Adi lobya

Adi lobya
Adi lobya
Elmi təsnifat
	Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superrozidlər Klad: Rozidlər Klad: Fabidlər Dəstə: Paxlaçiçəklilər Fəsilə: Paxlakimilər Yarımfəsilə: Paxlakimilər Triba: Lobyakimilər Yarımtriba: Lobyakimilər Cins: Lobya Növ: Adi lobya
Beynəlxalq elmi adı
	Phaseolus vulgaris L., 1753[…];
ITIS	26857
NCBI	3885
EOL	645324

Adi lobya (lat. Phaseolus vulgaris) — bitkilər aləminin paxlaçiçəklilər dəstəsinin paxlakimilər fəsiləsinin lobya cinsinə aid bitki növü.

Botaniki xarakteristikası

Adi lobyabecərilən, birillik, gövdəsi (kolşəkilli formalı, hündürlüyü 50 sm), sarılan, sarmaşanot bitkisidir. Yarpaqları yumurtavarı, uzunsaplaqlı, üçər mürəkkəb, kənarları bütöv, yarpağın əsası eyni dərəcədə olmayan və zirvəsi itiucludur. Çiçəkləri ağ, çəhrayı və ya bənövşəyi rəngli, kəpənəkçiçək tipindədir. Meyvəsi paxla, düz, yastılaşmış və ya silindrik, köndələn istiqamlətli, 3-7 müxtəlif forma və rəngli olur. İyul-avqust aylarında çiçəkləyir, avqust-sentyabr aylarında isə meyvələri yetişir.Yabanı növü məlum deyil. Ehtimal edilir ki, vətəni Mərkəzi Amerika və Meksikadır. Bir çox ölkələrdə taxıl-paxlalı və tərəvəz bitkisi kimi becərilir. İstisevən və quraqlığa davamlıdır. Ukrayna, Belarusiya, Moldaviya, Özbəkistanda və Qafqazda geniş becərilir.

Yabanı növü məlum deyildir. Ehtimal ki, vətəni Mərkəzi Amerika və Meksikadır. Bir çox ölkələrdə paxlalı və tərəvəz bitkisi kimi geniş yayılmışdır. İstisevən və quraqlığa davamlı bitkidir. Ukrayna, Moldaviya, Özbəkistan və Qafqazda yayılmışdır.

Xammalı avqust-sentyabr aylarında meyvələri yetişdikdə, yetüstü hissələri məhv olduqda, toxumları qabığından azad edilir. Toxumları qida məhsulu kimi istehlak edilir. Meyvələri təbii yolla qurudulur və ya 50-60ºС temperaturda quruducu şkafda qurudulur. Qurudulduqdan sonra xammal lazımsız hissəciklərdən təmizlənir.

Quru ventiliyasiyalı yerlərdə (stellajda) saxlanılmalıdır. Saxlama müddəti 3 ildir.

Tərkibi və təsiri

Meyvələrinin tərkibində flavonoidlər – kverçetin törəmələri və kempferol: rutin, robinin, kempferol 3-qlükoronozid, kverçetin 3-qlükoronozid, izokverçitrin, oksikumarin, fenol turşusu, β-sitosterin və onun qlükozidləri, triterpen qlükozidləri – fazeolozid, xolin və aminturşular vardır.

Hipoqlikemik, diuretik və hipotenziv dərmandır.

Tərkibindəki arginin aminturşusu hesabına hipoqlikemik və diuretik təsirə malikdir. Bundan başqa zəif hipotenziv, iltihabsorucu və hipoazotemik aktivliyə də malikdir.

Adi lobya meyvəsi. Hipoqlikemik və diuretik dərmandır.

Qarışıqlarının tərkibi «Arfazetin» və «Mirfazin» preparatından ibarətdir.

Tərkibi qarışıqlardan ibarət «Arfazetin» və «Mirfazin» preparatları yüngül və otra ağır diabet xəstəliyində keyfiyyətli hipoqlikemik dərmandır. Dəmləməsi böyrək, revmatizm, hipertoniya xəstəliyinin başlanğıc mərhələsində və duz mübadiləsi pozğunluqlarında təyin edilir.

