tərəfindən ora yerləşdirilib. O həmçinin qeyd edib ki, onun həbsi jurnalist fəaliyyəti ilə bağlıdır. Daxili İşlər Nazirliyi Fatimə Mövlamlının Bakı şəhər Baş Polis İdarəsində istintaqı aparılan 240200039 saylı ("Meydan TV" işi) cinayət işi üzrə şübhəli şəxs kimi saxlanıldığını açıqlayıb. 1 mart 2025-ci ildə Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Sahibə Hacıyevanın qərarı ilə Fatimə Movlamlı barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib.

2025-ci ilin fevralında Turan İA-nın fəaliyyəti dayandırması və xarici mediaların ləğvi

2025-ci ilin fevralında Azərbaycanda qalan son müstəqil media qurumu — "Turan" İnformasiya Agentliyi fəaliyyətini dayandırdığını elan edib.

13 fevralda, mediaya təzyiqlər fonunda ölkədə qalan son müstəqil media qurumu — Turan İnformasiya Agentliyi fəaliyyətini dayandırdığını elan edib. Agentliyin rəhbəri Mehman Əliyev kollektiv adından müraciət edərək bildirib ki, "Turan" İnformasiya Agentliyi maliyyə çətinlikləri səbəbindən mövcud formatda fəaliyyətini dayandırır.

20 fevral 2025-ci ildə Azərbaycan hökuməti Bakıda "BBC News Azerbaijan"ın fəaliyyətinin dayandırılması barədə göstəriş verib. BBC-nin 20 fevral tarixli bəyanatında qeyd olunub ki, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyindən şifahi göstəriş aldıqdan sonra ölkədəki ofisini bağlamaq qərarını "istəmədən" qəbul edib. BBC nümayəndəsi Azərbaycan hökumətinin qərarını belə şərh edib: "Mətbuat azadlığına qarşı yönəlmiş bu məhdudlaşdırıcı addımdan dərin təəssüf hissi keçiririk". BBC bildirib ki, bu qərar onların Azərbaycanda və Azərbaycandan hadisələri işıqlandırmaq imkanlarını çətinləşdirəcək. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi BBC-nin qərarla bağlı şərh sorğusuna cavab verməyib. 24 fevralda BBC-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyi rəsmi olaraq bağlanıb..

24 fevralda "Rossiya Segodnya" (Sputnik) agentliyinin Azərbaycandakı nümayəndəliyi də bağlanıb və "Amerikanın Səsi"nin müxbirinin akkreditasiyası ləğv edilib. Bu barədə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat katibi Ayxan Hacızadə məlumat verib.

27 fevral 2025-ci ildə hökumətyönlü "Report" informasiya agentliyi "Bloomberg"in Azərbaycandakı müxbirinin akkreditasiyasının ləğv edildiyini bildirib.

2025-ci ilin mayında Ülviyyə Əlinin həbsi

2025-ci il, mayın 6-dan 7-nə ötən gecə, təxminən saat 04:00-da sosial şəbəkələrdə "Amerikanın Səsi"nin jurnalisti Ülviyyə Quliyevanın (Əli) "Meydan TV" işi ilə əlaqədar saxlanılması və onun mənzilində axtarış aparılması barədə məlumat yayılıb. Anası İlhamə Quliyevanın sözlərinə görə, qızı zorakılığa məruz qalıb, axtarış zamanı mənzil dağıdılıb — "qızımın beynində adenoma var idi və polis onun başına zərbə endirdi. Onun evinə zorla daxil oldular, mənzili tamamilə dağıtdılar. Polis şəxsi əşyalarını götürdü, kompüteri müsadirə etdi və guya 6000 avro nağd pul ‘aşkarladı’".

Ülviyyə Əli

Mayın 7-də Ülviyyə Əliyə Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi (qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilmiş qaçaqmalçılıq) ilə ittiham irəli sürülüb. Xətai Rayon Məhkəməsinin hakimi Sülhanə Hacıyevanın qərarı ilə onun barəsində 1 ay 29 gün müddətinə həbs qətimkan tədbiri seçilib. Ülviyyə Əli məhkəməyə gətirilərkən, əllərindəki qandalları göstərərək ucadan "Medianın əlləri qandallıdır!" deyə bəyan edib.

Ülviyyə Əlinin vəkili Elvin Ələmovun sözlərinə görə, axtarış zamanı mənzildə 6 min avronun tapıldığı iddia olunub. Lakin Ülviyyə Əli bildirib ki, həmin pul ona məxsus deyil və axtarış zamanı polis tərəfindən yerləşdirilib. O, həmçinin saxlanılarkən zorakılığa məruz qaldığını qeyd edib: "Polis şöbəsində ondan telefonun şifrəsi tələb olunub, imtina etdikdən sonra başına bir neçə dəfə zərbə endirilib", — deyə Ələmov bildirib.

DOXA nəşrinə verdiyi şərhdə qadın hüquqları müdafiəçisi Gülnara Mehdiyeva bildirib ki, saxlanıldıqdan sonra hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları Ülviyyə Əlini bir neçə saat döyüblər. "Baş nahiyəsinə çoxsaylı zərbələr endirilib, iki qadın polis onun saçından dartıb, bir polis isə ‘sənin qadınlığını məhv edəcəyəm’ deyib — bu, cinsi zorakılıq hədəsi kimi qiymətləndirilə bilər", — deyə Mehdiyeva bildirib.

Mayın 10-da Ülviyyə Əlinin istintaq təcridxanasında vəziyyətinin ağır olduğu barədə məlumat yayılıb. O, Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində polis tərəfindən zorakılığa məruz qaldıqdan və baş nahiyəsinə çoxsaylı zərbələr aldıqdan sonra Xətai Rayon Polis İdarəsinin müvəqqəti saxlama yerində iki dəfə, Bakı istintaq təcridxanasında isə bir dəfə qusub. Bildirilir ki, onun başında 2017-ci ildən şiş (adenoma) olub. Ülviyyə Əli polis zorakılığı ilə bağlı Respublika Prokurorluğuna şikayət edib.

O, həmçinin hər hansı daxili zədələrin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) daxil olmaqla tam tibbi müayinədən keçirilməsini tələb edib və bunun üçün lazımi tibbi avadanlıq və personal olan müəssisəyə köçürülməsini istəyib. Lakin onun bu tələblərinin heç biri yerinə yetirilməyib.

Bir sıra yerli və beynəlxalq hüquq-müdafiə təşkilatları Ülviyyə Əlinin həbsini pisləyərək bunu siyasi motivli adlandırıb və Azərbaycan hakimiyyətini onu dərhal azad etməyə çağırıblar. Beynəlxalq Jurnalistlər Federasiyası (IFJ) və Avropa Jurnalistlər Federasiyası (EFJ) mayın 8-də yaydıqları bəyanatda onun həbsini pisləyib və dərhal azadlığa buraxılmasını tələb ediblər. İnsan Hüquqları Evləri Fondu (HRHF) da saxlanmanı və ona qarşı zorakılığı qəti şəkildə pisləyib, həmrəyliyini ifadə edərək dərhal və qeyd-şərtsiz azad edilməsini tələb edib. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi (CPJ) Ülviyyə Əlinin həbsini "Azərbaycan hakimiyyətinin müstəqil jurnalistikanın bütün izlərini aradan qaldırmağa yönəlmiş addımı" adlandırıb və onun dərhal azad olunmasına, həmçinin polis zorakılığı ilə bağlı narahatedici iddiaların təcili araşdırılmasına çağırıb. Beynəlxalq Söz Azadlığını Müdafiə Assosiasiyası (IFEX) də yerli və beynəlxalq təşkilatlara qoşularaq Ülviyyə Əlinin və Azərbaycandakı digər həbs olunmuş jurnalistlərin dərhal azad edilməsini tələb edib. Avropa Şurasının Mətbuat Azadlığı Platforması və Freedom Now təşkilatı da onun həbsi və Azərbaycanda müstəqil jurnalistlərin həbslərinin artması ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər. Beynəlxalq Qadın Media Fondu (IWMF) isə "ədalətsizlik haqqında məlumat vermək cinayət deyil" deyə vurğulayaraq onun azadlığa buraxılmasını tələb edib.

