Allahverdi Bağırov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Tireless Contributor Barnstar.gif
Laboratoriya.jpg
Məqalənin laboratoriya səhifəsi
Məqalənin təkmilləşdirilməsi üçün kömək edin!
Allahverdi Bağırov
Allahverdi Teymur oğlu Bağırov
Allahverdi Bağırov .jpg
Doğum tarixi: 22 aprel 1946(1946-04-22)
Doğum yeri: Ağdam, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vəfatı: 14 iyun 1992 (46 yaşında)
Vəfat yeri: Ağdam, Azərbaycan
Vəfat səbəbi: Şəhid olub
Atası: Teymur Bağırov
Anası: Zümrüd Bağırova
Uşaqları: Elşən, Aynur və Zümrüd
Mükafatları: Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
IMDb: ID 7458009

Allahverdi Teymur oğlu Bağırov (d. 3 sentyabr 1946, Ağdam, Azərbaycan SSR, SSRİ – ö. 14 iyun 1992, Ağdam, Azərbaycan) — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı; Qarabağ müharibəsi şəhidi; Qarabağ Ağdam klubunun futbolçusu və keçmiş baş məşqçisi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Erkən illəri[redaktə | əsas redaktə]

Allahverdi Teymur oğlu Bağırov 1946-cı il aprel ayının 22-də Ağdamda anadan olub.[1] Yeddi qız övladından sonra dünyaya gəlmişdi və buna görə də ailəsi Allahın payı sanıb adını Allahverdi qoymuşdular.[1] Bu ad həmdə onun babasının (anası tərəfdən) adıdır.[1]

O, gənc yaşlarından çox cəsarətli, qorxmaz, sözübütöv və haqsızlığa dözməyən adam idi.[2] Ona görə də davakar kimi tanınırdı. Hətta müəllim də bir şagirdin haqqını tapdalayırdısa, ona etirazını bildirirdi.[2] Sinif rəhbəri və dil-ədəbiyyat müəllimi Qənirə Məmmədova da onunla qürrələnirdi.[2] Məmmədova hər yerdə fəxrlə deyirdi ki, "mən Allahverdinin oxuduğu sinfin rəhbəriyəm".[2] Orta təhsilini Ağdam şəhər 1 saylı məktəbdə alıb.[2] Onda həmçinin gənc yaşlarından böyük təşkilatçılıq istedadı vardı.[2] Hamını başına yığmağı bacarırdı.[2]

Futbol karyerası[redaktə | əsas redaktə]

Kiçik yaşlarından idmana, xüsusəndə futbola, yüngül atletikavoleybola böyük həvəsi olub.[2] Məktəb illərində və sonrakı vaxtlarda idmanın müxtəlif növlərində keçirilən yarışlarda Ağdamın qələbə qazanmasında rolu olub.[2] O, həm də, Ağdamın "Qarabağ" futbol klubunun şərəfini qorumuşdur. 1970-ci ildə Füzulidə "Qizil sünbül" kubokunda Ağdam - Cəbrayıl oynunda kapitan olmuşdur.[3]

1976-cı ildə klubun baş məşqçisi təyin olmuş və həmin ildə keçirilmiş Ümümittifaq birinciliyində Azərbaycanın dördüncü yer tutmasında böyük səyi olub.[1] Keçmiş futbolçu Müşfiq Hüseynov Allahverdi Bağırov haqqında bunu demişdir:

" İlk məşqçim, rəhmətlik milli qəhrəman Allahverdi Bağırov olub. Allahverdi müəllim futboldan öncə bizə dürüst olmağı öyrətmişdi. Bizə həyata müstəqil olaraq atılmağımızda rəhmətliyin böyük əməyi olub. Həqiqətən də O, futbolçulara gözəl bir örnək idi.[4] "

1991-ci ildə “Qarabağ” və “Neftçi” veteranları arasında keçirilən oyunda iştirak etmişdir.[5] 1:1 başa çatan qarşılaşmada Ağdam klubunun qoluna uzun Allahverdi Bağırov imza atıb.[5]

Qarabağ müharibəsi və döyüşlərdə iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Qarabağ müharibəsi
Bağırov Mahir Cavadov və döyüş dostları ilə birgə (solda) və Bağırovun əllə çəkilmiş xəritəsi.

