Altunizadə İsmail Zühtü Paşa

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Altunizadə İsmail Zühtü Paşa
Doğum tarixi 1806(1806-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Vəfat tarixi 17 yanvar 1888(1888-01-17)

Altunizadə İsmail Zühtü Paşa (d. 1806-ö.17.01.1888)

Altunizadə ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Yavuz Sultan Səlim ordusu ilə ilk dəfə Amasyadan İstanbula gəldiyində özüylə birgə Şeyx İbrahim Tennurini də gətirir. O, Əyriqapı səmtində Avcılar məhləsində məskunlaşır.

Bu hadisədən altı nəsil sonra, 1806-cı ildə (h. 1221) bu soydan Hacı Əli Əfəndinin ikinci övladı Seyid İsmail Zühtü (Altunizadə) dünyaya gəlir. Seyid İsmail Zühtü "Fatih kurşunlu" mədrəsəsinden məzun olduqdan sonra, altuncu varakçılar eşikağası olan atası Hacı Əli Əfəndinin yanında altun varakçılık (varak- başda qızıl olmaq şərti ilə müxtəlif metalların döyülərək incə lövhələr halına gətirilib müxtəlif obyektlərin bu incə lövhələrlə bəzədilməsi işidir. Bu sənətin tarixi m.ö. 2300 illərinə qədər gedir. Osmanlı dönəmində saraylarda, camilərdə, köşklərdə və həyatın hər sahəsində işlənilmişdir. Günümüzdə isə varak süsləmə sənətı ev və otellərdə və aksesuarlarda v. b. bir çok sahədə istifadə olunur) xəttatlıq və bina işlərinə davam edərək iki il içində sənətkarların ustası olur.

Altunizadə camisi
Altunizadə camisi

Altmış dörd gəmisi olan və Misirlə taxta-şalban ticarəti edən atası 1829-cu il (h. 1245) tarixidə ani vəfat edir. İsmail Zühtü dəniz ticaretini öz üzərinə götürür və atasının işini davam etdirir.

Həyat və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Bu arada dövlətin xəzinəsində toplanmış otuz min altın borcu xəzinədən almaq üçün, qonşusu və dövrünün tanınmış şəxslərindən olan Hüsrev Paşa ilə bərabər sultan II Mahmudun huzuruna çıxırlar.

İsmail Zühtü uzun boylu, iri gövdəli olduğu üçün sultanın marağını çəkər, atasının sənətinə uyğun olaraq "altunizade" deyə xitab edərək iltifat göstərir. Beləcə İsmail Zühtü Əfəndi "altunizade" ləqəbini almış olur. Borcun həmən ödənməsini əmr edən sultan, söhbətləri sırasında Altunizadənin bina inşaat işləri ilə maraqlandığını öyrənir. Onun Əndərundə (saray məktəbi) təhsil almasını istəyir.

Ənndərunda iki il təhsil alan Altunizade 1831 (h. 1247) tarixində məzun olur. O əsnada inşa edilməkdə olan məktəb-i tıbbiyə məktəb-i sultaninin (indiki Qalatasaray litseyi) tikintisinə nəzarət və memar ağalığı ünvanı verilir.

Həyat və fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1839-cu il (h. 1255) tarixində səltənət, sultan I Əbdülməcidə keçir. Dəniz ticaretini də davam etdirməklə bərabər, memar ağası olması səbəbiylə Dolmabağça sarayının inşası ona həvalə olunur.

Dolmabağça sarayının inşası[redaktə | əsas redaktə]

Altunizadə, ona verilən bu böyük vəzifəni qusursuz yerinə yetirə bilməsi və artıq yetərincə vaxt ayıra bilməməsi səbəbindən ticarət donanmasından altmış gəmisini satır.

Saray inşasına lazım materialların alınması və lazım olan işlərin qüsursuz görülməsi üçün səlahiyyətli və savadlı insanlardan ibarət bir komissiya yaradır. 1841-ci (h. 1257) tarixində memar ocağı adı altında bir fən heyəti təşkil edir. Ayrıca on altı nəfərlik bir heyəti də, inşaat ilə əlaqədar araşdırmalar aparmaq üçün Avropaya göndərmişdir. Bu arada o dövrün kalfa və ustalarını yanına alaraq işə başlayır. Buunlardan: Garabet- kalfa, Serkis, Eğen Nikoqos, Minas, rəssam Yanko, Fənərli Dimitri, Balatlı Kiryako və. s.

Baş memarı və tikintisinə nəzarət etmiş olduğu binalar[redaktə | əsas redaktə]

  • - Dolmabağça sarayı
  • - Bəykoz köşkləri
  • - Küçüksu qəsri
  • - Taşkışla (Taksim)
  • - Zeytinburnu fişək dökümxanası
  • - Paşabaxça şüşə mum ve kağız fabriki*
  • - Bəykozda tabakxana
  • - Defterdarda çuxa fabriki
  • - İzmit kirazlıdere çuxa və fəs fabriki
  • - İzmit hünkar köşkü
  • - Salıpazarında qoşa saraylar (Mimar Sinan Universiteti)

1860 (h. 1277) tarixində səltənət sultan Əbduləziz keçir. Sultanla arasında keçən üzücü bir hadisədən sonra sarayla əlaqəsini kəsir. Sultan Əbduləziz, vəzifəsindən ayrılan Altunizadə İsmail Zühtünü bıraxmaq istəmir. Namık Paşanın vasitəsi ve israrı ilə indiki İstanbul üniversiteti ana binası olan harbiye nəzarətinin inşasına nezaret etməyə başlayır. Altunizadənin sarayla əlaqələri bərpa olunur.

