Adi pıtraq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Adi pıtraq
Xanthium strumarium L..jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Asterid
Sıra:Astraçiçəklilər
Fəsilə:Mürəkkəbçiçəklilər
Cins:Xanthium
Növ: Adi pıtraq
Elmi adı
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Adi pıtraq (Xanthium strumarium)


Sinonim[redaktə | əsas redaktə]

  • Xanthium abyssinicum Wallr.
  • Xanthium acerosum Greene
  • Xanthium acutilobum Millsp. & Sherff
  • Xanthium acutum Greene
  • Xanthium affine Greene
    • Xanthium albinum subsp. ripicola (Holub) J. Dostal
  • Xanthium americanum Walt.
  • Xanthium americanum Walter
  • Xanthium arcuatum Millsp. & Sherff
  • Xanthium arenarium Lasch
  • Xanthium aridum St.John
  • Xanthium barcinonense Sennen
  • Xanthium brevirostre Hochst. [Invalid]
  • Xanthium brevirostre Wallr.
  • Xanthium bubalocarpon Bush
    • Xanthium californicum var. rotundifolium Widder
  • Xanthium calvum Millsp. & Sherff
  • Xanthium campestre Greene
  • Xanthium cenchroides Millsp. & Sherff
  • Xanthium chasei Fernald
  • Xanthium chinense Mill.
    • Xanthium chinense var. chinense
    • Xanthium chinense var. globuliforme C.Shull
  • Xanthium cloessplateaum D.Z.Ma
  • Xanthium commune Britton
    • Xanthium commune var. commune
  • Xanthium cordifolium Stokes
  • Xanthium crassifolium Millsp. & Sherff
  • Xanthium cuneatum Moench
  • Xanthium curvescens Millsp. & Sherff
  • Xanthium cylindraceum Millsp. & Sherff
  • Xanthium cylindricum Millsp. & Sherff
  • Xanthium decalvatum Widder
  • Xanthium discolor Wallr.
  • Xanthium echinatum Murray
    • Xanthium echinatum var. cavanillesii (Schouw) O.Bolòs & J. Vigo
    • Xanthium echinatum subsp. echinatum
    • Xanthium echinatum var. echinatum
    • Xanthium echinatum var. italicum (Moretti) O.Bolòs & J. Vigo
    • Xanthium echinatum subsp. italicum (Moretti) O.Bolòs & J. Vigo
  • Xanthium echinellum Greene ex Rydb.
  • Xanthium echinellum Greene
  • Xanthium fuscescens Jord. & Fourr.
  • Xanthium glabratum (DC.) Britton
  • Xanthium glanduliferum Greene
  • Xanthium globosum C.Shull
  • Xanthium homothalamum Spreng.
  • Xanthium indicum Klatt [Illegitimate]
  • Xanthium indicum DC.
  • Xanthium indicum Roxb.
    • Xanthium indicum var. indicum
  • Xanthium inflexum Mack. & Bush
    • Xanthium italicum var. albinum Widder
  • Xanthium japonicum Widder
  • Xanthium leptocarpum Millsp. & Sherff
  • Xanthium longirostre Wallr.
  • Xanthium macounii Britton
    • Xanthium macrocarpum var. glabratum DC.
  • Xanthium mongolicum Kitag.
  • Xanthium monoicum Gilib. [Invalid]
  • Xanthium nigri Ces.
  • Xanthium occidentale Bertol.
  • Xanthium oligacanthum Piper
    • Xanthium orientale f. laciniatum (Pouzolz) Thell. ex Widder
    • Xanthium orientale var. riparium (Itzigs. & Hertsch) Adema & M. T. Jansen
  • Xanthium oviforme Wallr.
  • Xanthium pennsylvanicum Gand. [Illegitimate]
    • Xanthium pungens var. cylindricum (Millsp. & Sherff) Widder
    • Xanthium pungens var. denudatum Widder
    • Xanthium pungens var. globosum (Shull) Widder
  • Xanthium riparium Lasché
  • Xanthium ripicola J. Holub
  • Xanthium roxburghii Wallr.
    • Xanthium saccharatum subsp. aciculare Widder
    • Xanthium saccharatum subsp. commune (Britton) Widder
    • Xanthium sibiricum var. subinerme (C.Winkl.) Widder
  • Xanthium speciosum Kearney
  • Xanthium sphaerocephalum Salzm. ex Ball
    • Xanthium strumarium var. arenarium (Lasch) Uechtritz
    • Xanthium strumarium var. canadense (Mill.) Torr. & A.Gray
    • Xanthium strumarium var. glabratum (DC.) Cronquist
    • Xanthium strumarium var. hausmanni Widder
    • Xanthium strumarium var. oviforme (Wallr.) M.Peck
    • Xanthium strumarium var. pensylvanicum (Wallr.) M.Peck
    • Xanthium strumarium f. purpurascens S. Priszter
    • Xanthium strumarium subsp. strumarium
    • Xanthium strumarium f. strumarium
    • Xanthium strumarium var. strumarium
    • Xanthium strumarium var. wootonii (Cockerell) W.C.Martin & C.R.Hutchins
    • Xanthium strumarium var. wootonii (Cockerell) M.Peck
  • Xanthium varians Greene
  • Xanthium wootoni Cockerell ex de Vries
  • Xanthium wootonii Cockerell[2]