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

Phaseolus esculentus Salisb.

Heterotipik sinonimləri

Phaseolus aborigineus Burkart
Phaseolus aborigineus var. hondurensis Burkart
Phaseolus albus Hoffmanns.
Phaseolus angulosus Schübl. & G.Martens
Phaseolus asparagioides Schur
Phaseolus capensis Schur
Phaseolus carinatus G.Martens
Phaseolus carinatus var. carneus G.Martens
Phaseolus carinatus var. lividus G.Martens
Phaseolus ceratonoides Schrank ex G.Martens
Phaseolus communis Pritz.
Phaseolus compressus DC.
Phaseolus compressus var. candidus Haberle ex G.Martens
Phaseolus compressus var. carneus G.Martens
Phaseolus compressus var. cervinus G.Martens
Phaseolus compressus var. ferrugineus G.Martens
Phaseolus compressus var. flavomaculatus G.Martens
Phaseolus compressus var. fulvoater G.Martens
Phaseolus compressus var. fuscocoerulescens G.Martens
Phaseolus compressus var. fuscomaculatus G.Martens
Phaseolus compressus var. humilis DC.
Phaseolus compressus var. lividus G.Martens
Phaseolus compressus var. luteus G.Martens
Phaseolus compressus var. macrocarpus G.Martens
Phaseolus compressus var. major DC.
Phaseolus compressus var. nanus (L.) Lej.
Phaseolus compressus var. niger G.Martens
Phaseolus compressus var. ochraceus G.Martens
Phaseolus compressus var. pullus G.Martens
Phaseolus compressus var. xanthocarpus G.Martens
Phaseolus cruentus Schur
Phaseolus curda Pall. ex G.Martens
Phaseolus deliciosus C.Huber
Phaseolus dimidiatus Haberle ex Schübl. & Mart.
Phaseolus domingensis Zuccagni
Phaseolus ellipticus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. albus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. amethystinus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. atrofuscus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. aureolus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. aureus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. bocconei G.Martens
Phaseolus ellipticus var. carneus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. citrinus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. fasciatus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. helvolus (Savi) G.Martens
Phaseolus ellipticus var. mesomelas G.Martens
Phaseolus ellipticus var. nanus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. niger G.Martens
Phaseolus ellipticus var. pictus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. saccharatus (Moench) G.Martens
Phaseolus ellipticus var. spadiceus G.Martens
Phaseolus ellipticus var. willmotianus G.Martens
Phaseolus ferrugineus Salzwed. ex Medik.
Phaseolus gonospermos Savi
Phaseolus gonospermos var. albus Savi
Phaseolus gonospermos var. carneolutescens Savi
Phaseolus gonospermos var. castaneus Savi
Phaseolus gonospermos var. lividus Haberle ex G.Martens
Phaseolus gonospermos var. ochraceus Haberle ex G.Martens
Phaseolus gonospermos var. oryzoides G.Martens
Phaseolus gonospermos var. pullus G.Martens
Phaseolus gonospermos var. purpureus G.Martens
Phaseolus gonospermos var. variegatus Savi
Phaseolus gonospermus Savi
Phaseolus haematocarpus Savi
Phaseolus ionocarpus Fingerh.
Phaseolus lilac Zuccagni
Phaseolus lilacinus Zuccagni
Phaseolus lupinoides Fingerh.
Phaseolus melanospermus Fingerh.
Phaseolus mesoleucus Schrank ex Link
Phaseolus mexicanus Mart.
Phaseolus multiflorus Willd.
Phaseolus nanus L.
Phaseolus nigerrimus Juss. ex Zuccagni
Phaseolus nigricans Haberle ex G.Martens
Phaseolus oblongus Savi
Phaseolus oblongus var. abbreviatus G.Martens
Phaseolus oblongus var. alboruber Savi
Phaseolus oblongus var. albus G.Martens
Phaseolus oblongus var. atrofasciatus G.Martens
Phaseolus oblongus var. carneoflavescens G.Martens
Phaseolus oblongus var. carneus Savi
Phaseolus oblongus var. castaneovariegatus Savi
Phaseolus oblongus var. cruentus G.Martens
Phaseolus oblongus var. laudunensis G.Martens
Phaseolus oblongus var. leucovariegatus G.Martens
Phaseolus oblongus var. luteus G.Martens
Phaseolus oblongus var. ochraceus G.Martens
