Məzmuna keç

Antisosial şəxsiyyət pozuntusu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Antisosial şəxsiyyət pozuntusu
XBT-10 F60.2
XBT-10-KM F60.2
XBT-9-KM 301.7[1][2]
DiseasesDB 000921
MedlinePlus 000921
MeSH D000987
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Antisosial şəxsiyyət pozuntusu (ing. Antisocial personality disorder; ASDP) — digər insanların hüquq və rifahına etinasızlıqla xarakterizə olunan xroniki davranış nümunəsi ilə müəyyən edilən şəxsiyyət pozuntusu. ASDP olan şəxslər çox vaxt sosial normalara zidd davranış nümayiş etdirirlər ki, bu da şəxslərarası münasibətlərdə, əmək fəaliyyətində və hüquqi məsələlərdə problemlərə səbəb olur. Bu vəziyyət, ümumiyyətlə, uşaqlıq və ya erkən yeniyetməlik dövründə özünü göstərir; bununla yanaşı, davranış problemlərinin müşayiət olunma tezliyi yüksək olur və simptomlar gec yeniyetməlik və erkən yetkinlik dövründə ən yüksək səviyyəyə çata bilər.

ASPD-nin proqnozu mürəkkəbdir və nəticələr fərdlər arasında əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Ağır ASPD simptomları olan şəxslər sabit münasibətlər qurmaqda, işlərini qoruyub saxlamaqda və cinayət xarakterli davranışlardan uzaq durmaqda çətinlik çəkə bilərlər. Bu isə daha yüksək boşanma, işsizlik, evsizlik və həbs hallarına səbəb ola bilər. Ağır hallarda ASPD zorakı və ya cinayət xarakterli davranışlara gətirib çıxara bilər və bu cür davranışlar çox vaxt erkən yetkinlik dövründə daha da güclənir. Tədqiqatlar göstərir ki, ASPD olan şəxslərdə intihar riski daha yüksəkdir; xüsusilə psixoaktiv maddələrdən sui-istifadə edən və ya əvvəllər həbsdə olmuş şəxslərdə bu risk daha çoxdur. Bundan əlavə, ASPD olan valideynlər tərəfindən böyüdülən uşaqlarda delinkvent davranışlara və psixi sağlamlıq problemlərinə meyillilik daha yüksək ola bilər.

ASPD davamlı və çox vaxt ömürboyu davam edən bir vəziyyət olsa da, simptomlar zaman keçdikcə, xüsusilə 40 yaşdan sonra, zəifləyə bilər. Bununla belə, şəxslərin yalnız kiçik bir hissəsində əhəmiyyətli yaxşılaşma müşahidə olunur. ASPD olan bir çox şəxsdə yanaşı gedən pozuntular da mövcuddur. Bunlara psixoaktiv maddələrdən istifadə pozuntuları, əhval pozuntuları və digər şəxsiyyət pozuntuları daxildir. ASPD-nin farmakoloji müalicəsi ilə bağlı tədqiqatlar məhduddur və hazırda bu pozuntu üçün xüsusi olaraq təsdiqlənmiş dərman preparatı yoxdur. Bununla belə, bəzi psixiatrik dərmanlar, o cümlədən antipsixotiklər, antidepressantlar və əhval stabilizatorları, müəyyən hallarda aqressivlik və impulsivlik kimi simptomların idarə olunmasına və ya yanaşı gedən pozuntuların müalicəsinə kömək edə bilər.

ASPD-nin diaqnostik meyarları və bu pozuntuya dair elmi anlayış zaman keçdikcə əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. 1952-ci ildə DSM-I kimi ilkin diaqnostik təlimatlarda "sosiopatik şəxsiyyət pozuntusu" cəmiyyət və ətraf mühit amilləri ilə əlaqələndirilən müxtəlif antisosial davranışları əhatə edən vəziyyət kimi təsvir edilirdi. DSM-in sonrakı nəşrlərində diaqnostika daha da dəqiqləşdirildi və nəhayət, DSM-III-də (1980) ASPD müşahidə oluna bilən davranışlardan ibarət daha strukturlaşdırılmış meyarlar sistemi əsasında ayrıca diaqnostik kateqoriya kimi müəyyənləşdirildi. DSM-5-də mövcud təriflər ASPD-ni digər insanların hüquqlarına etinasızlıq nümayiş etdirən davranış nümunəsi kimi xarakterizə edir və bu pozuntu psixopatiya ilə əlaqəli bəzi xüsusiyyətlərlə üst-üstə düşə bilər.