Hüquq müdafiəçisi Emin Hüseynovun sözlərinə görə, AbzasMedia və Toplum TV kimi nəşrlərin ölkədən çıxarılmasından, eləcə də Turan İnformasiya Agentliyinin bağlanmasından sonra Ülviyyə Əli Azərbaycanda müstəqil jurnalistikanın yeganə mənbəyinə çevrilib. Jurnalist Arzu Qeybullanın fikrincə, Ülviyyə Əli reportajlarını davam etdirən azsaylı jurnalistlərdən biri olduğu üçün hədəfə alınıb.

Mayın 16-da ABŞ Nümayəndələr Palatasının üzvü, Hüquq məsələləri üzrə Komitənin üzvü Ceymi Raskin X sosial şəbəkəsində Ülviyyə Əliyə həmrəyliyini ifadə edib və onun kimi jurnalistləri dəstəklədiyini bildirib. ABŞ-ın demokrat senatoru Cin Şahin isə iyunun 11-də X hesabında paylaşım edərək yazıb: "Bu həftə Azərbaycanda insan hüquqları pozuntularını ifşa etdiyinə görə həbs olunan ‘Amerikanın Səsi’nin müxbiri Ülviyyə Əli haqqında danışmaq istəyirəm. Həbsindən əvvəlki son müraciətində o bildirmişdi ki, ‘Azərbaycan hökuməti müstəqil mediaya qarşı tam dözümsüz olub’. O əlavə etmişdi: ‘2021-ci ildə polis zorakılığına baxmayaraq, Ülviyyə susmaq istəmədi. Bu gün o, saxta ittihamlarla həbsdə saxlanılır. Yaxınlarının sözlərinə görə, ona lazımi tibbi yardım göstərilmir və səhhəti pisləşir’".

Həbslərin sonlanması (2025-ci ilin yayı)

Həbslər 2025-ci ilin iyul–avqust aylarında başa çatdı. Jurnalist və insan haqları fəalı Anar Abdullanın 11 iyul tarixində inzibati həbsindən və sonrakı cinayət təqibindən sonra, Bakıda bir sıra reportyorlar Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində dindirildilər. Onların sayının azı dörd nəfər olduğu bilinir.

"Meydan TV" ilə bağlı iş üzrə ibtidai istintaq — 2025-ci ilin avqust ayında başa çatdı. İstintaqın nəticəsi olaraq məhkəmə daha bir nəfəri — fotojurnalist Əhməd Muxtarı da həbs etdi.

2023-cü ilin noyabrından etibarən davam edən həbslər nəticəsində ümumi olaraq 25 nəfər həbs olundu. Nəticədə "AbzasMedia" və "Toplum TV" redaksiyaları bağlandı, onların jurnalistləri isə ölkədə ya həbs edildi, ya da fəaliyyətini dondurmalı oldular. Ofisi hələ 2014-cü ildə bağlanmış "Meydan TV"nin 9sə bütün jurnalist və reportyorları həbs edildi. "Kanal13", "Kanal11" və "Time TV" kimi YouTube kanalları da fəaliyyətini dayandırdı. Ölkədə yeganə müstəqil informasiya agentliyi olan "Turan" İnformasiya Agentliyi fəaliyyətini dayandırdı, "Amerikanın Səsi", "BBC News Azerbaijan" və "Bloomberg"in ölkədəki fəaliyyəti isə məhdudlaşdırıldı.

Həbs edilənlərin siyahısı

2023–2025-ci illərdə həbs edilən KİV nümayəndələrinin siyahısı

#	Həbs tarixi	Jurnalist/media işçisi	KİV	Qərar	Azadlığa çıxdığı tarix
1	20 noyabr 2023	Ülvi Həsənli	"AbzasMedia"nın rəhbəri	9 il həbs cəzası
2		Məhəmməd Kekalov	"AbzasMedia"nın layihə koordinatoru	7,6 il həbs cəzası
3	21 noyabr 2023	Sevinc Abbasova (Vaqifqızı)	"AbzasMedia"nın baş redaktoru	9 il həbs cəzası
4	28 noyabr 2023	Əziz Orucov	"Kanal13" internet televiziyasının rəhbəri	2 il həbs cəzası	28 noyabr 2025
5	30 noyabr 2023	Nərgiz Absalamova	"AbzasMedia"nın reportyoru	8 il həbs cəzası
6	12 dekabr 2023	Teymur Kərimov	"Kanal11" internet televiziyasının rəhbəri	8 il həbs cəzası
7	13 dekabr 2023	Hafiz Babalı	Turan İnformasiya Agentliyinin iqtisadiyyat şöbəsinin redaktoru	9 il həbs cəzası
8	14 yanvar 2024	Elnarə Qasımova	"AbzasMedia"nın reportyoru	8 il həbs cəzası
9	6 mart 2024	Müşfiq Cabbarov	"Toplum TV"nin video redaktoru
10	6 mart 2024	Elmir Abbasov	"Toplum TV"nin SMM-i	12 il həbs cəzası	8 mart 2024
	27 iyul 2026
11	8 mart 2024	Ələsgər Məmmədli	"Toplum TV"nin həmtəsisçisi
12	18 aprel 2024	İmran Əliyev	"Meclisinfo" saytının rəhbəri
13	30 may 2024	Fərid Mehralızadə	Azad Avropa/Azadlıq Radiosunun əməkdaşı	9 il həbs cəzası
14	6 dekabr 2024	Aynur Qənbərova (Elgünəş)	"Meydan TV"nin baş redaktoru
15		Aysel Umudova	"Meydan TV"nin video-reportyoru
16		Aytac Əhmədova (Tapdıq)	"Meydan TV"nin video-reportyoru
17		Xəyalə Ağayeva	"Meydan TV"nin video-reportyoru
18		Natiq Cavadlı	"Meydan TV"nin jurnalisti
19		Ramin Cəbrayılzadə (Deko)	"Meydan TV"nin video-reportyoru
20	17 yanvar 2025	Fərid İsmayılov	"Toplum TV"nin video-reportyoru
21	6 fevral 2025	Şahnaz Hüseynova (Bəylərqızı)	"Toplum TV"nin redaktoru		26 fevral 2025
22		Şəmşad Ağa	"Meydan TV"nin redaktoru
23	20 fevral 2025	Nurlan Qəhrəmanlı (Libre)	müstəqil video-reportyor
24	28 fevral 2025	Fatimə Mövlamlı	müstəqil video-reportyor
25	7 may 2025	Ülviyyə Quliyeva (Əli)	"Amerikanın Səsi"nin jurnalisti
26	28 avqust 2025	Əhməd Muxtar	müstəqil foto-reportyor

Mənzillərdə aparılan axtarışlar

Sevinc Vaqifqızının mənzilində aparılan axtarış zamanı polis onun evinin qarşısında.

Ümumi olaraq qaçaqmalçılıq maddəsi üzrə açılmış üç cinayət işi çərçivəsində 20-dən çox ünvanda axtarış aparılıb. Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi tərəfindən keçirilən axtarışların əksəriyyətində vəkillər iştirak etməyib.

