Amerika çiçəbaharı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
<td_align="right"_width="40%">Cins:<td_align="left">Qırmızı_dil&action=edit&preload=Şablon:RedTaxLink/preload&editintro=Şablon:RedTaxLink/intro&preloadparams%5B%5D=<td%20align="right"%20width="40%">Cins:<td%20align="left">Qırmızı%20dil}}, taksonun sistematikasını təsvir etməlidir [[]].
:
† 
(Qırmızı dil]])[1]
???:
Amerika çiçəbaharı
Amerika çiçəbaharı
Pokeberries.png
Elmi təsnifat
XƏTA: taksonomik şablon yoxdur{{
Cins:Qırmızı dil
Cins:Qırmızı dil
Cins:Qırmızı dil
Cins:Qırmızı dil
Cins:Qırmızı dil
Beynəlxalq elmi adı

Amerika çiçəbaharı (lat. Phytolacca americana)[3] - qırmızı dil cinsinə aid bitki növü.[4]

Phytolacca americana L. - Amerika çiçəbaharı, Qırmızıdil – Лаконос американский - American pokeweed[5]

Botaniki təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hündürlüyü 100-300 sm olan çoxillik ot bitkisidir. Kökü yoğun, gövdəsi düz, budaqlı, yaşıl, bəzən qırmızıdır. Yarpaqları ardıcıl, yumurtavari-lansetvaridir. Yuxarı yarpaqları aşağıdakılardan xırdadır, çox vaxt sonradan qızarır. Ağımtıl rəngli, inkişaf etdikcə qızaran çiçəkləri uzunsov salxımvari çiçəkqrupunda birləşmişlər. Meyvəsi qara, parıltılıdır. İyun-sentyabr aylarında çiçəkləyir və meyvə verir.[5]

Mənşəyi və yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Adventiv coğrafi tipinin adventiv sinfi və qrupuna aiddir. Atlantik və Orta Avropa, Aralıq dənizi, Balkan və Kiçik Asiya ölkələrində, İran, Əfqanıstan, Şimali Amerika və Qafqazda yayılmışdır. Azərbaycanda amerika çiçəbaharı Lənkəran ovalığı, Böyük Qafqazın şərq və qərb rayonlarda, Lənkəranın dağlıq hissəsində arandan orta dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 1800 m qədər) bitir.[5]

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kseromezofitdir, meşə, sahilyanı və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən meşədə, çaqıl daşlıqlarda, bağlarda, yol kənarlarında, quru yamaclarda və töküntülərdə kiçik qruplar, bəzi hallarda cəngəllik əmələ gətirir.[5]

Kimyəvi tərkibi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Flavonoid, saponin, alkaloid, efir yağları, steroid və antosianlarla zəngindir.[5]

Təsiri və tətbiqi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Farmakopeyaya daxil olan ofisinal dərman bitkisidir. Eksperimental, Çin və xalq təbabətində, kliniki sınaqlarda, eləcə də homeopatiyada geniş tətbiq edilir. Əsasən böyrək, sidik kisəsi, qaraciyər, ürək-damar, dəri-zöhrəvi xəstəlikləri, iflic, avitaminoz, xoş

və bəd xassəli şişlər, dizenteriya və ilanvurma zamanı istifadə olunur. Antibakterial, antihelmint, antitoksik, öd və sidikqovucu, hərarətsalan və iltihab proseslərinə qarşı təsirə malikdir.[5]

İstifadə olunan hissələri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Müalicə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, kökü və toxumları istifadə edilir. İstifadə formaları - Cövhər, tinktura, ekstrakt və mazlar.[5]

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Cavan zoğları, budaqları və yarpaqları duzlu suda bişirildikdə yeməlidir. Meyvələrindən alınan şirə qida məhsulu və texniki boyaq kimi istifadə olunur.[5]

Sinonim[redaktə | mənbəni redaktə et]

    • Phytolacca americana var. americana
  • Phytolacca decandra L.[6]

Növ müxtəlifliyi[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Cins:Qırmızı dil
  2. Linnaeus C. Species Plantarum (lat.): Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas. 1753.C. 1. səh. 441.
  3. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  4. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi», Bakı, 2011
  6. Amerika çiçəbaharı:''The Plant List saytında takson barədə məlumat. (ing.)