Botaniki təsviri.[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 20-60 sm olan qısa xovlu-tüklü birillik bitkidir. Gövdəsi budaqlıdır. Yarpaqları uzun saplaqlı, enli yumurtavari, üçdilimli, azacıq ürəkvaridir, qıraqları qeyri-bərabər diş-dişli, altdan bir qədər solğundur. Səbətləri sümbül şəklində yarpaq qoltuğunda yığılmışlar. Dişi səbətlərin meyvəyanı sarğısı 10-15 mm uzunluqda, elliptik, bozumtul-yaşıl rəngdə, tüklücədir, ucunda iki haçalanan tikan olan qopartikanla örtülmüşdür. İyun-avqust aylarında çiçəkləyir, avqustoktyabr aylarında meyvə verir.

Mənşəyi və yayılması.[redaktə | əsas redaktə]

Adi pıtraq boreal coğrafi tipinin avropa sinfinin aralıq dənizi-avropa qrupuna aiddir. Avropa, Aralıq dənizi, Balkan-Kiçik Asiya ölkələri, Şimali Amerika, İran, Əfqanıstan, Rusiya, Ukrayna, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda adi pıtraq Böyük Qafqazın Quba massivi, Abşeron, Samur-Dəvəçi, Kür-Araz və Lənkəran ovalıqları, Kür düzənliyi, Alazan-Əyriçay vadisi və Lənkəranın dağlıq hissəsində arandan aşağı dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 800 (900) m qədər) bitir. Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər. Kseromezofitdir, meşə-kol və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Alaq bitkisi kimi əkinlərdə, bostanlarda, dəniz sahilində qumsallıqlarda, baxımsız (zibillik) olan yerlərdə, yol kənarlarında, meşələrdə, kolluqlarda və çaqıl daşlıqlarda kiçik (3-7 fərd) qruplar əmələ gətirir.

Kimyəvi tərkibi.[redaktə | əsas redaktə]

Flavonoid, efir və piyli yağlar, alkaloid, C və B1 vitaminləri, aşı və acı maddələri, steroid, saponin, fenol-karbon turşuları və seskviterpenoidlərlə zəngindir.

Təsiri və tətbiqi.[redaktə | əsas redaktə]

Eksperimental və ya klinik olaraq Çin, Koreya, Hind və xalq təbabətində, homeopatiya və farmakoligiyada, eləcə də baytarlıqda tətbiq edilir. Əsasən qaraciyər, sidik kisəsi, kolit, dizenteriya, bəd xassəli şişlər, bronxial astma, astsit, artrit, allergiya, göz, skrofulyoz, dəri, sarılıq, babasil və zob xəstəliklərində, kəskin respirator infeksiyalar, ishal, soyuq dəymə və əqrəbvurma zamanı istifadə olunur. Ağrıkəsici, tərlədici, sakitləşdirici, yarasağaldıcı, büzüşdürücü, hərarəti salan, antihelmint, antiseptik, antibakterial və fungisid təsirə malikdir.

Əkstəsirləri[redaktə | əsas redaktə]

Zəhərli bitki olduğuna görə həkim məsləhəti ilə istifadə olunmalıdır.

Hamiləlik dövründə istifadə etmək olmaz.

İstifadə olunan hissələri[redaktə | əsas redaktə]

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, yarpaqları, meyvələri və kökləri istifadə edilir.

İstifadə formaları.[redaktə | əsas redaktə]

Dəmləmə, cövhər və şirəsi.

Faydaları[redaktə | əsas redaktə]

Vitaminli, bal verən və boyaq bitkisidir.

  1. 1 2 3 Linney K. Species Plantarum: Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas — 1753. — C. 2. — səh. 987.
  2. Adi pıtraq:''The Plant List saytında takson barədə məlumat. (ing.)