2023-cü ilin noyabrında AbzasMedia ofisində aparılan axtarış zamanı 40 000 avro tapıldığı bildirilib. AbzasMedia-nın rəhbəri Ülvi Həsənli və onun vəkili Zibeydə Sadıqova bu faktı təkzib edərək, pulun polis tərəfindən atıldığını bəyan ediblər.

Oxşar vəziyyət 6–8 mart 2024-cü il tarixlərində Toplum TV ofisində və digər ünvanlarda aparılan axtarışlar zamanı da baş verib. Toplum TV ofisində tapılan 8 120 manat təkzib olunmayıb və bunun əməkdaşların maaşı olduğu bildirilib. Lakin Toplum TV-nin həmtəsisçisi Ələsgər Məmmədlinin mənzilində tapıldığı deyilən 7 300 avro, əməkdaş Müşfiq Cabbarovun evində tapıldığı deyilən 2 000 avro, Fərid İsmayılovun evində tapıldığı deyilən 3 100 avro və Elmir Abbasovun evində tapıldığı deyilən 2 700 avro onların özləri və vəkilləri tərəfindən təkzib edilib.

Eyni cinayət işi çərçivəsində Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun (IDI) rəhbəri və Toplum TV-nin digər həmtəsisçisi Akif Qurbanovun ofisində 31 000 avro, IDI əməkdaşı Ramil Babayevin evində 2 300 avro, İlkin Əmrahovun evində 2 700 avro, Əli Zeynalovun evində 10 150 avro və 9 060 ABŞ dolları, həmçinin Ruslan İzzətlinin evində 4 700 avro tapıldığı bildirilib. Onların hər biri bu faktları təkzib edərək, həmin pulların özlərinə məxsus olmadığını bildiriblər.

Lakin 2024-cü ilin dekabrında baş verən həbslər müəyyən mənada fərqli mənzərə ortaya qoyub. Ramin Deko bildirib ki, onun çantasında 8 000 avro olub. Onun sözlərinə görə, taksidən zorla çıxarıldıqdan sonra mülki geyimli şəxslər yol çantasına əlavə olaraq 30 000 avro qoyublar. Azərbaycan Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin 3 mart 2016-cı il tarixli qərarına əsasən, fiziki və hüquqi şəxslər ölkəyə 10 000 ABŞ dollarınadək məbləğdə xarici valyutanı şifahi bəyan etməklə gətirə bilərlər. Bu halda Ramin Dekonun 8 000 avro məbləğini ölkəyə gətirməsi qanunidir. Onun vəkili Nemət Kərimli bildirib ki, Ramin Deko zorakılığa məruz qalıb və qanunsuzluq görüntüsü yaratmaq üçün çantasına əlavə 30 000 avro atılıb.

Aytac Tapdığın evindən götürülən 300 avro isə Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarına uyğun olaraq Azərbaycan hökuməti tərəfindən ona ödənilmiş kompensasiya olub. Nurlan Librenin şəxsi mənzili olmadığı üçün axtarış valideynlərinin evində aparılıb və oradan ailəsinə məxsus 6 650 manat götürülüb. Fatimə Mövlamlının evində tapıldığı deyilən 13 500 avro və Ülviyyə Əlinin evində tapıldığı deyilən 6 700 avro da təkzib edilib.

Həmçinin Bakı Jurnalistika Məktəbinin direktor müavini Ülvi Tahirovun evində 15 050 funt sterlinq, 14 100 avro və 1 200 ABŞ dolları tapıldığı bildirilib. 13 mart 2026-cı il tarixli məhkəmə iclasında Ülvi Tahirov ifadəsində deyib: "Polis evimizə gələndən sonra əvvəlcə otaqlara baxmağa başladı. Mən onlardan soruşdum: ‘Nə axtarırsınız?’ Onlar cavab verdilər: ‘Pul axtarırıq’. Mən dedim: ‘Gəlin, pulun harada olduğunu sizə göstərim’ və onları otağa apardım. Siyirmədən 15 000 funt, 13 000 avro, 1 200 dollar və bir qədər manat var idi. 15 000 funt sterlinq isə Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfirliyi tərəfindən həyat yoldaşım Rəna Tahirovaya qrant layihəsi çərçivəsində ayrılmış vəsait idi."

#	Axtarışın ünvanı	Rəsmi protokol	Müdafiə tərəfinin mövqeyi
"AbzasMedia işi"
1	AbzasMedia ofisi	40 000 avro nağd pul tapıldı	təkzib edildi
"Toplum TV işi"
2	Toplum TV ofisi	8 120 manat nağd pul tapıldı	təkzib edilmədi
3	Ələsgər Məmmədlinin mənzili	7 300 avro nağd pul tapıldı	təkzib edildi
4	Müşfiq Cabbarovun mənzili	2 000 avro nağd pul tapıldı	təkzib edildi
5	Fərid İsmayılovun mənzili	3 100 avro nağd pul tapıldı	təkzib edildi
6	Elmir Abbasovun mənzili	2 700 avro nağd pul tapıldı	təkzib edildi
"Meydan TV işi"
7	Ramin Cəbrayılzadənin çantası	38 000 avro nağd pul tapıldı	qismən təkzib edildi
8	Aynur Qənbərovanın mənzili	2 240 avro nağd pul tapıldı
9	Aytac Əhmədovanın mənzili	300 avro nağd pul tapıldı	təkzib edilmədi
10	Nurlan Qəhrəmanlının mənzili	975 manat və 6 650 manat nağd pul tapıldı	təkzib edilmədi
11	Fatimə Mövlamlının mənzili	13 500 avro nağd pul tapıldı	təkzib edildi
12	Ülviyyə Quliyevanın mənzili	6 700 avro nağd pul tapıldı	təkzib edildi
13	Əhməd Muxtarın avtomobili	935 avro və 1200 dollar nağd pul tapıldı

Kütləvi nüfuzdan salma və qaralama kampaniyaları

8 dekabr axşamı, "Meydan TV" jurnalistlərinin həbs edildiyi həmin gün, hökumətyönlü Baku TV qanunsuz olaraq istintaq materiallarını, sənədləri, audioyazıları və saxlanılan şəxslərin şəxsi fotolarını yayımlayıb

Həbs dalğası zamanı hökumətyönlü media orqanları AbzasMedia, Toplum TV və Meydan TV-yə qarşı açıq böhtan kampaniyaları başladıb. Hüquq müdafiəçisi Arzu Qeybullanın sözlərinə görə, Azərbaycandakı hökumətyönlü media ayrı-ayrı şəxslərin və ilatların nüfuzuna zərbə vurmaq üçün hədəfli kampaniyalar aparmağı çox yaxşı bilir. Jurnalistlər həbs olunmazdan əvvəl belə, "Toplum TV" və "AbzasMedia" hakimiyyəti dəstəkləyən xəbər saytlarının hücumlarına məruz qalırdı. Bu saytlarda iddia olunurdu ki, "Toplum TV", "AbzasMedia" və digər media qurumları Qərb hökumətləri, xüsusilə ABŞ tərəfindən maliyyələşdirilir və anti-Azərbaycan narrativlərini yaymaq məqsədi güdür. Qeybulla qeyd edib: "Buna görə də "Meydan TV" jurnalistlərinin həbsindən sonra rəsmi mövqeni təkrarlayan ‘araşdırmalar’ dalğasının yayımlanması təəccüblü deyil. Bu materiallarda "Meydan TV" jurnalistlərinin ‘çirkli pulların yuyulması’ və ‘şübhəli fəaliyyətlərdə’ iştirak etdiyi iddia olunurdu."

