Adi pıtraq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Adi pıtraq
Xanthium strumarium L..jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Asterid
Sıra:Astraçiçəklilər
Fəsilə:Mürəkkəbçiçəklilər
Cins:Xanthium
Növ: Adi pıtraq
Elmi adı
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  
GRIN  
IPNI 
TPL 

Adi pıtraq (Xanthium strumarium)

Botaniki təsviri.[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 20-60 sm olan qısa xovlu-tüklü birillik bitkidir. Gövdəsi budaqlıdır. Yarpaqları uzun saplaqlı, enli yumurtavari, üçdilimli, azacıq ürəkvaridir, qıraqları qeyri-bərabər diş-dişli, altdan bir qədər solğundur. Səbətləri sümbül şəklində yarpaq qoltuğunda yığılmışlar. Dişi səbətlərin meyvəyanı sarğısı 10-15 mm uzunluqda, elliptik, bozumtul-yaşıl rəngdə, tüklücədir, ucunda iki haçalanan tikan olan qopartikanla örtülmüşdür. İyun-avqust aylarında çiçəkləyir, avqustoktyabr aylarında meyvə verir.

Mənşəyi və yayılması.[redaktə | əsas redaktə]

Adi pıtraq boreal coğrafi tipinin avropa sinfinin aralıq dənizi-avropa qrupuna aiddir. Avropa, Aralıq dənizi, Balkan-Kiçik Asiya ölkələri, Şimali Amerika, İran, Əfqanıstan, Rusiya, Ukrayna, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda adi pıtraq Böyük Qafqazın Quba massivi, Abşeron, Samur-Dəvəçi, Kür-Araz və Lənkəran ovalıqları, Kür düzənliyi, Alazan-Əyriçay vadisi və Lənkəranın dağlıq hissəsində arandan aşağı dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 800 (900) m qədər) bitir. Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər. Kseromezofitdir, meşə-kol və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Alaq bitkisi kimi əkinlərdə, bostanlarda, dəniz sahilində qumsallıqlarda, baxımsız (zibillik) olan yerlərdə, yol kənarlarında, meşələrdə, kolluqlarda və çaqıl daşlıqlarda kiçik (3-7 fərd) qruplar əmələ gətirir.

Kimyəvi tərkibi.[redaktə | əsas redaktə]

Flavonoid, efir və piyli yağlar, alkaloid, C və B1 vitaminləri, aşı və acı maddələri, steroid, saponin, fenol-karbon turşuları və seskviterpenoidlərlə zəngindir.

Təsiri və tətbiqi.[redaktə | əsas redaktə]

Eksperimental və ya klinik olaraq Çin, Koreya, Hind və xalq təbabətində, homeopatiya və farmakoligiyada, eləcə də baytarlıqda tətbiq edilir. Əsasən qaraciyər, sidik kisəsi, kolit, dizenteriya, bəd xassəli şişlər, bronxial astma, astsit, artrit, allergiya, göz, skrofulyoz, dəri, sarılıq, babasil və zob xəstəliklərində, kəskin respirator infeksiyalar, ishal, soyuq dəymə və əqrəbvurma zamanı istifadə olunur. Ağrıkəsici, tərlədici, sakitləşdirici, yarasağaldıcı, büzüşdürücü, hərarəti salan, antihelmint, antiseptik, antibakterial və fungisid təsirə malikdir.

Əkstəsirləri[redaktə | əsas redaktə]

Zəhərli bitki olduğuna görə həkim məsləhəti ilə istifadə olunmalıdır.

Hamiləlik dövründə istifadə etmək olmaz.

İstifadə olunan hissələri[redaktə | əsas redaktə]

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, yarpaqları, meyvələri və kökləri istifadə edilir.

İstifadə formaları.[redaktə | əsas redaktə]

Dəmləmə, cövhər və şirəsi.

Faydaları[redaktə | əsas redaktə]

Vitaminli, bal verən və boyaq bitkisidir.

  1. 1 2 3 Linney K. Species Plantarum: Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas — 1753. — C. 2. — səh. 987.