Phaseolus oblongus var. purpureovariegatus G.Martens
Phaseolus oblongus var. purpureus G.Martens
Phaseolus oblongus var. rachelianus G.Martens
Phaseolus oblongus var. saponaceus (Savi) G.Martens
Phaseolus oblongus var. sargentone Savi
Phaseolus oblongus var. spadiceus Savi
Phaseolus oblongus var. tricolor G.Martens
Phaseolus oblongus var. truncatus G.Martens
Phaseolus oblongus var. turcicus Savi
Phaseolus oblongus var. vinosus G.Martens
Phaseolus oblongus var. zebrinus G.Martens
Phaseolus ovalispermus Fingerh.
Phaseolus pardus G.Martens
Phaseolus pardus var. carneus G.Martens
Phaseolus pardus var. fulvus G.Martens
Phaseolus pardus var. lacteus G.Martens
Phaseolus pardus var. luteomaculatus G.Martens
Phaseolus pardus var. virescens G.Martens
Phaseolus pictus Cav. ex Steud.
Phaseolus pisiformis Fingerh.
Phaseolus praecox Fingerh.
Phaseolus principissae Pi.Savi
Phaseolus romanus Savi
Phaseolus romanus var. major Savi
Phaseolus romanus var. minor Savi
Phaseolus saccharatus Moench
Phaseolus saponaceus Savi
Phaseolus sinensis Schur
Phaseolus sphaericus Savi
Phaseolus sphaericus var. alboruber G.Martens
Phaseolus sphaericus var. albus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. atropurpureus Savi
Phaseolus sphaericus var. atrovariegatus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. aurelianensis Savi
Phaseolus sphaericus var. bicolor Savi
Phaseolus sphaericus var. bipunctatus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. carneus Savi
Phaseolus sphaericus var. dimidiatus Haberle ex G.Martens
Phaseolus sphaericus var. haematocarpus (Savi) G.Martens
Phaseolus sphaericus var. luteus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. minor G.Martens
Phaseolus sphaericus var. nanus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. niger G.Martens
Phaseolus sphaericus var. pragensis Savi
Phaseolus sphaericus var. pumilus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. purpureovariegatus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. purpureus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. sanguinans G.Martens
Phaseolus sphaericus var. saponaceus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. semiluteus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. semivariegatus G.Martens
Phaseolus sphaericus var. sulphureus G.Martens
Phaseolus stipularis Lam.
Phaseolus subglobosus Fingerh.
Phaseolus triangularis Steud.
Phaseolus triangulus Fingerh.
Phaseolus tumidus Savi
Phaseolus umbilicalis Pi.Savi
Phaseolus vulgaris var. abbreviatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris subsp. aborigineus (Burkart) Burkart & Brücher
Phaseolus vulgaris var. aborigineus (Burkart) Baudet
Phaseolus vulgaris var. albidus (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris f. albidus Savi
Phaseolus vulgaris var. alboruber (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. albus Haberle ex G.Martens
Phaseolus vulgaris var. amethystinus (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris f. amethystinus Savi
Phaseolus vulgaris var. aquilinus Alef.
Phaseolus vulgaris var. atrocoerulescens Savi
Phaseolus vulgaris var. atrofasciatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. atrofuscus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. atrovariegatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. atroviolaceus Savi
Phaseolus vulgaris var. aureolus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. aureus G.Martens
Phaseolus vulgaris var. aureus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. aureus Savi
Phaseolus vulgaris var. aurospurcatus Alef.
Phaseolus vulgaris var. badius Savi
Phaseolus vulgaris var. bipunctatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. bocconei (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. cardinalis Alef.
Phaseolus vulgaris convar. carinatus Alef.
Phaseolus vulgaris var. carinatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. carneoflavescens (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. carneus Savi