Fakt Yoxla faktçekinq platformasının müəllifləri bu hədəfli böhtan kampaniyalarını təhlil edərək belə nəticəyə gəliblər ki, yayılan materialların məzmunu həbs olunmuş jurnalistlərin təqsirsizlik prezumpsiyasını pozur və onların şəxsi və ailə həyatına hörmət hüququnu zədələyir. "Bu materiallarda həbsdə olan jurnalistlərə qarşı ‘qaçaqmalçılıq’, ‘çirkli pulların yuyulmasında iştirak’ kimi ittihamlar yer alır, həmçinin cinayət istintaqında iştirak etməyən jurnalistlərin cihazlarından əldə edilmiş şəxsi yazışmalar — WhatsApp səs yazıları, Slack üzərindən ünsiyyət, eləcə də qohumlar və şəxsi həyatla bağlı məlumatlar paylaşılır."

1 iyun 2025-ci ildə hökumətyönlü Baku TV Ülviyyə Əlinin "qaçaqmalçılıq" və "təxribat fəaliyyəti"ndə ittiham edən video-material yayımlayıb. Söz azadlığını və medianı müdafiə edən Reportyorların Azadlıq və Təhlükəsizlik İnstitutu (IRFS) bununla bağlı bəyanat yayıb. IRFS-in bəyanatında deyilir: "Jurnalist Ülviyyə Quliyeva (Əli) böhtan kampaniyasının hədəfinə çevrilib. ‘Cinayət istintaqı’ adı altında təqdim olunan proses saxta sübutlar və açıq yalanlar üzərində qurulub, onun işgəncələrə məruz qalması, zorlanma hədələri və davam edən əzabları isə rəsmi tezislərin arxasında gizlədilir. Beynəlxalq insan hüquqları ictimaiyyəti üçün bu təbliğatın ətraflı araşdırılması son dərəcə vacibdir."

Aysel Umudovaya qarşı cinsi qısnama

6 dekabr 2024-cü ildə saxlanmalar zamanı həbs edilən sonuncu şəxs Aysel Umudova olub. Saxlanılması ilə bağlı ətraflı məqaləsində Umudova qeyd edib ki, 6 dekabr səhər saatlarında o, Şabran rayonundakı "Qalaaltı" istirahət mərkəzinə yollanıb. "Qalaaltı" hotelinə çatıb otağa daxil olan kimi söndürülmüş telefonumu yandırdım. Telefonu açan kimi dostlarım mənə zəng etdilər və məlum oldu ki, "Meydan TV"nin jurnalistləri saxlanılıblar. Bu xəbəri alan kimi Bakıya qayıtmağa hazırlaşmağa başladım. Birdən qaldığım otağın qapısı çöldən sındırıldı və otağa mülki geyimli 6 polis daxil oldu. Telefonum dərhal müsadirə edildi. Onlar əllərimdən tutaraq hərəkətlərimi məhdudlaşdırdılar, məni maşına mindirib Bakıya apardılar", — deyə Umudova bildirib. Aysel Umudova daha sonra cinsi qısnama ilə bağlı danışıb: "Yolun yarısında məndə panik atak başladı. Nəfəs almaq çətinləşdi, başım ağırlaşdı, biləklərim keyidi və əllərimdə, dodaqlarımda nəzarətsiz əsmə hiss etdim. Bir müddət sonra vəziyyətimin pisləşdiyini anlayıb su istədim. Maşında su yox idi. Sol tərəfimdə oturan şəxs mənə tibbi yardım göstərməyə çalışdı. O, vəziyyətimi sabitləşdirmək üçün biləyimi masaj etdi. Daha sonra biləyimdə hiss etdiyim əlin ayağımda olduğunu sezəndə onun mənə toxunduğunu düşündüm və əlini ayağımdan çəkdim. Sonra o yenidən əlini dizimə qoyub ayağıma toxunduqda mən tez əlini kənarlaşdırıb cibimə qoydum. Mənim hər şeyi başa düşdüyümü anlayanda o, oturacağın digər kənarına keçdi."

6 fevral 2026-cı ildə bir sıra beynəlxalq insan hüquqları təşkilatları Aysel Umudovaya qarşı cinsi qısnamanı pisləyib və hökuməti bu halları araşdırmağa çağırıb. Bəyanatı imzalayan təşkilatlar arasında Amnesty International, İnsan Hüquqları Evi Fondu, Beynəlxalq İnsan Hüquqları Federasiyası (FIDH), İşgəncələrə Qarşı Ümumdünya Təşkilatı (OMCT) və digər qurumlar olub. Bəyanatın müəllifləri İstanbul Konvensiyasının 40-cı maddəsinə istinad edərək bildiriblər ki, istənilən arzuolunmaz fiziki təmas cinsi qısnama sayılır. Bəyanatda qeyd olunurdu: "Aysel Umudovanın işi Azərbaycanda siyasi motivli təqiblərin daha geniş kontekstində son dərəcə narahatedici tendensiyanı əks etdirir. Bu kontekstdə ilkin həbs və cinsi zorakılıq, görünür, hüquq müdafiəçilərini və müstəqil qadın jurnalistləri qorxutmaq, susdurmaq və cəzalandırmaq vasitəsi kimi istifadə olunub."

Şahidlərin ifadələri

2023–2025-ci illərdə Azərbaycan Daxili İşlər Nazirliyinin Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində (BŞBPİ) AbzasMedia, Toplum TV və Meydan TV-nin fəaliyyəti ilə bağlı açılmış cinayət işləri çərçivəsində azı 110 nəfər şahid qismində dindirilib. Dindirilənlər arasında jurnalistlərlə yanaşı, onların ailə üzvləri, dostları, ofis kimi istifadə olunan mənzillərin sahibləri və saxlanılan şəxslərin istifadə etdikləri taksilərin sürücüləri belə olub.

8 aprel 2025-ci ildə Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində AbzasMedia işi üzrə baş tutan məhkəmə iclasında şahid qismində dəvət olunan medianın keçmiş əməkdaşı Ənvər Cəfərov ifadələrin təzyiq altında verildiyini bildirib. "Cinayət işinin materiallarında göstərilir ki, mənim şahid ifadələrim könüllü verilib. Amma bu, yalandır. Məni çörək almaq üçün mağazadan çıxarkən saxladılar. Mülki geyimli iki polis əməkdaşı məni zorla maşına mindirdi. Təzyiq altında telefonumun şifrəsini də aldılar və mənim xəbərim olmadan oradan cinayət işinin materiallarına daxil edilmiş məlumatları götürdülər. İfadələr təzyiq altında alınıb", — deyə Cəfərov əlavə edib.

4 noyabr 2025-ci ildə Toplum TV işi üzrə baş tutan məhkəmə iclasında medianın keçmiş əməkdaşı Cavid Ramazanov da ifadələrin təzyiq altında verildiyini bildirib. "Məni saxlayanda məni vəkillə təmin etmədilər. İfadə vermək istəmədiyimi deyəndə isə məni həbslə hədələdilər", — deyə o qeyd edib. "Toplum TV" işi üzrə digər şahid Şahin Məhərrəmli isə bildirib ki, ifadəni özü yazmayıb və ümumiyyətlə onu oxumayıb. "Mən IDI rəhbəri Akif Qurbanovun dostuyam. Mənə hədə-qorxu gəldilər. İfadə vermək istəmirdim, dedim ki, sadəcə onun dostuyam. Onlar əvvəlcədən hazırlanmış ifadəni qarşıma qoyub məni imzalamağa məcbur etdilər", — deyə Məhərrəmli əlavə edib.

24 noyabrda "Toplum TV"nin keçmiş reportyorları Fidan Əlicanova və Cəmilə Əzimova da məhkəmədə etiraf ediblər ki, ibtidai istintaq zamanı ifadələri təzyiq altında veriblər. Cəmilə Əzimova bildirib ki, müstəntiq ona qışqırıb və səhərə qədər polis idarəsində saxlayacağı ilə hədələyib. Hər iki şahid qeyd edib ki, telefonları müsadirə olunub və hələ də geri qaytarılmayıb, bu barədə isə heç bir hüquqi sənəd təqdim edilməyib.