Xeyriyyəçi[redaktə | əsas redaktə]

Atasından qalan büyük sərvəti xeyirli işlərə xərcləməklə tanınan Altunizadə 1865-ci il(h. 1282) tarixində adı ilə anılan Altunizade məhalləsində bir cami*, çeşme, məktəb, hamam; imam, müəzzin və diger işçilərin heç bir pul ödəmədən oturmaları üçün evlər, kitab və vakıf dükanları tukmiş, caminin çeşmesi üçün də Çamlıca çataldağ*'da satın aldığı arazidə açtırdığı artezianlardan kanallarla su gətirmeyi başarmıdtır.

1874 (h. 1291) tarixində bu camiyə kitabxana əlavə edir. Bu kitabxananın bütün kitablarını öz vəsaiti hesabına alaraq kitabxanaya hədiyyə edir.

1876 (h. 1293) tarixində rus-bolqar-serb-karadağ hərbində (osmanlı-rus müharibəsi, və ya 93 hərbi), üç tabur əsgərin bütün məsrəflərini (top, tüfəng, əsgərrlərin aylıqları, yiyəcək və içəcək və üst-başları) öz üzərinə götürərək onlara yollamışdır və sonunda bütün asgəri siləh-sürsatı topxanaya bağışladır. Bu müharibəyə aid bayraq Altunizadə camisində saxlanılmaqdadır. Bu hadisədən sonra ona, ikinci rütbədən nişan-ı âli osmâni verilir 1877 (h. 1294) tarixinin qış mövsümündə Bolqarıstandan gələn xəstə köçmənlərə Şehzadəbaşındaki otuz otaqlı qonaq evini verir. Ərzaq, dərman və həkimlə təmin edərək özü Çamlıcadaki altunizade köşkünə çəkilir. Bu xeyirsevərli üçün Altunizadəyə aşağıdaki ünvanlar verilir:

- iane-i harbiye komisyon reis-i sâniliği

- muhaccirin komisyonu reisliği

- ilga-i kavin (kağız pulun ləğvi) komisiya rəisliyi.

Bu vəzifəyə təyin olduğunda, ona aid əlli min altın lira dəyərindəki kağız pulu, dövlətdən qarşılığını almadan, Bəyazitdə xalqın gözü önündə yandırmışdır

Osmanlı vəziri[redaktə | əsas redaktə]

1878 (h. 1295) tarixində vəzir rütbəsi alır. Bundan sonra Altunizade, İsmail Zühtü paşa adıyla anılmaqdadır.

Altunizadə İsmail Zühtü Paşa, 1889 (h. 1305) tarixində Çamlıcadaki köşkünde səksən beş yaşında vəfat etmiş və öz camisinin mezarlığına dəfn edilmişdir.

Vefatında söylenmiş:

  • Nefsi enfâsı hayatın emri hakla bezl edüp
  • buldu İsmail Paşa cenneti bir iştibah
  • Tamam tarihi yazıla zer kalemle taşına
  • maden in'am etti, Altunizade gitti ah

1889 tarixində (h.1305) şair Səid Bəy tərəfindən söylənilmişdir Altunzadənin xeyriyyə işlərindən bəziləri:

  • - h. 1268/m. 1851 tarixində: İstanbulda, Bıçakçı Alaettin məscidi və məktəb
  • - h. 1270/m. 1853 tarihinde Çarşıqapısında Sinekli mədrəsəsi
  • - h. 1271/m. 1854 tarihinde Şahzadəbaşında Kadı Hüsam məscidi
  • - h. 1272/m. 1855 tarihinde Çukurçeşme yaxınlığında Kırımi məscidi
  • - h. 1273/m. 1856 tarihinde Fatih kurşunlu mədrəsəsinin təmiri
  • - h. 1274/m. 1857 tarihinde Vefa yaxınlığında Şeyx Vefa məscidi
  • - h. 1282/m. 1865 tarihinde Xocapaşada olan məscidlərdən onaltı məscidin inşası ve təmiri.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. [1] ( Altunizâde Ailesi- Prof . Dr . fi . Tufanbuz Pınar)
  2. http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=altunizade+ismail+zuhtu+pasa

Qaynaq[redaktə | əsas redaktə]

  1. kayseri raşit efendi kütüphanesi (el yazması)
  2. a. sicil-i osmani cilt 4, sayfa 387
  3. b. i.alaattin gövsa, "türk meşhurları ansiklopedisi" zühtü paşa maddesi
  4. c. meydan larousse cilt 12, sayfa 957
  5. altûnîzâde âile arşivi
  6. takvîm-i vekâyi' h:1247/m:1831 sayı 27
  7. a. topkapı sarayı arşivi e.3271/5 reb.h.1283
  8. mahmut kemal inal (son sadrazamlar say. 117)
  9. muhbir no: 26 – 7 mart 1868 ingiltere'de basılan mecmû'a
  10. başbakanlık arşivi dahiliye kısmı 61219
  11. başbakanlık arşivi dahiliye kısmı 60971
  12. şehreminliği belediye reisliği değildir. yalnızca sarayların mîmarî tarzını ve saray masraflarını tayin eden kişidir. (osmanlı devleti'nde saray teşkilâtı sayfa 375)