Akustik kanal

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Akustik kanal- akustik dalğaların istiqamətlənmiş yayılмasını təmin edən qurğular və fiziki mühitlər toplusu. Bax həmiçinin Akustik dalğaötürən mövzusuna.

Akustik karotaj- quyulan səs və ultrasəs diapazonunda tədqiqi üsulu. Neft-qaz quyuları kəsilişlərində müxtəlif litoloji tərkibli layların ayrılması, perspektivli kollektor layların seşilməsi və onlаrın məsaməliyinin müəyyən edilməsi, boruarxası boşluğun sementlənmə keyfiyyətinə nəzarət məqsədilə aparılır. A.k.dərin quyularda səs (5-20 kHs) və ultrasəs (25-30 kHs) tezlikli akustik şüalandırıcı cihazlar vasitəsilə süni yaradılmış və mühitdə yayılmış elastiki dalğaların kinematik və dinamik xarakteristikalarının öyrənilməsinə əsaslanır.

Akustooptik deflektor - işıq şüasının fəzada akustоoptik difraksiya vя ya refraksiya əsasında meyil etməsini idarə edən qurğu. Difraksiyaya əsaslanan A.d.-da səsin (akustik dal-ğalanın) tezliyini dəyişdirməklə işığın meyiletmə bucağı dəyişdirilir. İşıq şüasını ikikoordinatlı meyilləndirən difraksiya A.d.-unda iki ədəd cütləşdirilmiş bir ölçülü deflektordan istifadə edilir. Adətən, onlar bir akustоoptik özəkdə (işıq-səs keçiricisində) yerləşdirilir və burada akustik dalğalar bir-birinə perpendikulyar istiqamətdə oyadılır. Refraksiya A.d.-unda işıq şüasının meyilləndirilməsi, onun mühitdən keçərkən yolunun əyilməsi (deformasiyasi) sayəsində yerinə yetirilir. Deformasiya qaçan akustik dalğaların təsirindяn baş verir. Bax həmçinin Akustоoptik qurğular mövzusuna.

Akustik nəzarət - akustik defektoskopiya - nəzarət olunan obyektdə yaradılan və ya meydana çıxan rəqslərin (dalğaların) tətbiqinə əsaslanan nəzarət üsulu. Bu üsulda geniş tezlik diapazonundakı rəqslərdən, əsasən, ultrasəs dalğalarından istifadə olunduğuna görğ çох vaxt A.n.-ə ultrasəs nəzarəti də deyilir. A. n.-da nəzarət olunan obyektin səthində, yaxud daxilində yayılan dalğalar şüalandıran pyezoelektrik (bəzən elektromaqnit-akustik) çeviricilər və lazerlər tətbiq edilir. Dalğalarıн parametrləri (və ya yayılma üsulları) materialın qüsurlu yerindəki akustik xarakteristikalardan vя s. asılıdır. A.n. кülçə, тöкüк (tokiik) və relslərdəki, həмçinin metal, plastik kütlə və s. hazırlanmış məmulatlardakı, yapışdırılmış və qaynaq edilmiş tikişlərdəki qüsurları müəyyənləşdirmək üçün universal üsuldur. A.n. aktiv və passiv qruplara ayrılır. Aktiv A.n. elastik dalğaların şüalanadırılması (əksetdirilmяsi) və qəbuluna əsaslanan üsullarla (əks-səda-impuls üsulu, kölgə üsulu, güzgü-kölgə üsulu, əks-səda-güzgü üsulu) aparılır. Bir sıra üsullar yoxlanılan obyektdə və ya onun hissəsində rəqslər məslən: məcburi rəqslər (rezonans üsulu), sərbəst rəqslər (sərbəst rəqslər üsulu) yaradaraq (həyəcanlandıraraq) analiz aparılmasına, mexaniki impedansın dəyişdirilməsinə (impedans üsulu), dalğalarıн obyektin səthi boyunca yayılmasına (akustоtopoqrafik üsul), dalğalarıн materialın daxilində yayılma sürətinin dəyişməsinə (akustоelastiklik üsulu) əsaslaнır. Passiv A.n. üsulları nəzarət olunan məmulatda baş verən proses və ya hadisalərin, məs.obyektin işi zamanı meydana çıxan vibrasiya və akustik küylərin (vibrasiya diaqnostikası və küy diaqnoсtikası üsullaры), obyektdan çıxan akustik dalğaların parametrlərinin (akustik emissiya üsulu) təhlilinə saslaнır. Daha geniş tətbiq edilən akustik emissiya üsulu maşınların sınağı, elmi eksperimentlər və s. zamanı nəzarət olunan obyektdəki təhlükəli zonalarы tapmağa, onların koordinatlarını təyin etməyə, həmçinin materialın (məmulatın) vяziyyətini öyrənmək üçün daimi müşahidələr aparmağa imkan verir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Физический энциклопедический словарь (1 тн)

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası

Gülbəniz Qocayeva "Rus və Azərbaycan dilində texniki terminlərin izahlı lüğəti"

ФЕС Физический энциклопедический словарь (5 тн)