Əlamətlər və simptomlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Ehtiyatsızlıq və impulsivliyə meyillilik səbəbindən,[3][4] ASPD olan pasiyentlərdə narkotik vasitələrdən və alkoqoldan sui-istifadə riski daha yüksəkdir.[5][6][7][8] ASPD asılılıqla əlaqələndirilmə ehtimalı ən yüksək olan şəxsiyyət pozuntusudur.[9][10][11] ASPD olan şəxslərdə qanunsuz narkotik vasitələrdən istifadə,[12][13] blood-borne diseaselər, HIV,[14] daha qısa abstinens dövrləri, oral qəbul üsullarından sui-istifadə və kompulsiv qumar oynama halları daha yüksək tezliklə müşahidə olunur.[15][16][17] Bu, onların asılılığa meyilliliyi ilə əlaqələndirilir.[18] Bundan əlavə, bu şəxslərin gənc yaşlarda psixoaktiv maddələrdən sui-istifadə etmə və ya asılılıq inkişaf etdirmə ehtimalı daha yüksəkdir.[19]

ASPD daha yüksək impulsivlik səviyyələri ilə əlaqəli olduğundan,[20][21][22] intihar meyilliliyi,[23][24][25] və məsuliyyətsiz davranış,[26][27][28] bu vəziyyət daha yüksək aqressiv davranış səviyyələri,[20][29] məişət zorakılığı,[30][31] qanunsuz narkotik vasitələrdən istifadə, davamlı qəzəb və zorakı cinayətlərlə əlaqələndirilir.[32][33] Bu davranış adətən onların təhsilinə, münasibətlərinə,[34][35] və məşğulluğuna mənfi təsir göstərir.[35][36] Bununla yanaşı, qısa müddət ərzində çoxsaylı cinsi partnyorların olması, fahişələrlə cinsi əlaqəyə girmək, narkotik vasitələr müqabilində cinsi əlaqədə olmaq və tez-tez qorunmamış cinsi əlaqəyə girmək kimi riskli cinsi davranışlar da geniş yayılmışdır.[18][37]

ASPD olan pasiyentlərin emosiyaları ambivalent şəkildə təsvir etdikləri və emosional soyuqluq və uzaqlaşmanın daha yüksək səviyyələrini yaşadıqları sənədləşdirilmişdir.[38] ASPD olan və ya antisosial davranış nümayiş etdirən şəxslər çox vaxt xroniki darıxma hissi yaşaya bilərlər.[39] ASPD olan şəxslərin empatiya qabiliyyəti məhdud ola bilər və başqalarına zərər verməkdən çəkinməkdənsə, özlərinə fayda götürməyə daha çox maraq göstərə bilərlər.[36][40][41] Onlar əxlaq normalarına, sosial normalara və ya digər insanların hüquqlarına əhəmiyyət verməyə bilərlər.[20] ASPD olan şəxslər münasibətləri başlatmaqda və ya davam etdirməkdə çətinlik çəkə bilərlər.[22] ASPD olan şəxsin şəxslərarası münasibətlərinin başqalarını istismar etmək və onlara qarşı zorakılıq göstərmək ətrafında qurulması geniş yayılmış haldır.[20][42] ASPD olan şəxslər təkəbbür nümayiş etdirə, başqaları haqqında aşağılayıcı və mənfi düşünə, özlərinin zərərverici hərəkətlərinə görə məhdud peşmanlıq hiss edə və zərər verdikləri insanlara qarşı laqeyd münasibət göstərə bilərlər.[20][21]

ASPD olan şəxslər mentalizasiya etməkdə, yəni digər insanların psixi vəziyyətini şərh etməkdə çətinlik çəkə bilərlər.[43][44] Alternativ olaraq, onların mentalizasiya qabiliyyəti tamamilə qorunmuş ola bilər; yəni insan özünün psixi vəziyyətini başa düşə bilər, lakin digər fərdin aqressiv hərəkətdən necə təsirlənə biləcəyini anlamaq qabiliyyəti pozulmuş ola bilər. Bu amillər aqressiv və cinayət xarakterli davranışa, eləcə də empatiya çatışmazlığına töhfə verə bilər.[45] Buna baxmayaraq, onlar sosial idrak qabiliyyətlərində bacarıqlı ola bilərlər,[46] yəni digər insanlar haqqında məlumatları emal etmək və yadda saxlamaq qabiliyyətinə malik ola bilərlər ki, bu da başqalarını manipulyasiya etmək qabiliyyətinin artmasına səbəb ola bilər.[47][48]