Vəkillərin rəyi

Rövşənə Rəhimova bəyan edib ki, insanı sadəcə xaricdə olduğu üçün qaçaqmalçılıqda ittiham etmək həm gülünc, həm də biabırçıdır.

2025-ci ilin iyun ayında, "AbzasMedia"nın rəhbərləri və jurnalistləri, o cümlədən Turan İnformasiya Agentliyinin iqtisadiyyat şöbəsinin redaktoru Hafiz Babalı və Azadlıq Radiosunun əməkdaşı Fərid Mehralızadə ilə bağlı məhkəmə istintaqı başa çatdıqda, vəkillər müdafiə çıxışlarında bildirmişlər ki, həbslər əsassız olub.

Jurnalist Elnarə Qasımovanın vəkili Günay İsmayılova bildirib ki, ibtidai istintaq zamanı sübut kimi təqdim olunan faktların heç biri Elnarə Qasımovanın irəli sürülən ittihamlar üzrə təqsirli bilinməsi üçün əsas ola bilməz. O qeyd edib: "Təqdim olunan sübutlardan aydın deyil ki, ‘AbzasMedia’ üçün videoreportajların hazırlanması, Sevinc Vaqifqızından 13 gün ərzində iki telefon zəngi, üç günlük xarici səfər (Gürcüstana), qəbul edilmiş qanunvericiliyə etiraz bəyanatının imzalanması və sənədli film çəkiliş qrupunda iştirak Elnarə Qasımovanı mütəşəkkil cinayətkar qrupun üzvü və ya ittiham aktında göstərilən cinayət əməllərini (qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyəti, cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılması, qaçaqmalçılıq, vergidən yayınma, saxta sənədlərin hazırlanması və istifadəsi) törətmiş şəxsə çevirir?"

Jurnalist Nərgiz Absalamovanın vəkili Rövşənə Rəhimli bildirib: "Nərgiz Absalamova qaçaqmalçılıqda şübhəli bilinərək həbs edilib və saxlanılıb. Lakin nə həbs zamanı, nə də indiyədək onun nə vaxt və necə qaçaqmalçılıqla məşğul olduğuna dair bir dənə də olsun sübut təqdim edilməyib. İş materiallarında göstərilir ki, Absalamova xaricə gedib. Bəli, o, iki dəfə Tbilisiyə (Gürcüstan) və bir dəfə ABŞ-yə səfər edib. İnsanı sadəcə xaricdə olduğuna görə qaçaqmalçılıqda ittiham etmək həm gülünc, həm də biabırçıdır. Onun xaricdən qayıdarkən gömrük qaydalarını pozduğuna dair heç bir sübut yoxdur, bəyan edilmədən pul köçürməsi ilə bağlı heç bir sübut yoxdur və nə gömrük məntəqəsində, nə evində, nə də üzərində pul aşkar edildiyinə dair hər hansı sübut yoxdur."

Sevinc Vaqifqızının vəkili Elçin Sadıqov bildirib ki, ofisdə aşkar edilmiş 40 000 avronun üzərində barmaq izlərinin müəyyən edilməsi ilə bağlı vəsatətlər verilsə də, pulların polisə məxsus olması səbəbi ilə bu vəsatətlər qanuni əsas olmadan təmin edilməyib. Ülvi Həsənlinin vəkili Zibeydə Sadıqova qeyd edib ki, ittihamlar əsasən bir-birinə zidd olan, təhdid və təzyiq yolu ilə, həmçinin qanunsuz şəkildə əldə edilmiş "sübutlara" əsaslanır. Hafiz Babalının vəkili Rəsul Cəfərovun sözlərinə görə isə, nə doqquz səhifəlik təqdimatda, nə də ümumilikdə ittiham aktında Hafiz Babalının sadalanan cinayətləri konkret olaraq hansı əməllərlə törətdiyi aydın göstərilmir.

Jurnalistlərin və onların qohumlarının ölkədən çıxış qadağası

Azərbaycanda jurnalistlərin və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin həbsləri fonunda onlarla fəal və media təmsilçisinin ölkədən çıxışına qadağa qoyulub. Dövlət Sərhəd Xidməti onların əksəriyyətinə bildirib ki, ölkədən çıxışları Daxili İşlər Nazirliyinin qərarı ilə məhdudlaşdırılıb. Lakin fəallar bu qərar barədə əvvəlcədən məlumatlandırılmayıblar. Onlar bu barədə yalnız hava limanında, dövlət sərhəd-keçid məntəqəsindən keçərkən xəbər tutublar.

Hüquq müdafiəçiləri və hüquqşünaslar bu qadağaları əsassız hesab ediblər. Vəkil Fariz Namazlı bildirib ki, vətəndaşların ölkəni tərk etmək hüququnun məhdudlaşdırılması yalnız Miqrasiya Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş prosedura uyğun və aşağıdakı hallarda tətbiq oluna bilər: onlara qarşı cinayət işi açıldıqda və ya hər hansı qətimkan tədbiri seçildikdə; məhkum olunduqda, şərti cəza verildikdə və ya cəzadan şərti azad edildikdə; müvəqqəti həqiqi hərbi xidmətə çağırıldıqda. Fariz Namazlının sözlərinə görə, sadalanan hallar istisna olmaqla, heç bir vətəndaşa ölkədən çıxış qadağan edilə bilməz. "Qanunvericiliyin tələblərinə əsasən, istintaqın aparılması zərurəti ilə əlaqədar yalnız şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsin ölkədən çıxış hüququ məhdudlaşdırıla bilər; cinayət prosesində iştirak edən digər şəxslərin, o cümlədən şahidlərin bu hüququ məhdudlaşdırıla bilməz. Hazırda Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində istintaqı aparılan cinayət işləri üzrə şahidlərə tətbiq edilən məhdudiyyətlər tamamilə qanunsuzdur", — deyə Namazlı bildirib.

Ölkədən çıxışına qadağa qoyulan şəxslərdən bəziləri:

1. Rübabə Quliyeva (Ülvi Həsənlinin arvadı)
2. Nərminə Həsənova (Ülvi Həsənlinin bacısı)
3. Sahilə Aslanova ("AbzasMedia"nın jurnalisti)
4. Xədicə İsmayıl ("Toplum TV"nin baş redaktoru)
5. Şəmşad Ağa ("Meydan TV"nin jurnalisti)
6. Ülviyyə Quliyeva (jurnalist)
7. Şahin Cəfərli (siyasi şərhçi, "Toplum TV"nin aparıcısı)
8. Anar Abdulla (fəal)
9. Elgiz Qəhrəman (fəal)
10. Araz Əliyev (fəal)
11. Kamran Məmmədli (fəal)
12. Nigar Mübariz (jurnalist)
13. Xanım Mustafayeva (jurnalist)

Jurnalistlərin aclıq aksiyaları

BİT-in divarları

26 iyun 2025-ci ildə Ülvi Həsənli Bakı İstintaq Təcridxanasından (BİT) Umbakı qəsəbəsində yerləşən qarışıq tipli penitensiar müəssisəyə köçürülüb. Umbakıdakı müəssisə Bakıdan uzaq məsafədə yerləşdiyi üçün ailə üzvləri və vəkillərin onu ziyarət etməsi çətinləşir. 1 iyul 2025-ci ildə Həsənli Umbakıdakı penitensiar müəssisədə qeyri-insani rəftarla bağlı şikayət edib və etiraz əlaməti olaraq aclıq aksiyasına başlayıb. Müdafiə tərəfi Həsənlinin Umbakıya köçürülməsini qanunsuz hesab edib, çünki hökm hələ qüvvəyə minməmişdi.

