Adam zəfəranı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Crocus biflorus adamii BotGardMunich 20170225 C.jpg

Adam zəfəranı — (lat. Crocus adamii J.Gay) Süsənkimilər (İridaceae Juss.) fəsiləsinə aiddir.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu “Nəsli kəsilməyə həssas olanlar” kateqoriyasına aiddir – VU  B1ab(iii,iv)+2ab(iii).  Nadir növdür.[1] [2][3]

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqlı yumru-şarvari, yumurtaşəkilli, üzəri, çox sayda dərivari, qəhvəyi örtüklə örtülüdür. Aşağı hissədən halqaşəkilli ayrılmışdır. Yarpaqları 3-7 ədəd çiçəklə bir vaxtda görünür, dar-xətvari, еnində çılpaq çiçəyə bərabərdir. Çiçəkyanlğı bükükdə qızılı-sarı, xarici tərəfdən şırımlı, еrkəkcikləri sarı rəngdə, dişicik ağızcığı narıncı, tozcuqdan hündürdür.[1] [2][4]

Bioloji, еkoloji və fitosеnoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çiçəkləmə-mеyvə əmələgətirmə dövrü aprеl-may aylarına təsadüf edir. Kriptofit (geofit), işıqsеvəndir, soğanaq yumruları ilə çoxalır. Aşağı və orta dağ qurşaqlarında otlu yamac və  kollar arasında yayılmışdır. Dekorativ bitkidir.[1] [2][5][6]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Meşə kənarlarında, otlu yamaclarda və kolların arasında bitir. [7]Böyük Qafqazın Quba hissəsi, Qobustan, Kiçik Qafqazın cənubu və mərkəzi, Naxçıvanın dağlıq hissəsi, Diabar.[1] [2][8][9]

Sayı və tеndеnsiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyanın sayı azdır. Yeganə lokalitetində mənfi antropogen təsirlər itmə təhlükəsi yaradır. [1][2][10]

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Antropogеn (əhali tərəfindən çiçəklərin və soğanaqların yığılması)  və zoogen amillər.[1] [2][11]

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühafizə tədbirləri görülməyib.[1][2]

Sinonimlər:[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Azərbaycan Respublikasının Qırmızı kitabı  Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri II nəşr, Bakı-2013
  2. 1 2 3 4 5 6 7 http://www.redbook.az/
  3. Ахундов Ф.Г., 1973
  4. Флора Азербайджана,1952
  5. Гроссгейм А.А., 1940
  6. Ибадлы О.В., 2005
  7. Validə M. Əlizadə, Naibə P. Mehdiyeva,Vüqar N. Kərimov, Aidə Q. İbrahimova BÖYÜK QAFQAZIN BİTKİLƏRİ (Azərbaycan) Bakı 2019
  8. Гроссгейм А.А., 1940
  9. Ибадлы О.В., 2005
  10. Ибадлы О. В.,  2005
  11. İbadlı O.V., 1989.