ASPD məhbuslar arasında geniş yayılmışdır.[31] ASPD olan şəxslər daha çox məhkum edilir, daha uzun müddətli cəzalara məruz qalırlar,[9] və demək olar ki, hər hansı cinayət üzrə ittiham olunma ehtimalları daha yüksəkdir.[49][50][51] hücum və digər zorakı cinayətlər ən çox rast gəlinən ittihamlardır.[52] Zorakı cinayətlər törətmiş şəxslərdə orta statistik insandan daha yüksək testosteron səviyyələri müşahidə olunmağa meyillidir,[53] bu da kişilərdə ASPD diaqnozunun qoyulma ehtimalının daha yüksək olmasına töhfə verə bilər.[54][55] Testosteronun təsiri impulsiv meyllərin koqnitiv nəzarətini asanlaşdıran kortizol tərəfindən zəiflədilir.[56]

Mağazalardan oğurluq,[57] qəsdən yanğın törətmə,[58][59] və digər şəxslərin əmlakının məhv edilməsi də ASPD ilə geniş şəkildə əlaqələndirilən davranışlardır.[60] Digər davranış problemləri ilə yanaşı, ASPD olan bir çox şəxsdə gənclik dövründə davranış pozuntusu müşahidə olunmuşdur; bu pozuntu zorakı, cinayət xarakterli, itaətsiz və antisosial davranışların geniş yayılmış nümunəsi ilə xarakterizə olunur.

Davranışların dərəcəsi fərqli olsa da, bu şəxsiyyət pozuntusu olan şəxslərin şəxsi mənfəət və ya zövq əldə etmək məqsədilə başqalarını zərərli yollarla istismar etdikləri və çox vaxt digər insanları manipulyasiya edib aldatdıqları məlumdur.[61][62] Bəziləri bunu səthi cazibədarlıq görüntüsü altında edir, digərləri isə hədə-qorxu və zorakılıq vasitəsilə həyata keçirir.[63][64] Antisosial şəxsiyyət pozuntusu olan şəxslər qəsdən məsuliyyətsiz davrana, öz səhvlərini etiraf etməkdə çətinlik çəkə və ya diqqəti zərərli davranışlardan yayındırmağa cəhd göstərə bilərlər.[65]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Disease Ontology (ing.). 27 may 2016. (Arxiv nüsxəsi. İstifadə tarixi: 15 may 2019).
  2. ↑ Monarch Disease Ontology release 2018-06-29. 2018-06-29 29 iyun 2018.
  3. ↑ Semple D, Smyth R, Burns J, Darjee R, McIntosh A (2005). The Oxford Handbook of Psychiatry. Oxford, England: Oxford University Press. pp. 448–449. ISBN 978-0-19-852783-1.
  4. ↑ Skeem, Jennifer L.; Polaschek, Devon L. L.; Patrick, Christopher J.; Lilienfeld, Scott O. "Psychopathic Personality". Psychological Science in the Public Interest. 12 (3). 2011: 95–162. doi:10.1177/1529100611426706. PMID 26167886.
  5. ↑ Rosenström, Tom; Torvik, Fartein Ask; Ystrom, Eivind; Czajkowski, Nikolai Olavi; Gillespie, Nathan A.; Aggen, Steven H.; Krueger, Robert F.; Kendler, Kenneth S.; Reichborn-Kjennerud, Ted. "Prediction of alcohol use disorder using personality disorder traits: A twin study". Addiction. 113 (1). 2018: 15–24. doi:10.1111/add.13951. PMC 5725242. PMID 28734091.
  6. ↑ Widinghoff, Carolina; Berge, Jonas; Wallinius, Märta; Billstedt, Eva; Hofvander, Björn; Håkansson, Anders. "Gambling Disorder in Male Violent Offenders in the Prison System: Psychiatric and Substance-Related Comorbidity". Journal of Gambling Studies. 35 (2). 2019: 485–500. doi:10.1007/s10899-018-9785-8. PMC 6517603. PMID 29971589.