Bağırov Ağdam əhalisi tərəfindən göstərilən maddi yardım və öz şəxsi vəsaiti ilə Qarabağ kəndlərində yaradılmış kiçik özünü müdafiə dəstələrinə yaxından köməklik edib.[1][2] Ağdam rayonu ərazisində gedən bütün döyüşlərdə mərdliklə vuruşub. Müharibə zamanı Ağdam Xalq Cəbhəsinin sədri seçilmişdir.[3] Müstəqil Azərbaycanın bayrağını ilk dəfə Ağdama Allahverdi Bağırov sancmışdı.[6]

1988-ci ildə Ağdamda ilk müdafiə dəstələrinin formalaşmasında böyük rolu olmuşdur.[1] Həmin ildə dövlətin xəbəri olmadan Əsgəranla Ağdam arasında keşikçi postu yaradılanda ora könüllü olaraq ilk dəfə gedən onun qardaşı Eldar Bağırov oldu, sonra ermənilərlə həmsərhəd bütün kəndlərdə postlar yaradırdı.[2]

1991-ci ilin 1 oktyabr ayında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Ağdamdakı hərbi hissələrin onun və qardaşı Eldar Bağırovun komandirliyi altında yaradıldı.[1] Eldar Bağırovun rəhbərlik etdiyi hərbi hissə 845 nömrəli Ağdam Ərazi Özünümüdafiə taboru idi.[1] 760 nəfərlik olan batalyon "Vətən oğulları" adlanırdı.[2] Həmin ildə onun qardaşı Eldar, Bakıda olan Ali Sovetin iclasından qayıdarkən, yaşadığı evin qarşısında müəmmalı şəkildə qətlə yetirilmişdir.[7] Qardaşı Eldarın ölümündən sonra Bağırov saqqal saxlayırdı və batalyona rəhbərlik etmişdir.[8][1]

1991-ci ilin avqust ayında Allahverdi Bağırov Rəhim Qazıyevın müdafiəsinə qalxaraq uşaqlıq dostu Cəfər İmaməliyevlə savaş həddinə gəldilər.[9] Cəfərin açdığı atəş nəticəsində Bağırov ayağından yaralandı.[9]

1992-ci ilin yanvarında Allahverdi Bağırovun komandirlik etdiyi tabor Naxçıvanlı kəndində işğalçıların bütün canlı qüvvəsi və texnikası darmadağın edilmiş, 150 döyüşçü ilə Əsgəran qalasına qədər irəliləmiş, Pircamal kəndindəki bütün yüksəkliklər tutulmuş, Kətük kəndi ilə üzbəüz mövqe qurulmuşdu.[1] Bu əməliyyatın başa çatması və erməni bayraqlarını Azərbaycan bayraqları ilə əvəz etmək üçün Allahverdi Bağırovun döyüşçülərinə cəmi iki saat lazım olmuşdur.[1] Bu əməliyyat görə Allahverdi Bağırov "General Məhəmməd Əsədov" adına mükafata layiq görülmüşdür.[10] 2015-ci ildə Qarabağ qazisi Bakir Behbudovun verdiyi müsahibədən:

" Allahverdi Bağırov yeganə komandir idi ki, qabaqda gedirdi. O, çox ciddi, tələbkar adam idi. Bir dəfə kəndi alanda dedi ki, birdən kimsə kənddə əhalini qarət edə, doğma oğlum da olsa, güllələyəcəm. Biz oğurluğa getmirik, torpaq almağa gedirik.[11] "

1992-ci il mayın 3-də ermənilər Bağırova məlumat vermişdilər ki, ayın 8-də Şuşa işğal olunacaq.[12] O da həmin məlumatı bizim bütün dövlət qurumlarına çatdırmışdır.[12] Həmin ay Bağırov qərargaha beş əsgəri çağırtdırıb birlikdə plan hazırlamağa başladı.[13]