2 iyul 2025-ci ildə Nərgiz Absalamova, Elnarə Qasımova və Sevinc Vaqifqızı Həsənliyə dəstək olaraq aclıq aksiyasına başlayıblar. Onlar aclığa başlayan kimi təkadamlıq kameralara köçürülüb və əşyaları zorla əllərindən alınıb. Həsənli həmkarlarının da aksiyaya qoşulduğu barədə məlumat aldıqdan sonra aclığı dayandırıb. "Bundan əlavə, ona 12 iyula qədər BİT-əa qaytarılacağı vəd edilmişdi", – deyə Həsənlinin qohumu bildirib.

21 iyul 2025-ci ildə Ülvi Həsənli yenidən müddətsiz aclıq aksiyasına başladığını elan edib. O bildirib ki, Azərbaycanın Penitensiar Xidməti onun Umbakıdakı penitensiar kompleksdən BİT-ə qaytarılması barədə məhkəmə qərarlarını icra etmir.

22 iyul 2025-ci ildə BİT-də Nərgiz Absalamova, Elnarə Qasımova və Sevinc Vaqifqızı da onun aclıq aksiyasına qoşulublar. Jurnalist qadınlar Həsənlinin BİT-ə qaytarılmasını tələb ediblər. Növbəti gün AbzasMedia jurnalistləri amansız rəftarla bağlı şikayət ediblər. Onlar duş, pəncərə və havalandırma sistemi olmayan təkadamlıq kameralara köçürülüblər. Absalamovanı kameradan çıxmaqdan imtina etdiyi zaman zorla çıxarmağa cəhd edilib.

6 oktyabr 2025-ci ildə "Toplum TV"nin jurnalisti Fərid İsmayılov, Bakı İstintaq Təcridxanasında olarkən aclıq aksiyasına başlayıb. İsmayılov bildirib ki, onun qarşısındakı kamerada saxlanılan məhbusun aldığı ölüm təhdidlərinə təcridxana rəhbərliyi laqeyd yanaşıb. Həmin məhbus qısa müddətə başqa kameraya köçürülsə də, sonradan yenidən əvvəlki yerinə qaytarılıb. Daha sonra İsmayılovun kamerası dəyişdirilib və o, etiraz əlaməti olaraq aclığa başlayıb. 16 oktyabrda İsmayılov yenidən kameraya qaytarılıb və ona ölüm təhdidi edən məhbusla bağlı şikayəti təmin olunduğu üçün aclıq aksiyasını dayandırıb.

16 yanvar 2026-cı ildə Bakı İstintaq Təcridxanasında saxlanılan jurnalist Nurlan Qəhrəmanlı (Libre) aclıq aksiyasına başladığını elan edib. Onun sözlərinə görə, aksiyanın səbəbi təcridxanada məruz qaldığı təzyiqlər olub. 60 gündən çox davam edən aclıq aksiyasını 17 mart tarixində dayandırıb.

9 mart 2026-cı ildə Fatimə Mövlamlı saxlanıldığı Bakı İstintaq Təcridxanasında ailə üzvləri ilə açıq görüşlərə qoyulan qadağaya etiraz olaraq aclıq aksiyasına başlayıb. 12 martda tələbləri yerinə yetirildikdən sonra aclıq aksiyasını dayandırıb.

Reaksiyalar

Azərbaycan Prezidentinin və rəsmilərinin reaksiyası

İlham Əliyev

Hikmət Hacıyev

26 aprel 2024-cü ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Almaniyanın Berlin şəhərinə işgüzar səfəri zamanı Almaniyanın Federal Kansleri Olaf Şolts ilə birgə mətbuat konfransında o, jurnalistin "Cənab Prezident, Azərbaycanda insan hüquqları və mətbuat azadlığı ilə bağlı fikrinizi bilmək istərdim" sualını belə cavablandırıb:

Azərbaycanda media azadlığı təmin edilir. Azərbaycanda heç bir senzura yoxdur, azad internet, yüzlərlə media orqanı fəaliyyət göstərir. Ona görə Azərbaycanı medianın inkişafını guya əngəlləmək istiqamətində atılmış addımları ilə tənqid etmək ədalətsiz olardı. Əgər internet azaddırsa, hansı məhdudiyyətdən söhbət gedə bilər?

Fərdi məsələlərə, hadisələrə gəldikdə isə təbii ki, hüquq-mühafizə orqanları bütün məsələləri araşdırırlar. Bir müddət bundan əvvəl xaricdən qanunsuz maliyyələşən bəzi media orqanlarının nümayəndələri istintaq orqanları tərəfindən saxlanılıb. Bu da Azərbaycan qanunvericiliyinə tam uyğun şəkildə aparılıb. İstənilən ölkə öz qanunlarını müdafiə etməlidir. Əgər xaricdən qanunsuz vəsait alan hansısa media nümayəndəsi istintaqa cəlb edilibsə, o demək deyil ki, bizdə media azad deyil. Sadəcə olaraq, hər kəs qanun çərçivəsində fəaliyyət göstərməlidir. Biz istənilən ölkə kimi öz media məkanımızı xarici neqativ təsirdən qorumalıyıq və hər kəs qanunlara əməl etməlidir. Bir sözlə, demək istərdim ki, Azərbaycanda azad cəmiyyət var, insanlar tam azad və sərbəst şəkildə yaşayırlar, qururlar, yaradırlar, o cümlədən media nümayəndələri də.

9 aprel 2025-ci ildə ADA Universitetində baş tutan "Yeni Dünya Nizamına Doğru" beynəlxalq forumunda çıxış edən İlham Əliyev bəzi Qərb institutları və donor təsisatları haqqında belə deyib:

Bəzi Qərb təşkilatları hələ çox "yaradıcıdırlar". Onlar müxtəlif kuryerlər vasitəsilə buraya pul daşımağın yeni yollarını tapıblar. Onlar bu pulu, əsasən, Gürcüstan vasitəsilə gətirirdilər. Gürcüstan deyəndə, pulun Gürcüstan tərəfindən ayrıldığını söyləmək istəmirəm. Bu, Gürcüstanda hələ də fəaliyyət göstərən Qərb qeyri-hökumət təşkilatlarındandır — xaricilərin nəzarətində olan Gürcüstan bankları vasitəsilə. Adsız kredit kartları və nağd pullar vəziyyətin sabitliyini pozmaq üçün buraya gətirilir. Amma bunun izinə düşəndə, hüquq-mühafizə orqanlarımız həmin pul qaçaqmalçılarını məsuliyyətə cəlb edəndə bizi ittiham etməyə başlayırlar ki, guya biz bəzi qeyri-demokratik işlər görürük. Azərbaycanda vəziyyət belə idi. Ümidvaram ki, bu bitəcək, çünki tamamilə faydasızdır, mənası yoxdur. kimin kim olduğunu hamı bilir. Amma buna baxmayaraq, bizdə zəmanət yoxdur ki, onlar bir gün yenə də bir kukla gətirib prezident kürsüsünə otuzdurmaq, sonra da yenidən Azərbaycanı istədikləri kimi idarə etmək fikrinə düşməyəcəklər.

12 noyabr 2024-cü ildə Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi və Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev jurnalistlərin həbsi ilə bağlı fikirlərini bildirib.

Qeyd olunan şəxslərin jurnalist fəaliyyəti ilə bağlı təqib halları baş verməyib, qeyri-jurnalist fəaliyyəti ilə əlaqədar olan proseslərdən söhbət gedir. Kiminsə jurnalist olması qanunun aliliyinin pozulması mənasına gəlmir. Jurnalist olmaq qanunu pozmağa əsas vermir. Burada böyük məbləğdə qanunsuz maliyyə dövriyyəsindən söhbət gedir.

