Altın əsr

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Altın əsr su anbarı
Ölkə Türkmənistan Türkmənistan
Tikilmə tarixi2000
Sahəsi2.000 m²
Altın əsr (Türkmənistan)
Blue pog.svg

Altın əsr (türkm. Altyn Asyr) — Türkmənistan şimalında yerləşən süni göl.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Göl təbii Qaraşor çökəkliyində yerləşir[1]. Burada Baş Türkmən kanalı ilə Daşoğuz birləşir. Əsas kollektor Deynauda qəsəbəsi yaxınlığından başlayaraq Mərkəzi Qaraqum boyunca axır. Onun uzunluğu 720 km[2]. Daşoğuz isə 385 km uzunluğa malik olaraü şimalşərqə axır. O Göl kollektorunun 57-ci kilometrliyindən başlayaraq 140 km məsafədə Zengibaba enişi ilə axır. Zengibabadan kanal 45 km Uzboy yayağı ilə uzanır. Sonradan 160 km bu yataqla Kutış-Babaya axlr. Burada isə Baş Türkmən kollektoru ilə birləmir. Bu nöqtədən isə 26 km Uzboyun yatağı ilə cənuba istiqamətlənən əraziyə qədər axır. Buradan isə Qaraşora 54 kilometrlik kanal getir[3][4].

История строительства[redaktə | əsas redaktə]

1960-cı illərdə burada transxəzər kollektorunun inşası planlaşdırılırdı. Burada olan bütün drenaj suları kanalla Xəzər dənizinə[5] axıdılmalı idi.

70-ci illərdə isə bu suların yığılaraq Qaraşora yönəldilməsi planlaşdırılırdı[6]. Qaraşordan Kopetdağa belə kollektor planlaşdırılırdı. 1980-ci ildə tikinti işləri başlamışdır. Ancaq SSRİ dağıldıqdan sonra layihə işlənməmiş qalır[7]. Altın əsr gölünün inşasına 2000-ci ildən başlanmışdır. Tikinti işləri üç etapa bölünmüşdür. Tikinti bitdikdə artıq vahid drenaj sistemi yaradılacaqdır. Altın əsr gölünün uzunluğu 103 km, eni isə 18,6 km, orta dərinliyi 69 m, su tutumu 132 mld m³, sahəsi isə 2000 km² olmalıdır olmalıdır. Kollektorların ümumi uzunluğu 2654 km[8]-dir

2013-cü ildən kollektor-drenaj suları gələcək gölə yığılır[9].

Gölün tam dolmasına 15 vaxt və 4,5 mld dollar lazımdır[10].

Fauna[redaktə | əsas redaktə]

Altın əsr gölü və onun ətrafında yerləşən kollektorlarda 250 növ quş, 50 növ məməli və 15 növ balıq yaşayır[11]. Gölə yaxın ərazidə Kaplankır qoruğu[11] qərarlaşır.

Perespektivləri[redaktə | əsas redaktə]

Belə düşünülür ki, gölün yaradılması çala ərazilərin su ilə basılmasının qsrşısını alacaq və 4060 km² ərazini geri qaytararaq kənd təsərrüfatına yararlı sahəyə çevirəcəkdir[12]. Üstəlik suyun duzdan təmizlənməsi ilə şirin su əldə edilməsi və ehtiyatların ödənilmədinə yönəldilə bilər[11]. Üstəlik burada balıqçılıq inkişaf etdirilə bilər.

Layihə ilə bağlı mübahisələr[redaktə | əsas redaktə]

Kollektor-drenaj suları az minerallaşmışdır. İsti səhra şəraitində suda şorluluq arta bilər. Bu isə suyun keyfiyyətini aşağı salmaqla yanaşı onu istifadəsizləşdirə bilər. Üstəlik süni göl Dəryalıq və Ozernaya kollektorları ilə qidalanmalıdır. Sarıqamış gölünün özü belə Ozernaya kollektoru ilə qidalanır. Kollektor Sarıqamış gölünün səviyyəsinin artmasına səbəb olur. İki ölkə arasında yerləşən göl ərazi mübahisələrinə səbəb ola bilər.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]