Andre Mari Amper

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Andre Mari Amper
fr. Andre Marie Ampere
Fotoqrafiya
Doğum tarixi 20 yanvar 1775(1775-01-20)
Doğum yeri Lion, Flag of France.svg Fransa
Vəfat tarixi 10 iyun 1836 (81 yaşında)
Vəfat yeri Marsel, Flag of France.svg Fransa
Dəfn yeri Montmartre Cemetery[d]
Həyat yoldaşı Julie Carron[d][1]
Uşağı Jean-Jacques Ampère[d]
Anası Jeanne Antoinette de Sarcey[d]
Vətəndaşlıq Flag of France.svg Fransa
Peşəsi Fizik, riyaziyyatçı, mühəndisFilosof
Milliyyəti Fransız
Təhsili Fransa Politexnik Məktəbi
Fəaliyyəti FizikaRiyaziyyat
İmza
Commons-logo.svg Andre Mari Amper Vikianbarda

Andre Mari Amper (fr. André-Marie Ampère) — məşhur fransız fiziki və riyaziyyatçısı. Elektrodinamikanın elmi əsasını yaradanlardan biridir. O, fizika elminə ilk dəfə olaraq "elektrik cərəyanı" anlayışını daxil etmiş, molekulyar cərəyanlar fərziyyəsini irəli sürmüşdür. Amper Paris Elmlər Akademiyasının üzvü olmuşdur.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Amper və oğlunun məzarı

Andre Mari Amper zadəgan ailəsindədir. 14 yaşı olarkən DidroDalamerin yazdığı 20 cildlik ensiklopediyanı tam oxumuş, təbiət elmləri və riyaziyyat ilə məşğul olmağa başlamışdır. 1801-ci ildə Burk-an-Bresdəki Mərkəzi məktəbin kafedrasına təyin olunmuşdur. 1805-ci ildə Parisin politexnik məktəbində tərcüməçi vəzifəsində çalışmışdır. 1809-cu ildə fəaliyyət göstərdiyi məktəbdə professor adı almışdır. Bu illər ərzində Amper öz sahəsində bir sıra tədqiqatlar aparmışdır. Ehtimal nəzəriyyəsi, variasiya hesabının mexanika məsələlərinə tətbiqi və riyazi analizə aid bir sıra işləri nəşr edilmişdir. Fizika sahəsindəki işləri onu öz zamənəsinin ən böyük alimləri sırasına çıxarmışdır.

H.K.Ersted elektrik cərəyanın maqnit əqrəbinə təsirini kəşf etdikdən sonra, Amper 1820-ci ildə maqnit əqrəbin əyilmə istiqamətini təyin etmək üçün qayda təklif etmişdir. Sonra, Amper cərəyan keçən iki naqilin bir-biri ilə qarşılıqlı mexaniki təsirini kəşf etmiş, bu qarşılıqlı təsirin qanununu (Amper qanunu) və ilk dəfə maqnetizm nəzəriyyəsini yaratmışdır. Həmin nəzəriyyəyə görə maddənin maqnit xassələri onun hissəciklərindəki elektrik cərəyanları ilə təyin olunur. Amper öz fikirlərini Yalnız təcrübə yolu ilə əldə edilmiş elektrodinamik hadisələr nəzəriyyəsi əsərində çap etmişdir. Amper digər önəmli əsəri olan Elmlərin fəlsəfəsi təcrübələri əsərini 1834-cü ildə çap etdirmişdir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Andre Mari Amper ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 82. — ISBN 978-2-221-06888-5