Adam Mitskeviç

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Adam Bernard Mitskeviç (pol. Adam Bernard Mickiewicz, А́дам Бе́рнард Мицке́вич; 24 dekabr 1798, Zaosye, Novoqrudka yaxınlığında, Minsk quberniyası, Rusiya — 26 noyabr 1855, İstanbul, Osmanlı imperiyası) — Polşa şairi, publisisti, inqilabçısı.

Həyatı[redaktə]

1798-ci il dekabr ayının 24-də Novoqrudka yaxınlığındakı Zaosye kəndində (indiki Belarus ərazisində) anadan olub. 1855-ci il noyabrın 26-da Mitskeviç İstanbulda, Perada (indiki Bəyoğluda) vəfat edib[1].

Adam Mitskeviçin yaradıcılığı ilə bilavasitə bağlı olan rus-Azərbaycan-polyak ədəbi əlaqələri üzərində dayanmaq lazımdır.

Bu əlaqələrin başlanğıcı polyak şairinin Peterburqa sürgün edilməsi ilə bağlıdır. Peterburqda rus şairləri ilə yanaşı, o, görkəmli Azərbaycan şərqşünası Mirzə Cəfər Topçubaşovla da tanış olur. Maraqlıdır ki, avropalı müəllifin şeirlərinin fars dilinə ilk tərcüməsi də Topçubaşova məxsusdur.

Sürgün edilmiş Adam Mitskeviç Topçubaşovla Peterburqda son dərəcə bilikli və nüfuzlu alim, şərq dillərinin gözəl bilicisi Senkovskinin rəhbərlik etdiyi elm ocağında tanış olmuşdu. Şərq ədəbiyyatının bu iki görkəmli bilicisi ilə dostluq və əlaqələr Polşa şairinə Şərq haqqında daha çox məlumat əldə etməyə imkan vermişdi. Digər tərəfdən, azərbaycanlı alim Mitskeviçin gənc, ləyaqətli, müdrik və xeyirxah simasında həqiqətən də zəmanəsinin böyük ustadını və öz xalqının seçilmiş sənətkarını görürdü. Şübhəsiz, qarşılıqlı hörmətin nəticəsi olaraq, Mitskeviç 1826-cı ildə Mirzə Cəfərdən xahiş edir ki, onun "Gözlev çöllərindən dağların görünüşü" adlı sonetini fars dilinə tərcümə etsin. Topçubaşov soneti fars dilinə tərcümə edərkən tələbəsi Aleksandr Xodzkonun tərtib etdiyi sətri tərcümədən istifadə edir.

N.V.İzmayılov yazır: "Mirzə Cəfərin Mitskeviçə və Senkovskiyə həsr etdiyi müqəddimə bütövlükdə şərq müdrikliyi və ibarəliyinin gözəl ahəngini təşkil edir. Məhz buna görə Puşkin bu müqəddiməni həqiqətən də şərq təfəkkürünün və nitqinin nümunəsi kimi qəbul etmişdir". Onun "Fəvvarənin sərinliyində" adlı şeiri haqqında P.E.Şeqolyovun, M.K.Avadovskinin, D.D.Blaqoyun, N.L.Stepanovun, A.L.Slonimskinin tədqiqat işləri vardır. Məsələn, M.Z.Nolman öz tədqiqatında bu şeirin sırf Sədi ilə bağlı fars motivləri ilə əhatə olunduğunu göstərir. Topçubaşovun müqəddiməsinin bu şeirə göstərdiyi müsbət təsiri danmaq olmaz. Necə ki, Puşkin yaradıcılığındakı Şərq xüsusiyyətlərinin tərənnümü həm şairin Şərqə olan ümumi marağının (bu dövrdə o, bir çox əsərlərini Şərq mövzusunda yazmışdı), həm də Vyazemskinin yazdığı müqəddimənin göstərdiyi təsirin nəticəsi idi.

Məlumdur ki, Mitskeviç yaradıcılığının inkişafına qabaqcıl rus ədəbiyyatı böyük təsir göstərmişdir. Vilnoda yeni istiqamətdə təkbaşına yol açmaq istəyən şair Rusiyada mütərəqqi fikirli yazıçıların əhatəsinə düşür. Qeyd etmək kifayətdir ki, inqilabi romantizm mövqeyində duran dekabrist şairlər inqilabın yüksəlişi naminə mövcud quruluşu tənqid edir, öz əsərlərində dövrün aktual problemlərə toxunur və bununla da rus ədəbiyyatında realist cərəyanın inkişafı üçün zəmin yaradırdılar. Mitskeviçin 20-ci illərin II yarısındakı yaradıcılığını tədqiq edən ədəbiyyatşünaslar onun yaradıcılığında dönüşün məhz Rusiyada baş verdiyinə diqqət yetirirlər. Bu dönüş həm Polşada, həm də Rusiyada baş verən hadisələrə əsaslanan təcrübə əsasında yazıçının bədii yaradıcılığında realist ənənələrin yüksəlişinə yönəlmişdir. Mitskeviçlə Puşkinin əlaqələrini də xüsusi qeyd etmək lazımdır. Puşkinin Mitskeviçə həsr etdiyi "O bizim aramızda yaşayıb", "Fəvvarələrin sərinliyində" şeirlərini xatırlayaq. Bundan əlavə "Yevgeni Onegin", "Dubrovski", "Tunc atlı" "Sərt xasiyyətli Dante sonetə nifrət etmirdi" və s. əsərlərdə onun adı yad edilir. Deyilənlərə "Konrad Valenrod"un müqəddiməsini, "Üç Budrıs", "Gözətçi" (tərcümədə bunlar "Budrıs və onun oğulları" və "Voyevoda" adlanır) balladalarını da əlavə etmək lazımdır. Ədəbi ictimaiyyətə belə bir fakt da məlumdur ki, Mitskeviçin və Delviqin məsləhəti ilə Puşkin "Boris Qodunov" əsərindən Qriqori ilə rahib arasındakı səhnələri çıxartmışdır.

Adam Mitskeviçin abidələri[redaktə]

Yerlər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

  1. AZADLIQ ŞAİRİ