Aleksey Favorski

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aleksey Favorski
Алексей Евграфович Фаворский
Aleksey Favorsky (1860-1945).jpg
A. Favorski
Doğum tarixi 20 fevral 1860(1860-02-20)
Doğum yeri Pavlovo kəndi, Nivniqorod vilayəti,
Flag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 8 avqust 1945 (85 yaşında)
Vəfat yeri Leninqrad, Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Dəfn yeri
  • Volkovo qəbiristanlığı[d]
Vətəndaşlıq Flag of Russia.svg Rusiya İmperiyası
Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Elm sahəsi Üzvi kimya
İş yeri Peterburg universiteti, Sankt-Peterburg dövlət texnologiya institutu
Elmi dərəcəsi kimya elmləri doktoru (1895)
Elmi adı professor (1896)
Alma mater Peterburg universiteti
Elmi rəhbəri A. M. Butlerov
Tanınmış yetirmələri V. N. İpatyev,
S. V. Lebedev,
A. E. Poray-Koshis
Mükafatları

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı  — 1945
"Lenin" ordeni  — 1944 "Lenin" ordeni  — 1944 "Lenin" ordeni  — 1945
"Lenin" ordeni  — 1945 "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni  — 1940

Stalin mükafatı — 1951
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Aleksey Yevqrafovic Favorski (rus. Алексей Евграфович Фаворский; 20 fevral (3 mart) 1860, Pavlovo kəndi — 8 avqust 1945) Leninqrad Nijni Novqorod vilayəti), rus, sovet üzvi-kimyaçısı, birinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1945), SSRİ EA-nın (1929) akademiki.

Tərcümeyi-hal[redaktə | əsas redaktə]

Nijniqorod və Voloqodsk gimnaziyalarında orta təhsilini alıb. 1878-ci ildə imperator SPb universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinin təbiət şöbəsinə daxil olub, 1882-ci ildə namizədlik dərəcəsi ilə kursu bitirmişdir. 4-cü kurs tələbəsi olarkən və universitetin kimya laboratoriyasının Butlerov şöbəsində çalışıb. Universitet laboratoriya işini davam etdirməklə yanaşı, 1883-cü ildə Sankt-Peterburqun 1-ci real məktəbinə daxil olub.

1886-ci ildə universitetin texniki laboratoriyasının laborantı yerini tutub. 1891-ci ildə kimya magistr dərəcəsi üçün dissertasiya müdafiə edib, həmin ildə ona fizika-riyaziyyat fakültəsi tərəfindən privat-dosent qismində analitik kimyanın oxuması tapşırılıb. 1895-ci ildə kimya doktoru dərəcəsi üçün dissertasiya müdafiə edib və 1896-ci ildə SPb universitetində texnologiya və texniki kimya kafedrasında işləyib. Həmçinin SSRİ EA-nın Leninqrad kimya texnologiya institutunda çalışıb. Onun təşəbbüsü ilə yaradılmış Üzvi kimya İnstitutunun ilk direktoru olub (1934-1938).

1910-ci ildən isə həqiqi mülki müşavir.

1945-ci il avqustun 8-də vəfat edib. Sankt-Peterburqda Volkovski qəbiristanlığında dəfn olunub.

Elmi fəaliyyət[redaktə | əsas redaktə]

A.E. Favorskinin rəhbərliyi altında onun laboratoriyasinda şagirdləri 29 elmi iş həyata keçiriblər. Elmi fəaliyyəti dövründə, doymamış karbohidrogenlərin sıralarında izomerik dəyişikliklər haqqında tədqiqatlar aparmış və bir sıra iş nəşr etmişdir və onlara görə Rusiya Fizika-Kimya Cəmiyyətinin N.N. Sokolova adina mükafatına layiq görülmüşdür.“Rusiya Fizika və Kimya Cəmiyyətinin "jurnalında A.E. Favorskinin dərc olunmuş elmi işləri:

  • «Təkəvəzolunmuş asetilenlərin spirtli qələvilərlə qizdırılmasında baş verən izomerizasiya.»;
  • «İkiəvəzolunmuş asetilenlərin və dimetilallenin metalik natrium və asetilenkarbon turşularının təsiri altinda baş verən»;
  • «Metalik natriumun etilpropilasetilenə təsiri»;
  • «Spitli qələvinin allilenə təsiri»;
  • «Dimetilasetilen və onun tetrabromüru haqqında»;
  • K. İ. Debu ilə birlikdə: «Psevdobutilenin bromtörəmələrinin həndəsi izomeriyası haqqında»;
  • «Spirtli qələvi ilə allenə və dietilen karbohidrogenlərinə təsir»
  • K. A. Krasuskiy ilə birlikdə: «Spirtli qələvi ilə dipropargilə təsir»;
  • «Karbonil birləşmələrinin, xlorlaşmış spirtlərin və halogenləəvəzolunmuş oksidlər sırasında aparılan izomerik çevrilmələrinin tədqiqatı» və s.

O xüsusi kolba icad etdi, hansi ki Favorski kolbası adlandırıldı.

A.E.Favorski üzvi kimyaçılar məktəbi yaratmışdır. A.E.Favorski və şagirdlərinin doymamış birləşmələrin sahəsində aparılan işləri SSRİ-nin kauçuk sintezi sənayəsinin nəzəri əsasları idi.

Mükafatlar[redaktə | əsas redaktə]

  • 1929 — A.M. Butlerov Russian fiziki-kimyəvi Cəmiyyətinin laureatıdır.
  • 1940 — O, Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmişdir.
  • 1941 — İzoprene rezin sintezi sənaye üsulu inkişafı üçün birinci dərəcəli Stalin mükafatı laureatı.
  • 1944-1945 — O, Lenin (04/05/1944, 12/09/1944, 03/04/1945, 10/06/1945) dörd Sərəncamlarina layiq görülmüşdür.

Xatirə[redaktə | əsas redaktə]

Kimya İrkutsk İnstitutunun Rusiya Elmlər Akademiyasının Sibir şöbəsi akademik Favorski adına layiq görülmüşdür. Sankt-Peterburqda və Pavlovoda küçələr onun adını daşıyır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Qeydlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. A.E. Favorskinin Sankt-Peterburqdakı qəbri