Aleksandr Deyneka

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aleksandr Deyneka
rus. Александр Александрович Дейнека
Fotoqrafiya
İlk adı Aleksandr Aleksandroviç Deyneka
Doğum tarixi 20 may 1899(1899-05-20)
Doğum yeri Kursk, Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 12 iyul 1969 (70 yaşında)
Vəfat yeri Moskva, Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Milliyyəti Rus
Vətəndaşlığı Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Fəaliyyəti rəssam, afişa rəssamı, pedaqoq, universitet müəllimiheykəltəraş
Təhsili Vxutemas
Üslub genre painting[d]
Tanınmış işləri Rəssam, qrafik, heykəltəraş
Mükafatları Sosialist Əməyi Qəhrəmanı "SSRİ xalq rəssamı" fəxri adı Lenin mükafatı
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "1941-1945-ci illər Böyük Vətən müharibəsində rəşadətli əməyə görə" medalı
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Aleksandr Aleksandroviç Deyneka (20.5.1899, Kursk – 12.6.1969, Moskva) — rus rəssamı, qrafik, heykəltəraş. SSRİ xalq rəssamı (1963), SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının həqiqi üzvü (1947; 1962–66-cı illərdə vitse-prezident).[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Lenin mükafatı laureatı (1964). Sosialist əməyi qəhrəmanı (1969) kimi mükafatları vardır. Xarkov rəssamlıq məktəbində təhsil almış (1915–17), Moskvada Ali Bədii-Texniki Emalatxanalarda(1920–25) V.A. Favorskinin tələbəsi olmuşdur. 1920-ci illərdə jurnal qrafikası (“Projektor” və s. jurnallar üçün), kitab illüstrasiyası (İ.A. Krılovun təmsillərinə,1922; A. Barbüsün “Od içində” kitabına,19271935), plakat, dəzgah qrafikası (“Sevastopol” seriyası, akvarel, quaş, 1932–1934, Dövlət Tretyakov Qalereyası və Dövlət Rus Muzeyi) sahəsində fəal işləmişdir.[1]

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

A. Deyneka. “Sevastopolun müdafiəsi”. 1942. Dövlət Rus Muzeyi. Sankt-Peterburq.

Deyneka boyakarlıq əsərlərində erkən qrafik rəsmlərinin stilistika və tematikasını saxlamışdır. Onun rəsm və pannoları dövrün əlamətləri və ruhunu (kollektivləşdirmə, sənayeləşdirmə, hərbi tematika, ateist pafosu, yeni məişət), konstruktivizm və “yeni əşyaviliyə” yaxın üslubda əks etdirir (“Yeni sexlərin tikintisində”, 1926, Dövlət Tretyakov Qalereyası; “Toxucu qadınlar”, 1927, Dövlət Rus Muzeyi; “Petroqradın müdafiəsi”, 1928, RF Silahlı Qüvvələri Mərkəzi Muzeyi, Moskva). Deyneka aviasiya (“Havada”, 1932, Şəkil qalereyası, Kursk; “Gələcək təyyarəçilər”, 1938, Dövlət Tretyakov Qalereyası) və idman (“Top oyunu”, 1932; “Futbolçu”, 1934, hər ikisi Dövlət Tretyakov Qalereyasında) mövzusuna da böyük diqqət yetirmişdir.

Deynekanın 1930-cu illərdə yaratdığı məişət əsərləri, natürmort, portret və peyzajlarında lirizm nəzərə çarpır (“Ana”, 1932, Dövlət Tretyakov Qalereyası; “Qız kitab ilə”, 1934, Dövlət Rus Muzeyi). 1934–35 illərdə Fransa, İtaliya, ABŞ-da olmuş və səyahət təəssüratları əsasında bir sıra qrafik və boyakarlıqəsərləri yaratmışdır. “Sevastopolun müdafiəsi” (1942, Dövlət Rus Muzeyi) batal tablosu, “Moskva ətrafı. 1941-ci ilin noyabrı” (1941, Dövlət Tretyakov Qalereyası), “Yandırılmış kənd” (1942, Dövlət Rus Muzeyi) dramatik peyzajları, “Müharibə yolları” (1942, Dövlət Rus Muzeyi) və “Hərbi Moskva” (1946, Dövlət Tretyakov Qalereyası) qrafik seriyaları Böyük Vətən müharibəsinə həsr olunmuşdur Monumental dekorativ boyakarlığın görkəmli nümayəndəsi olan Deyneka ümumdünya sərgilərində sovet pavilyonları üçün panno işləmişdir (Paris, 1937, böyük qızıl medal; Brüssel, 1958, qızıl medal).

Moskva metropoliteninin “Mayakovski” (1938–39) stansiyasının plafonları, Novokuznetskaya (1943) stansiyalarının mozaikaları, Qurultaylar sarayının foyesindəki friz (1960–61) Deynekanın monumental dekorativ əsərlərindəndir. Deyneka, həmçinin teatr rəssamı (“Hamam”, V.V. Mayakovski, V.E. Meyerxold adlı teatrda, 1930, Moskva) və heykəltəraş (1939-cu ildən, tuncağacdan idman mövzusunda kompozisiya) kimi də işləmişdir. Deynekanın yaradıcılığı sovet incəsənətində sərt üslubun formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Moskvada Poliqrafiya (1928–34), Rəssamlıq (1934–46 və 1957–63; 1940-cı ildən professor), Tətbiqi və Dekorativ-Tətbiqi. İncəsənət (1945–52, 1945–48-ci illərdə direktor) və Memarlıq institutlarında (1953–57) dərs demişdir. Deynekanın “Gənclik” (1961–62) əsəri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində saxlanılır.[1]

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 Deyneka// Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — VI cild. Bakı, 2009. — Səh.: 514-515.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]