  7. ↑ Rizeanu, Steliana. "The specificity of pathological gambling". Procedia - Social and Behavioral Sciences. 33. 2012: 1082–1086. doi:10.1016/j.sbspro.2012.01.289.
  8. ↑ Falck, Russel S.; Wang, Jichuan; Carlson, Robert G. "Among long-term crack smokers, who avoids and who succumbs to cocaine addiction?". Drug and Alcohol Dependence. 98 (1–2). 2008: 24–29. doi:10.1016/j.drugalcdep.2008.04.004. PMC 2564618. PMID 18499357.
  9. 1 2 Van Dongen, Josanne D. M.; Buck, Nicole M. L.; Barendregt, Marko; Van Beveren, Nico M.; De Beurs, Edwin; Van Marle, Hjalmar J. C. "Anti-social personality characteristics and psychotic symptoms: Two pathways associated with offending in schizophrenia". Criminal Behaviour and Mental Health. 25 (3). 2015: 181–191. doi:10.1002/cbm.1923. PMID 25078287.
  10. ↑ Ma, Chia-Hao; Lin, Kuan-Fu; Chen, Tzu-Ting; Yu, Yu-Fang; Chien, Hui-Fen; Huang, Wei-Lieh. "Specific personality traits and associated psychosocial distresses among individuals with heroin or methamphetamine use disorder in Taiwan". Journal of the Formosan Medical Association. 119 (3). 2020: 735–742. doi:10.1016/j.jfma.2019.08.026. PMID 31500938.
  11. ↑ Gil-Miravet, Isis; Fuertes-Saiz, Alejandro; Benito, Ana; Almodóvar, Isabel; Ochoa, Enrique; Haro, Gonzalo. "Prepulse Inhibition in Cocaine Addiction and Dual Pathologies". Brain Sciences. 11 (2). 2021: 269. doi:10.3390/brainsci11020269. PMC 7924364 (#bad_pmc). PMID 33672693 (#bad_pmid).
  12. ↑ Yang, Mei; Liao, Yanhui; Wang, Qiang; Chawarski, Marek C.; Hao, Wei. "Profiles of psychiatric disorders among heroin-dependent individuals in Changsha, China". Drug and Alcohol Dependence. 149. 2015: 272–279. doi:10.1016/j.drugalcdep.2015.01.028. PMC 4609506. PMID 25680517.
  13. ↑ Chiang, SHU-Chuan; Chan, Hung-YU; Chang, Yuan-Ying; Sun, Hsiao-JU; Chen, WEI J.; Chen, Chih-KEN. "Psychiatric comorbidity and gender difference among treatment-seeking heroin abusers in Taiwan". Psychiatry and Clinical Neurosciences. 61 (1). 2007: 105–111. doi:10.1111/j.1440-1819.2007.01618.x. PMID 17239047.
  14. ↑ Smith, Rachel V.; Young, April M.; Mullins, Ursula L.; Havens, Jennifer R. "Individual and Network Correlates of Antisocial Personality Disorder Among Rural Nonmedical Prescription Opioid Users". The Journal of Rural Health. 33 (2). 2017: 198–207. doi:10.1111/jrh.12184. PMC 5107178. PMID 27171488.
  15. ↑ Szerman, Nestor; Ferre, Francisco; Basurte-Villamor, Ignacio; Vega, Pablo; Mesias, Beatriz; Marín-Navarrete, Rodrigo; Arango, Celso. "Gambling Dual Disorder: A Dual Disorder and Clinical Neuroscience Perspective". Frontiers in Psychiatry. 11. 2020. doi:10.3389/fpsyt.2020.589155. PMC 7732481 (#bad_pmc). PMID 33329137 (#bad_pmid).
  16. ↑ Ortiz-Tallo, M.; Cancino, C.; Cobos, S. "Pathological gambling, personality patterns and clinical syndromes". Adicciones. 23 (3). 2011: 189–197. doi:10.20882/adicciones.143. PMID 21814707.
  17. ↑ Nabi, H.; Kivimaki, M.; Zins, M.; Elovainio, M.; Consoli, S. M.; Cordier, S.; Ducimetiere, P.; Goldberg, M.; Singh-Manoux, A. "Does personality predict mortality? Results from the GAZEL French prospective cohort study". International Journal of Epidemiology. 37 (2). 2008: 386–396. doi:10.1093/ije/dyn013. PMC 2662885. PMID 18263645.