Phaseolus vulgaris var. castaneus (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris var. ceratonoides (Schrank ex G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. ceromelas Alef.
Phaseolus vulgaris var. cervinus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. chamaebutyrus Alef.
Phaseolus vulgaris var. chamaexiphus Alef.
Phaseolus vulgaris var. chamoides Alef.
Phaseolus vulgaris var. chinensis Alef.
Phaseolus vulgaris var. citrinus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. coerulescens (Savi) G.Martens
Phaseolus vulgaris f. coerulescens Savi
Phaseolus vulgaris var. coeruleus G.Martens
Phaseolus vulgaris var. coffeinus Alef.
Phaseolus vulgaris convar. compressus Alef.
Phaseolus vulgaris var. conspurcatus Savi
Phaseolus vulgaris var. cruentus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. curdicus Alef.
Phaseolus vulgaris var. cyanodes Alef.
Phaseolus vulgaris var. dimidiatus (Haberle ex G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. doloensis Alef.
Phaseolus vulgaris convar. ellipticus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris convar. elongatus Alef.
Phaseolus vulgaris var. fasciatus Alef.
Phaseolus vulgaris var. ferrugineus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris f. ferrugineus Savi
Phaseolus vulgaris var. flavomaculatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. fragarinus Alef.
Phaseolus vulgaris var. fuliginosus Alef.
Phaseolus vulgaris var. fulvescens G.Martens
Phaseolus vulgaris var. fulvoater (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. fulvovariegatus Savi
Phaseolus vulgaris var. fulvus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. fuscocoerulescens (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. fuscomaculatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. fuscoviolaceus G.Martens
Phaseolus vulgaris var. galactopardus Alef.
Phaseolus vulgaris var. glaucoides Alef.
Phaseolus vulgaris var. glaucomelas Alef.
Phaseolus vulgaris var. glaucozebra Alef.
Phaseolus vulgaris var. globaquilinus Alef.
Phaseolus vulgaris var. gonoleucus Alef.
Phaseolus vulgaris convar. gonospermus Alef.
Phaseolus vulgaris var. griseozebra Alef.
Phaseolus vulgaris var. haematocarpus (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris var. helvolus Savi
Phaseolus vulgaris f. hepaticus Savi
Phaseolus vulgaris var. humilis (DC.) Alef.
Phaseolus vulgaris var. icterinus Alef.
Phaseolus vulgaris var. jodomelas Alef.
Phaseolus vulgaris var. kuehnianus Alef.
Phaseolus vulgaris var. lardinus Alef.
Phaseolus vulgaris var. laudunensis (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. lentinus Alef.
Phaseolus vulgaris var. leucovariegatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. lilacinus Savi
Phaseolus vulgaris var. lipurus Alef.
Phaseolus vulgaris var. lividus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. luteomaculatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. luteovariegatus Savi
Phaseolus vulgaris f. lutescens Savi
Phaseolus vulgaris var. luteus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. macellarius Alef.
Phaseolus vulgaris var. macrocarpus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. macroleucus Alef.
Phaseolus vulgaris f. major Savi
Phaseolus vulgaris var. marmoreus Alef.
Phaseolus vulgaris var. martensii Alef.
Phaseolus vulgaris var. mesoleucus Alef.
Phaseolus vulgaris var. mesomelas (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris f. minor Savi
Phaseolus vulgaris var. nankinensis Alef.
Phaseolus vulgaris var. nanus (L.) G.Martens
Phaseolus vulgaris var. nanus (L.) P.Fourn.
Phaseolus vulgaris var. niger Savi
Phaseolus vulgaris var. niger (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. nigerrimus (Juss. ex Zuccagni) G.Martens
Phaseolus vulgaris var. oblongus (Savi) Dalla Torre & Sarnth.
Phaseolus vulgaris var. ochraceus Savi
Phaseolus vulgaris f. ochraceus Savi