Allahverdi Bağırovun ən böyük hərbi uğuru 1992-ci il 12 iyun Aranzəmin döyüşündə olmuşdur.[1] Aranzəmin kəndi üzrə döyüşlərdə o 100 erməni məhv olunmuş və 10 düşmən əsir götürülmüşdür.[1]

Xocalı faciəsi[redaktə | əsas redaktə]

O, Xocalı soyqırımı zamanı həlak olanların meyidlərinin döyüş meydanından çıxarılmasında və azərbaycanlı əsirlərin erməni işğalçı əsgərlərin meyidləri və əsirləri ilə dəyişdirilərək azad edilməsində böyük xidməti olub.[2] Həmin əməliyyatlar keçirilən zaman Ağdam rayonu 300 nəfər şəhid vermişdi.[2] Bağırov erməni polkovnik Vitali Balasyan vasitəsilə üç gün ərzində 1003 Xocalı əsirini ermənilərin əlindən xilas etmişdir.[14][15][16] Bağırov erməni əsirləri avtobusla getirib, sahiblərinə təhvil verdi.[2] O, cəsədləri Ağdam məscidində, kəfənə tutdurub torpağa tapşırırdı, Ağdamın Qarağacı qəbiristanlığında Azərbaycan əsirləri təhvil aldı.[17]

Səkkiz günlük erməni əsirliyində işgəncələrə məruz qalan Hüseynağa Aydın oğlu Quliyev:

" Məni əsirlikdən qurtarmaq üçün Ağdam döyüşlərində əsir düşmüş Suriyadan olan erməni ilə dəyişməli idilər. Belə də oldu. Ermənilər Milli Qəhrəman Allahverdi Bağırova pul təklif etmişdi ki, həmin Suriya ermənisini qaytarsın. Amma yeri behişt olsun, rəhmətlik Allahverdi kişilik göstərib ermənini pula deyil, mənə dəyişdi. Anamı da buraxmışdılar.[18] "

Məhz Allahverdi Bağırovun Vitali Balasanyanla apardığı danışıqlar nəticəsində hərbi operator Seyidağa MövsümlüÇingiz Mustafayevin Xocalı hadisələrinin görüntülərini lentə alması mümkün olmuşdu.[19]

Bağırov Xocalı faciəsindən həddindən artıq sarsılmışdı.[1] Xocalı qadınlarını və qızlarını görəndən sonra özünə gələ bilmirdi.[1] Xüsusən də 9 yaşlı qız uşaqının vəhşicəsinə ölümü ona pis təsir etmişdir.[1]

2015-ci ildə telejurnalist Nadejda İsmayılovanın verdiyi müsahibədən:

" Onun üzündəki solmuş təbəssümü, yorğun sifətinı unuda bilmirəm. Mənə elə gəlirdi ki, bu güclü, cüssəli oğlan gözlərimin qarşısında bu dəqiqə səndərləyib yıxılacaq. Heç kim bilmirdi ki, o nə zaman yatır. Ümumiyyətlə yatırmı? Mən çəkiliş qrupumuzun rejissoru Namiq Şirəlibəyov və operator İzzət Əzizovla çəkilişləri səhər o başdan başlayırdıq, eşidirdik ki, Allahverdi artıq hardasa insanların köməyinə çatır, üzərinə düşən hansısa əməliyyatı yerinə yetirir. Gah ermənilərlə danışıqlarda olurdu, gah meyit dəyişirdi, gah da ağlayıb-sızlayan ana-bacıların ətrafında onlara ürək-dirək verir, saçlarını tumarlayırdı. Qəfildən gedib postları yoxlayırdı, Ağdamı qoruyan uşaqların ayıq-sayıq olmaları üçün tapşırıqlar verirdi. Bir də görürdün ki, əlinə bir dəfə də tüfəng götürməyən müdafiəçiləri silahla davranmağı öyrədir. Allahverdi Əsgərəna - döyüşlərin ən qızğın mərkəzinə gedib oradan ermənilərdən ya ölümüzü, ya dirimizi alıb gətirirdi. Bu erməni silahlı əsgərləri ilə qarşılaşmanın hər dəqiqəsində ölüm var idi...[20] "

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Allahverdi Bağırovun məzarı.