  18. 1 2 Sargeant, Marsha N.; Bornovalova, Marina A.; Trotman, Adria J.-M.; Fishman, Shira; Lejuez, Carl W. "Facets of impulsivity in the relationship between antisocial personality and abstinence". Addictive Behaviors. 37 (3). 2012: 293–298. doi:10.1016/j.addbeh.2011.11.012. PMC 3270493. PMID 22153489.
  19. ↑ Akçay, Bülent Devrim; Akçay, Duygu. "What are the factors that contribute to aggression in patients with co-occurring antisocial personality disorder and substance abuse?". Archives of Clinical Psychiatry (São Paulo). 47 (4). 2020: 95–100. doi:10.1590/0101-60830000000240.
  20. 1 2 3 4 5 Mayo Clinic Staff. "Overview- Antisocial personality disorder". Mayo Clinic. 2 aprel 2016. 5 may 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 aprel 2016.
  21. 1 2 Şablon:MedlinePlusEncyclopedia
  22. 1 2 Antisocial personality disorder: prevention and management. National Institute for Health and Care Excellence: Guidelines. National Institute for Health and Care Excellence. 2013. PMID 32208571 (#bad_pmid).
  23. ↑ Vassileva, Jasmin; Georgiev, Stefan; Martin; Gonzalez, Raul; Segala, Laura. "Psychopathic heroin addicts are not uniformly impaired across neurocognitive domains of impulsivity". Drug and Alcohol Dependence. 114 (2–3). 2010: 194–200. doi:10.1016/j.drugalcdep.2010.09.021. PMC 3062675. PMID 21112701.
  24. ↑ Swann, Alan C.; Lijffijt, Marijn; Lane, Scott D.; Steinberg, Joel L.; Moeller, F. Gerard. "Interacting mechanisms of impulsivity in bipolar disorder and antisocial personality disorder". Journal of Psychiatric Research. 45 (11). 2011: 1477–1482. doi:10.1016/j.jpsychires.2011.06.009. PMC 3195997. PMID 21719028.
  25. ↑ "Differences Between a Psychopath vs Sociopath". World of Psychology (ingilis). 12 fevral 2015. 19 fevral 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 fevral 2018.
  26. ↑ Swann, Alan C. "Antisocial personality and bipolar disorder: Interactions in impulsivity and course of illness". Neuropsychiatry. 1 (6). 2011: 599–610. doi:10.2217/npy.11.69. PMC 3253316. PMID 22235235.
  27. ↑ Mueser, Kim T.; Gottlieb, Jennifer D.; Cather, Corrine; Glynn, Shirley M.; Zarate, Roberto; Smith, Melinda F.; Clark, Robin E.; Wolfe, Rosemarie. "Antisocial personality disorder in people with co-occurring severe mental illness and substance use disorders: Clinical, functional, and family relationship correlates". Psychosis. 4 (1). 2012: 52–62. doi:10.1080/17522439.2011.639901. PMC 3289140. PMID 22389652.
  28. ↑ Floyd, Frank J.; Cranford, James A.; Daugherty, Michelle Klotz; Fitzgerald, Hiram E.; Zucker, Robert A. "Marital interaction in alcoholic and nonalcoholic couples: Alcoholic subtype variations and wives' alcoholism status". Journal of Abnormal Psychology. 115 (1). 2006: 121–130. doi:10.1037/0021-843X.115.1.121. PMC 2259460. PMID 16492103.
  29. ↑ Ford, Julian D.; Gelernter, Joel; Devoe, Judith S.; Zhang, Wanli; Weiss, Roger D.; Brady, Kathleen; Farrer, Lindsay; Kranzler, Henry R. "Association of psychiatric and substance use disorder comorbidity with cocaine dependence severity and treatment utilization in cocaine-dependent individuals". Drug and Alcohol Dependence. 99 (1–3). 2009: 193–203. doi:10.1016/j.drugalcdep.2008.07.004. PMC 2745327. PMID 18775607.
  30. ↑ Wojciechowski, Thomas. "Understanding mechanisms underlying the relationship between antisocial personality disorder and substance-impaired driving among young adults involved with the justice system as minors". Journal of Safety Research. 80. 2022: 78–86. doi:10.1016/j.jsr.2021.11.009. PMID 35249630 (#bad_pmid).
