Adi başınağacı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Adi başınağacı
Viburnum opulus
Viburnum opulus Sturm43.jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Sıra:Fırçaotuçiçəklilər
Fəsilə:Adokskimilər
Cins:Başınağacı
Növ: Adi başınağacı
Elmi adı
Viburnum opulus
Areal
şəkil
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

[1]Adi başınağacı (lat. Viburnum opulus L.)[2] - başınağacı cinsinə aid bitki növü.[3]

Yarpaqları qarşı-qarşıya düzülmü uzunluğu 5-12 sm-dir, dəyirmi və ya yumurtaşəkilli-dəyirmidir, yuxarı yarısında üç bölümlü və bundan başqa iri kəsilmiş -dişli olub, çılpaqdır, qaidə hissəsində xırda qılşəkilli yalançı zoğları vardır. Saplaları çılpaqdır, yuxarı hissədə oturaq vəziciklidir, aşağı hissədə isə vəziciklər oturaq deyil, ayaqcıq üzərindədir.[4]

Çiçək[redaktə | mənbəni redaktə et]

Viburnum opulus fruits - Keila.jpg
Viburnum opulus fruits close-up - Keila.jpg

Çiçəkləri ağ rəngli, ətirli olub, iri, sıx olmayan qalxanaoxşar yastı çiçək qrupunda toplanmışdır, orta çiçəkləri kiçik, ikicinsli düzgün olub, qıfaoxşar-zınqırovvari tacı vardı, kənar çiçəklər isə bar verməyən, iriləşmiş ağappaq çarxşəkilli bölümlü tacı vardır.[4]

Meyvə[redaktə | mənbəni redaktə et]

Meyvələri giləmeyvəyə bənzər olub, lətli, ovaldır, parlaq-qırmızı rəngdədir, dadı acıdır, diametri 8-10 mm-dir. Toxumları təkdir və yastıdır.[4]

Çiçəkləməsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

May-İyun[4]

Meyvə verməsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Avqust-Sentyabr[4]

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kseromezofitdir, meşə-kol və sahilyanı bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən meşə və meşə kənarlarında, kolluqlarda və çay kənarlarında seyrək bitir.

Kimyəvi tərkibi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Flavonoid, saponin, kumarin, K və C vitaminləri, karotin, piyli və efir yağları, steroid, aşı maddələri, antosian və qətranla

zəngindir.

Təsiri və tətbiqi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Adi başınağaci farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Elmi, praktiki, eksperimental və xalq təbabətində, habelə homeopatiyada, farmakologiyada və baytarlıqda tətbiq edilir. Əsasən mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası, bronxial astma, qaraciyər, dəri-zöhrəvi, böyrək, babasil, epilepsiya, anemiya, nevroz xəstəlikləri, soyuqdəymə, öd və sidik kisəsi daşları, qanaxmalar zamanı istifadə olunur. Kardiotonik, sedativ, hipotenziv, ağrıkəsici, şualanmadan qoruyucu, protistosid, antihelmint, antibakterial, qanqatılaşdırıcı və s. təsirə malikdir.

Əkstəsirləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Təzə meyvələrin tərkibində acı qlikozid viburin olduğu üçün, yeməklərdə istifadə edildikdə bəzən ürəkbulanma və qusma hissi əmələ gətirir. Mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası, böyrək və pankreatit xəstəliklərinin kəskin dövründə, eləcə də podaqrada istifadə etmək olmaz. Trombofiliyalı xəstələr təzə meyvələri ehtiyatla və az miqdarda qəbul etməlidir.

İstifadə olunan hissələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin meyvələri, yarpaqları, çiçəkləri, qabığı, toxumları və budaqları istifadə edilir.

İstifadə formaları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Cövhər, şirə, və spirtli ekstraktlar.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Samur-Şabran oval., BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ şimal, KQ mərkəz, Lənk. dağ. Orta dağ qurşağına qədər.[4]

Yaşayış mühiti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Meşələrdə, çayların sahilində, kolluqlar arasında, meşə sahələrində, səpələnmiş halda rast gəlinir.[4]

Təsərrüfat əhəmiyyəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Dərman bitkisidir. Qabığında aşı maddəsi vardır. Dekorativ koldur.[4]

Məlumat mənbəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]


  1. Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi», Bakı,2011
  2. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  3. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Eldar Şükürov.İsmayıllı rayonu meşə bitkilərinin bələdçi kitabı,Bakı 2016