1992-ci ilin 14 iyunda təcili iş üçün geri, Ağdama çağrılan Allahverdi Bağırovun olduğu maşın Naxçıvanikdən geri qayıdarkən minaya düşdü.[21][1][22] Maşında olan digər üç nəgər sağ qalsa da, Allahverdi Bağırov sürücüsü və Nizami həkimlə ilə birlikdə şəhid olmuşdur.[1][23] Tankist Sevil Abbasovanın sözlərinə görə onu "ancaq sənədlərindən tanıya bildik."[24]

Bağırov həlak olanda Bakıdakı Şəhidlər Xiyabanında ona qəbir qazılmışdı.[1] Lakin müəyyən səbəblərə görə qardaşı Eldar Bağırovun yanında — Ağdam rayon Şəhidlər xiyabanında dəfn edilmişdir.[1] Allahverdi Bağırov üçün qazılan qəbirdə isə ondan bir gün sonra həlak olan Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Çingiz Mustafayev dəfn edilmişdir.[1]

2014-ci ildə futbolçu Elşad Xudadatovun verdiyi müsahibədən:

" Allahverdi Bağırov döyüşdə həlak olanda hamımızı ağlamaq tutmuşdu. Oyunların birinin start fitindən sonra onun ruhunu bir dəqiqəlik sükutla yad edərkən “qrad” atdılar. Mərmi stadiona düşdü. İnanın, futbolçulardan heç biri yerindən tərpənmədi...[25] "

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ailəli idi, Elşən adlı oğlu, Aynur və Zümrüd adlı qızı var.[1]

Milli Qəhrəman[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası prezidentinin 24 fevral 1993-cü il tarixli 476 saylı fərmanı ilə Bağırov Allahverdi Teymur oğluna ölümündən sonra "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adına layiq görülmüşdür.[26][27] Sonradan Heydər Əliyevin fərmanı ilə Allahverdi Bağırova "Qızıl ulduz" medalı təltif olunmuşdur.[1]

İrsi[redaktə | əsas redaktə]

Allahverdi Bağırovun büstü.

1992-ci ildə komandir Mətləb Mustafayev onun adına Artilleriya divizionu yaratmışdı.[28] Ağdamın Quzanlı qəsəbəsinin girəcəyində adına barelyef qoyulub.[1] 12 iyun 2010-cu il tarixində C.Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasında onun xatirəsinə həsr olunmuş tədbir keçirilmişdir.[7]

31 may 2012-ci ildə Niderlandın Qroningen şəhərinin "Noorderlicht" rəsm qalereyasında holland fotoqraf Dirk Yan Visserin "Offsayd - Sürgündə olan futbol" adlı fotoşəkillərinin sərgisi və eyniadlı kitabın təqdimatı Allahverdi Bağırovun həyatından bəhs edir.[29][30][31]

25 fevral 2014-cü ildə Bakının Binəqədi rayonu Biləcəri qəsəbəsində istifadəyə verilmiş Milli Qəhrəmanlar parkında Allahverdi Bağırovun büstü ucaldılmışdır.[32][33] Abidənin açılış tədbirində Binəqədi rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavinləri, İcra Hakimiyyətinin məsul işçiləri, deputat Madər Musayev, Milli Qəhrəmanlar Mirzə QuliyevBəxtiyar Allahverdiyev, fəal gənclər, hərbçilər, məktəblilər, ictimaiyyətin digər nümayəndələri iştirak edib.[34] Həmin ilin iyun ayında Quzanlı qəsəbəsindəki Ağdam Dram Teatrında Allahverdi Bağırova həsr edilmiş “Qartal qamətli qəhrəman” sənədli filmlərinin təqdimat mərasimi keçirilmişdir.[35]