  31. 1 2 Azevedo, Jacinto; Vieira-Coelho, Maria; Castelo-Branco, Miguel; Coelho, Rui; Figueiredo-Braga, Margarida. "Impulsive and premeditated aggression in male offenders with antisocial personality disorder". PLOS ONE. 15 (3). 2020. Bibcode:2020PLoSO..1529876A. doi:10.1371/journal.pone.0229876. PMC 7059920 (#bad_pmc). PMID 32142531 (#bad_pmid).
  32. ↑ Pawłowska, Beata; Rzeszutko, Ewa. "Personality traits of drivers serving a custodial sentence for drink driving". Psychiatria Polska. 49 (2). 2015: 315–324. doi:10.12740/PP/27823. PMID 26093595.
  33. ↑ Swann, Alan C.; Lijffijt, Marijn; Lane, Scott D.; Steinberg, Joel L.; Moeller, F. Gerard. "Antisocial personality disorder and borderline symptoms are differentially related to impulsivity and course of illness in bipolar disorder". Journal of Affective Disorders. 148 (2–3). 2013: 384–390. doi:10.1016/j.jad.2012.06.027. PMC 3484175. PMID 22835849.
  34. ↑ Barriga, Alvaro Q.; Sullivan-Cosetti, Marilyn; Gibbs, John C. "Moral cognitive correlates of empathy in juvenile delinquents". Criminal Behaviour and Mental Health. 19 (4). 2009: 253–264. doi:10.1002/cbm.740. PMID 19780022.
  35. 1 2 Coid, Jeremy; González, Rafael A.; Kallis, Constantinos; Zhang, Yamin; Liu, Yuanyuan; Wood, Jane; Quigg, Zara; Ullrich, Simone. "Gang membership and sexual violence: Associations with childhood maltreatment and psychiatric morbidity". The British Journal of Psychiatry. 217 (4). 2020: 583–590. doi:10.1192/bjp.2020.69. PMC 7525108 (#bad_pmc). PMID 32338230 (#bad_pmid).
  36. 1 2 Janus, Marta; Szulc, Agata. "Sexuality of dissocial persons". Psychiatria Polska. 50 (1). 2016: 187–196. doi:10.12740/PP/59330. PMID 27086338.
  37. ↑ Quimby, Ernika G.; Edidin, Jennifer P.; Ganim, Zoe; Gustafson, Erika; Hunter, Scott J.; Karnik, Niranjan S. "Psychiatric Disorders and Substance Use in Homeless Youth: A Preliminary Comparison of San Francisco and Chicago". Behavioral Sciences. 2 (3). 2012: 186–194. doi:10.3390/bs2030186. PMC 4217629. PMID 25379220.
  38. ↑ "Comparison of Personality Correlates of Machiavellianism, Narcissism and Psychopathy (Dark Triad of Personality) in Three Factor Personality Model". Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology. 24: 44–55. doi:10.29252/nirp.ijpcp.24.1.44. Characteristics such as the lack of emotional in-volvement with others and the emotional detachment of the Machiavellian personality, described by Wrightsman, are well suited to Eysenck’s concept of psychoticism.
  39. ↑ Newberry, Angela L.; Duncan, Renae D. "Roles of Boredom and Life Goals in Juvenile Delinquency". Journal of Applied Social Psychology. 31 (3). 2001: 527–541. doi:10.1111/j.1559-1816.2001.tb02054.x – Wiley Online Library vasitəsilə. Boredom and boredom proneness have also been associated with impulsivity and various antisocial behaviors.
  40. ↑ Chang, Shou-An A.; Tillem, Scott; Benson-Williams, Callie; Baskin-Sommers, Arielle. "Cognitive Empathy in Subtypes of Antisocial Individuals". Frontiers in Psychiatry. 12. 2021. doi:10.3389/fpsyt.2021.677975. PMC 8287099 (#bad_pmc). PMID 34290630 (#bad_pmid).
  41. ↑ McCallum D (2001). Personality and dangerousness: genealogies of antisocial personality disorder. Cambridge, England: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-00875-4. OCLC 52493285.
  42. ↑ Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Association. 2000.