Azərbaycan daxili reaksiyalar

2023-cü ilin noyabrında parlamentin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr Komitəsinin üzvü Elman Nəsirov bildirib ki, "AbzasMedia" rəhbərliyində çalışan şəxslərin saxlanılması və onların barəsində həbs qətimkan tədbirinin seçilməsi məhz onların qeyri-müəyyən, kölgəli fəaliyyəti ilə bağlıdır. Xüsusilə qeyd olunub ki, ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID), Milli Demokratiya Fondu (NED), Avropa Demokratiya Fondu (EED), Alman Marşall Fondu (GMF), səfirliklər və digər donor təşkilatlarla əməkdaşlıq çərçivəsində ABŞ və onun müttəfiqləri regionda və ayrı-ayrı ölkələrdə öz strateji maraqlarını təmin edirlər. AbzasMedia rəhbərlərinin saxlanılması yalnız konkret cinayət əməli ilə bağlı olub, əsaslandırılmışdır və istintaq davam edir. Bu məsələdə hər hansı siyasi sifariş və ya siyasi həbsdən söhbət gedə bilməz.

Mehman Əliyev hesab edir ki, korrupsiya araşdırmaları “hökumətin imicinə zərər vurur”. Lakin deputat Hikmət Babaoğlu bu fikirlə razılaşmır və jurnalistlərin korrupsiya araşdırmaları ilə əlaqədar həbs edildiyi iddialarını rədd edir.

Həmin ilin noyabrında Milli Məclisin digər deputatları da həbsləri ABŞ və USAID ilə əlaqələndiriblər. Parlamentin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu Komitəsinin üzvü Vüqar İsgəndərov bildirib ki, zaman-zaman Azərbaycanda USAID tərəfindən maliyyələşdirilən ayrı-ayrı şəxslər və təşkilatlar fəaliyyət göstərir: "Toplum TV və AbzasMedia kimi media qurumlarının, eləcə də xaricdə Azərbaycana qarşı fəaliyyət göstərən şəxslərin maliyyələşdirilməsi faktları mövcuddur. Belə hallarda, təbii ki, maliyyə verən tərəf təşkilat qarşısında konkret məqsədlər qoyur. Bu məqsədlər müxtəlif ölkələrdə arzuolunmaz meyllərin və təşkilatların təşviqinə, onların maliyyələşdirilməsinə və cəmiyyətdə panika yaradacaq müxtəlif tədbirlərin həyata keçirilməsinə xidmət edir. Beləliklə, onların məqsədi bu ölkələrin hakimiyyətinə alternativ baxışlar ifadə etməyə çalışaraq ümumilikdə sabit cəmiyyətlərdə destabilizasiya yaratmaqdır".

Milli Məclisin deputatı, "Ana Vətən" partiyasının sədri Fəzail Ağamalı isə həbs olunanları "xəyanətkarlar" adlandırıb: "Bir neçə gün əvvəl AbzasMedia xəbər portalının və onunla əlaqəli milli xəyanətkarların ifşası və həbsi ABŞ-ı ciddi narahat edib. Bütün bunların arxasında Azərbaycana qarşı məkrli planlar dayanır".

2023-cü ilin noyabrında "Turan" İnformasiya Agentliyinin rəhbəri Mehman Əliyev həbsləri şərh edərkən bildirib ki, Azərbaycan hakimiyyəti hökumətin siyasi strukturunu dəyişə biləcək dəyişikliklərə hazırlaşır və bu yolda heç bir maneə istəmir. "Buna görə də onlar tənqidi mövqedə olan KİV-ləri susdurmaq, müstəqil vətəndaş cəmiyyətini neytrallaşdırmaq və zəiflətmək istəyirlər", — deyə o qeyd edib. Onun fikrincə, Azərbaycanda jurnalistlərə və vətəndaş cəmiyyətinə təzyiq əsasən prezident, parlament seçkiləri və ya referendumlar kimi iri daxili siyasi hadisələr ərəfəsində müşahidə olunur. Mehman Əliyev 2018-ci il prezident seçkilərindən bir neçə ay sonra öz həbsi faktını xatırladaraq bildirib ki, o zaman hökumətin bəzi üzvləri onu seçki prosesi üçün "maneə" kimi görürdülər. O hesab edir ki, hökuməti tənqid edən şəxslərin həbsləri davam edə bilər.

Mehman Əliyev jurnalistlərin həbslərinin səbəblərindən biri kimi yüksəkvəzifəli məmurlarla bağlı korrupsiya araşdırmalarını da göstərir. Onun fikrincə, bu cür araşdırmalar "hakimiyyətin imicinə zərər vurur, cəmiyyətdə gərginliyi artırır və buna görə də hakimiyyət onları neytrallaşdırmaq istəyir". Lakin parlamentdə Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) fraksiya rəhbəri Hikmət Babaoğlu bu fikirlərlə razılaşmayıb və AbzasMedia rəhbərlərinin saytın korrupsiya araşdırmaları ilə əlaqədar həbs edildiyi iddialarını rədd edib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda hüquq-mühafizə orqanları "konkret ittihamlar əsasında konkret hüquqi tədbirlər həyata keçirirlər".

Beynəlxalq reaksiyalar

Avropa Şurasının jurnalistikanın qorunması və jurnalistlərin təhlükəsizliyinin təşviqi üzrə platforması 5 mart 2024-cü ildə "Avropada mətbuat azadlığı: vəziyyəti dəyişmək vaxtıdır" adlı hesabat dərc edib. Hesabatda mətbuat azadlığını sarsıdan əsas problemlər qiymətləndirilir; bunlara təhdid və qorxutma halları, saxlanmalar, məhdudlaşdırıcı qanunvericilik, təhqiredici məhkəmə iddiaları və medianın ələ keçirilməsi daxildir. Hesabatın müəllifləri qeyd ediblər ki, Azərbaycanda media nümayəndələri kütləvi şəkildə qanunsuz təqiblərə məruz qalır və jurnalistlərə qarşı casusluq xarakterli izləmə aparılır, o cümlədən Pegasus proqramı vasitəsilə. Azərbaycan hesabatın "jurnalistlərin qətlinə görə cəzasızlıq" bölməsinə daxil edilib; burada jurnalistlərin fəaliyyətlərinə görə qisas məqsədilə saxlanılması və inzibati həbs halları göstərilir. Həbs olunan jurnalistlər siyahısında Azərbaycandan 16 media nümayəndəsinin adı çəkilir, etiraz aksiyalarının işıqlandırılması zamanı polis tərəfindən jurnalistlərə qarşı səkkiz hücum halı qeyd olunur.

12 iyul 2024-cü ildə Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsi (CPJ) 11 jurnalistin həbs müddətinin uzadılmasını pisləyib. CPJ-nin proqramlar üzrə direktoru Karlos Martines de la Serna bildirib: "Hakimiyyət bütün ittihamları və onların hərəkət azadlığına qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmalı və hələ də həbsdə olanları dərhal azad etməlidir."

19 avqust 2024-cü ildə Avropa Jurnalistlər Federasiyası (EFJ) Bakıda keçiriləcək COP29 ərəfəsində BMT-nin müvafiq qurumlarını Azərbaycan hakimiyyətinə təzyiqi artırmağa və ədalətsiz şəkildə həbsdə saxlanılan 23 jurnalist və media əməkdaşının azad olunmasına nail olmağa çağırıb. EFJ həmçinin #FreeAbzasJournalists kampaniyasına qoşulduğunu bəyan edib və Avropa İttifaqını insan hüquqlarının sistemli pozulmasına görə Bakıya qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə çağırıb.