1 sentyabr 2014-ci ildə Makedoniya Respublikasında keçirilən Beynəlxalq “Struqa şeir axşamları” festivalında şair Akif Əhmədgil Allahverdi Bağırova həsr etdiyi “Ölümün qardaşlığı” şeiri oxumuşdur:

" “Sonbeşik qardaşını qınamışdı bir zaman,
Sinəsini göynədir yaratdığı söz dağı.
O indi anlayır ki, həyatın əzabından
Müqəddəsdir, əzəldir ölümün qardaşlığı.”[36]
"

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 Xocalı faciəsində 1003 nəfəri əsirlikdən alan qəhrəmanın nağılı
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 Əfsanəvi qəhrəman – Allahverdi Bağırov…
  3. 3,0 3,1 Girov düşən qızlarımız, sinəsi dağlanmış əsgərimiz - Onları ermənilərdən necə azad etdik - Keçmiş döyüşçünün SÖHBƏTİ
  4. MÜŞVİQ HÜSEYNOV: “QARABAĞ”DAN BÖYÜK SEVGIM YOXDUR”
  5. 5,0 5,1 Ağdam, “İmarət” stadionu, “Qarabağ” – “Neftçi”
  6. “Gün var əsrə bərabər”
  7. 7,0 7,1 Qəhrəmanlar unudulmur
  8. “Parça-parça olan əsgərin cibindəki bulkalar...”
  9. 9,0 9,1 Qarabağ döyüşçüsündən keçmiş müdafiə nazirinə
  10. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları. Bakı, Dərələyəz-M, 2010. səh. 160.
  11. “Erməninin başını kəsdiyimiz bıçaq indi də məndədir...”
  12. 12,0 12,1 Şuşada döyüşmüş batalyon komandirindən müharibə çağırışı
  13. Allahverdi Bağırovla beş günüm neçə KEÇDİ…
  14. Allahverdi Bağırova ona görə minnətdar olmalıyıq ki …
  15. Çingizin şahidləri o anları xatırladı
  16. Erməni zabit: “Siz bu cür qəhrəmanı necə qoruya bilmədiniz”
  17. “Bizi “ölüm kamerası”ndan çıxarıb, maşına doldurdular...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ
  18. Qısa müddət Erməni əsirliyində olan soydaşımızın 18 illik kabusu
  19. İşğal altında qalan qəhrəman məzarına gül aparan erməni (FOTO-VİDEO) I və II hissələr
  20. “Bu şəhər dünyanın gözü baxa-baxa yer üzündən silindi” - SÖHBƏT
  21. “Xocalıya hücum edəcəkdik, bizi satdılar…”
  22. Allahverdi Bağırovun Xocalıda çəkilən fotosu yayıldı
  23. “Gördüm ki, vəziyyət pisdir, ölürəm…”
  24. Bu gecə dəhşətli qəzada ölən qazinin son müsahibəsi – Video
  25. Elşad Xudadatov: "Ağlıma da gəlməzdi ki, Ağdamı sonuncu dəfə görürəm"
  26. Ağdam Allahverdi Bağırov ile fexr edir
  27. Qarabag are exiled from their home but could shock the Champions League
  28. Qarabağda döyüşən hərbi hissələr,batalyonlar və hərbi dəstələr
  29. 'Offside: Football in Exile', By Dirk-Jan Visser and Arthur Huizinga
  30. Offside: Football in Exile — The Armenia-Azerbaijan Conflict Viewed Through Soccer
  31. Futbol, Karabağ’da da sadece futbol değildir
  32. Milli Qəhrəmanlar
  33. 1003 nəfər Xocalı sakinini əsirlikdən qurtaran Milli Qəhrəmana büst qoyuldu
  34. 1003 nəfər xocalılını xilas edən Milli Qəhrəmana büst qoyuldu
  35. Vətən qəhrəman övladlarını unutmur
  36. “Struqa şeir axşamları”

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]