Phaseolus vulgaris var. olivaceofasciculatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. olivaceovariegatus Savi
Phaseolus vulgaris var. olivaceus G.Martens
Phaseolus vulgaris var. ooleucus Alef.
Phaseolus vulgaris var. oreolinus Alef.
Phaseolus vulgaris var. oryzoides Alef.
Phaseolus vulgaris f. pallidigriseus Savi
Phaseolus vulgaris var. phaeozebra Alef.
Phaseolus vulgaris var. piceus Alef.
Phaseolus vulgaris var. pictus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. platycreus Alef.
Phaseolus vulgaris var. platyleucus Alef.
Phaseolus vulgaris var. plumbeovariegatus Savi
Phaseolus vulgaris var. praecox Alef.
Phaseolus vulgaris var. pullus Savi
Phaseolus vulgaris var. pumilus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. punctatus G.Martens
Phaseolus vulgaris var. purpurascens Alef.
Phaseolus vulgaris var. purpureovariegatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. purpureus G.Martens
Phaseolus vulgaris var. purpureus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. rachelianus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. rubescens Savi
Phaseolus vulgaris var. saccharatus (Moench) Alef.
Phaseolus vulgaris var. sanguinans (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. sarconaus Alef.
Phaseolus vulgaris var. sarcopardus Alef.
Phaseolus vulgaris var. sarcozebra Alef.
Phaseolus vulgaris var. sarcusa Alef.
Phaseolus vulgaris var. sargentone (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris f. satureigriseus Savi
Phaseolus vulgaris var. savianus Alef.
Phaseolus vulgaris var. semicacao Alef.
Phaseolus vulgaris var. semiluteus Alef.
Phaseolus vulgaris var. semivariegatus Alef.
Phaseolus vulgaris var. spadiceus (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris f. spadiceus Savi
Phaseolus vulgaris convar. sphaericus Alef.
Phaseolus vulgaris var. sphaeroleucus Alef.
Phaseolus vulgaris var. subcarneus Alef.
Phaseolus vulgaris convar. subcompressus Alef.
Phaseolus vulgaris var. subochraceus Alef.
Phaseolus vulgaris var. sulphureovirescens Savi
Phaseolus vulgaris var. sulphureus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. tricolor Savi
Phaseolus vulgaris var. tricolor (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. truncatus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. turcicus (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris var. variegatus DC.
Phaseolus vulgaris var. variegatus (Savi) Alef.
Phaseolus vulgaris var. vilmorinii Alef.
Phaseolus vulgaris var. vinosus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. violaceus G.Martens
Phaseolus vulgaris var. virescens (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. viridiflavescens Savi
Phaseolus vulgaris var. vitellinus Haberle ex G.Martens
Phaseolus vulgaris var. willmotianus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. xanthocarpus (G.Martens) Alef.
Phaseolus vulgaris var. xanthozebra Alef.
Phaseolus vulgaris var. zebra Savi
Phaseolus vulgaris var. zebrinus (G.Martens) Alef.
Phaseolus zebra (Savi) Fingerh.
Phaseolus zebra var. albidus (Savi) G.Martens
Phaseolus zebra var. amethystinus (Savi) G.Martens
Phaseolus zebra var. carneus G.Martens
Phaseolus zebra var. griseus DC. ex G.Martens
Phaseolus zebra var. ochraceus G.Martens
Phaseolus zebra var. olivaceofasciatus G.Martens
Phaseolus zebra var. purpurascens G.Martens
Phaseolus zebra var. spadiceus (Savi) G.Martens
Phaseolus zembra Cav.

İstinadlar

↑ Linnæi C. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 723.
↑ https://www.quelleestcetteplante.fr/especes.php?genre=Phaseolus&variete=vulgaris#:~:text=Le%20Phaseolus%20vulgaris%20(Haricot%20commun,Andes%20(Am%C3%A9rique%20du%20sud)..

Həmçinin bax

[_2f810a947ce01533-1] Linnæi C. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753. C. 2. S. 723.

[_e3159bff2a9c5ccd-2] ttps://www.quelleestcetteplante.fr/especes.php?genre=Phaseolus&variete=vulgaris#:~:text=Le%20Phaseolus%20vulgaris%20(Haricot%20commun,Andes%20(Am%C3%A9rique%20du%20sud)..

[1]

[2]