4 sentyabr 2024-cü ildə "Jurnalistlər üçün Ədalət" Beynəlxalq Fondu keçmiş SSRİ ölkələrində 2023-cü il üzrə jurnalist hüquqlarının pozulması faktlarına dair hesabat dərc edib. Sənədin Azərbaycana aid hissəsində qeyd olunur ki, 2023-cü ilin sonundan etibarən "müstəqil və tənqidi mövqedə olan kİV və jurnalistlərə qarşı görünməmiş təqiblər" baş verir. Hesabatda bildirilir ki, hazırda Azərbaycanda 20-dən çox jurnalist və media əməkdaşı həbsdədir, müstəqil onlayn medianın əksəriyyəti bağlanıb və istənilən plüralizm forması ciddi təhlükə altındadır. Sənəddə AbzasMedia, Kanal13, Kanal-11 və digər media qurumlarının həbsləri ilə bağlı konkret nümunələr təqdim olunur. Bundan əlavə, 2023-cü ildə Azərbaycanda media işçilərinə qarşı 19 fiziki hücum halı qeydə alınıb və tədqiqat müəlliflərinə görə, bu hücumların hamısı hakimiyyət nümayəndələri tərəfindən törədilib.

9 sentyabr 2024-cü ildə ABŞ Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri Ben Kardin bəyanatla çıxış edərək, Bakıda keçiriləcək COP29 fonunda İlham Əliyevi Azərbaycanda fəal və jurnalistləri azad etməyə çağırıb.

24 sentyabrda Human Rights Watch təşkilatı bəyanat yayaraq COP29 iştirakçılarını sammit ərəfəsində Azərbaycanda insan hüquqlarının vəziyyətinə diqqət yetirməyə çağırıb. Təşkilatın ətraf mühit üzrə baş müdafiəçisi Mirto Tilianaki bildirib: "Azərbaycanda keçirilən COP29-da iştirak edən hökumətlər açıq mesaj verməlidirlər ki, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə tədbirləri müstəqil səslərin mənalı iştirakını tələb edir." Bəyanatda qeyd olunur ki, Azərbaycanda fərqli fikrə dözümsüz yanaşan avtoritar hökumət mövcuddur və son aylarda müstəqil jurnalistlər və vətəndaş fəalları təqib olunub. Özbaşına saxlanılanlar arasında Azərbaycanın neft-qaz sektorunu tənqid edən korrupsiyaya qarşı mübarizə fəalı və COP29 öncəsi ölkədə vətəndaş azadlıqları və ekoloji ədalət uğrunda çıxış edən təşəbbüsün həmtəsisçisi olan insan hüquqları müdafiəçisi də var.

ABŞ Dövlət Katibi Entoni Blinken Azərbaycanda fəalların və jurnalistlərin həbslərinə xüsusi bəyanat həsr edərək, ölkə hakimiyyətini onları azad etməyə çağırıb.

5 noyabr 2024-cü ildə Amnesty International Azərbaycanda insan hüquqlarının pozulmasına diqqət çəkərək konfrans iştirakçılarını bu problemi görməzlikdən gəlməməyə çağırıb. 11 noyabrda, sammitin açılış günündə, Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsi Bakıda COP29 sammitinə gəlmiş nümayəndə heyətlərini müstəqil media nümayəndələrinə qarşı repressiyalarla bağlı Azərbaycan hakimiyyətinə təzyiq göstərməyə çağırıb, 12 noyabr 2024-cü ildə isə beynəlxalq jurnalist təşkilatı Azərbaycanda jurnalistlərin təqibini gündəmə gətirərək onların azad olunmasını tələb edib.

11 dekabr 2024-cü ildə ABŞ Dövlət Katibi Entoni Blinken Azərbaycan fəalları və jurnalistlərinin həbsləri ilə bağlı xüsusi bəyanatla çıxış edib və Azərbaycan hakimiyyətini onların dərhal azadlığa buraxılmasına çağırıb. Rəsmi Bakı Blinkenin bu bəyanatını qərəzli adlandırmış, vətəndaş azadlıqlarının boğulması ilə bağlı ittihamları rədd etmişdir. Blinkenin "Azərbaycan vətəndaş cəmiyyəti və mediasına qarşı təzyiqlərin güclənməsi" adlı bəyanatında o, xüsusilə hüquq müdafiəçisi Rüfət Səfərov, jurnalist Sevinc Vaqifqızı, siyasətçi Azər Qasımlı, iqtisadçı Fərid Mehralızadə, ictimai fəal Bəxtiyar Hacıyev, eləcə də saxlanılmış "Meydan TV" jurnalistləri və insan haqları sahəsində fəaliyyət göstərən bir çox digər şəxslərdən bəhs edib. Həmçinin, ABŞ Dövlət Departamenti də "ABŞ hökuməti yalnız bu həbslərdən yox, həm də Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti və media üzərində artan təzyiqlərdən dərin narahatdır. Biz Azərbaycan hökumətini bu şəxsləri dərhal azad etməyə çağırırıq" deyə bəyanat yayaraq həbsləri qınayıb. ABŞ Dövlət Departamentinin bəyanatına cavab olaraq, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Blinkenin açıqlamasını Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə olaraq qiymətləndirib. Nazirliyin açıqlamasında qeyd olunub ki, bu cür müdaxilələr "son dörd ildir davam edir" və bu müddət "Azərbaycan–ABŞ münasibətləri üçün itirilmiş illər" sayılır.

19 dekabr 2024-cü ildə Avropa Parlamenti Azərbaycanda son həbsləri sərt formada tənqid edib. Avropa Parlamenti deputatları diqqəti dekabrın əvvəlində "Meydan TV" jurnalistləri — Aynur Qənbarova, Aytac Əhmədova, Xəyalə Ağayeva, Natiq Cavadlı və Aysel Umudova, həmçinin müstəqil jurnalistlər Ramin Cəbrayılzadə və Əhməd Muxtar, Bakı Jurnalistika Məktəbinin direktor müavini Ülvi Tahirov, siyasətçi Azər Qasımlı və hüquq müdafiəçisi Rüfət Səfərovun həbslərinə yönəldiblər. Deputatların sözlərinə görə, onların hamısına əsassız və siyasi motivli ittihamlar irəli sürülüb. Nəticədə Avropa Parlamenti bu həbsləri pisləyən qətnamə qəbul edib. 2024-cü il, dekabrın 20-də Azərbaycan Milli Məclisi Avropa Parlamentinin insan haqları ilə bağlı qətnaməsini "qərəzli" və "anti-Azərbaycan" adlandırıb.

Həmçinin bax

• Azərbaycan mətbuatı

Ədəbiyyat

• Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin İstintaq və Təhqiqat İdarəsinin Ağır cinayətlərin istintaqı şöbəsi. 230200080 nömrəli cinayət işi üzrə İttiham aktı. Bakı. 2024. səh. 302.
• Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin İstintaq və Təhqiqat İdarəsinin Ağır cinayətlərin istintaqı şöbəsi. 240200012 nömrəli cinayət işi üzrə İttiham aktı. Bakı. 2025. səh. 256.
• Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsinin İstintaq və Təhqiqat İdarəsinin Ağır cinayətlərin istintaqı şöbəsi. 240200039 nömrəli cinayət işi üzrə İttiham aktı. Bakı. 2025. səh. 560.

Xarici keçidlər

• "Серийные аресты журналистов в Азербайджане" (rus). «Кавказский узел». 11 may 2025. İstifadə tarixi: 11 may 2025.
• "Azerbaijan" (ingilis). «Sərhədsiz Reportyorlar (RSF)». 11 may 2025. İstifadə tarixi: 11 may 2025.