  43. ↑ Lavallee, Audrey; Pham, Thierry. H.; Gandolphe, Marie-Charlotte; Saloppé, Xavier; Ott, Laurent; Nandrino, Jean-Louis. "Monitoring the emotional facial reactions of individuals with antisocial personality disorder during the retrieval of self-defining memories". PLOS ONE. 17 (6). 2022. Bibcode:2022PLoSO..1768818L. doi:10.1371/journal.pone.0268818. PMC 9176833 (#bad_pmc). PMID 35675301 (#bad_pmid).
  44. ↑ Fonagy, Peter; Yakeley, Jessica; Gardner, Tessa; Simes, Elizabeth; McMurran, Mary; Moran, Paul; Crawford, Mike; Frater, Alison; Barrett, Barbara; Cameron, Angus; Wason, James; Pilling, Stephen; Butler, Stephen; Bateman, Anthony. "Mentalization for Offending Adult Males (MOAM): Study protocol for a randomized controlled trial to evaluate mentalization-based treatment for antisocial personality disorder in male offenders on community probation". Trials. 21 (1). 2020: 1001. doi:10.1186/s13063-020-04896-w. PMC 7720544 (#bad_pmc). PMID 33287865 (#bad_pmid).
  45. ↑ Newbury-Helps, John. Are difficulties in mentalizing associated with the severity of Antisocial Personality Disorder? University College London.
  46. ↑ Newbury-Helps, John. Offenders with Antisocial Personality Disorder Display More Impairments in Mentalizing. St Mary's Hospital, London: University College London.
  47. ↑ Gawda, Barbara. "The Emotional Lexicon of Individuals Diagnosed with Antisocial Personality Disorder". Journal of Psycholinguistic Research. 42 (6). 2013: 571–580. doi:10.1007/s10936-012-9237-z. PMC 3825036. PMID 23337952.
  48. ↑ Muniello, Jessica; Vallejos, Miguel; Díaz Granados, Edith Aristizabal; Bertone, Matias Salvador. "Differences in social cognition between male prisoners with antisocial personality or psychotic disorder". International Journal of Psychological Research. 10 (2). 2017: 15–24. doi:10.21500/20112084.2903. PMC 7110155 (#bad_pmc). PMID 32612761 (#bad_pmid).
  49. ↑ Chaudhury, Suprakash; Ranjan, Jaykumar; Prakash, Om; Sharma, Neelu; Singh, Amoolr; Sengar, KS. "Personality disorder, emotional intelligence, and locus of control of patients with alcohol dependence". Industrial Psychiatry Journal. 24 (1). 2015: 40–47. doi:10.4103/0972-6748.160931. PMC 4525430. PMID 26257482.
  50. ↑ "Antisocial personality disorder: MedlinePlus Medical Encyclopedia". medlineplus.gov. Retrieved 4 July 2022.
  51. ↑ Metcalf, Stacy; Dickerson, Kelli L.; Milojevich, Helen M.; Quas, Jodi A. "Primary and Secondary Variants of Psychopathic Traits in at-Risk Youth: Links with Maltreatment, Aggression, and Empathy". Child Psychiatry & Human Development. 52 (6). 2021: 1060–1070. doi:10.1007/s10578-020-01083-5. PMID 33099658 (#bad_pmid).
  52. ↑ Seid, Muhammed; Anbesaw, Tamrat; Melke, Shishigu; Beteshe, Dawit; Mussa, Haydar; Asmamaw, Amare; Shegaw, Maregu. "Antisocial personality disorder and associated factors among incarcerated in prison in Dessie city correctional center, Dessie, Ethiopia: A cross-sectional study". BMC Psychiatry. 22 (1). 2022: 53. doi:10.1186/s12888-022-03710-y. PMC 8785502 (#bad_pmc). PMID 35073903 (#bad_pmid).
  53. ↑ Archer J. "The influence of testosterone on human aggression". British Journal of Psychology. 82 ( Pt 1) (1). fevral 1991: 1–28. doi:10.1111/j.2044-8295.1991.tb02379.x. PMID 2029601.
  54. ↑ Aromäki A, Lindman R, Erikson C. "Testosterone, aggressiveness, and antisocial personality. Hormone Sensitivity and Bone Mineral Metabolism". Aggressive Behavior. 25 (2). 12 fevral 1999. doi:10.1002/(SICI)1098-2337(1999)25:2<113::AID-AB4>3.0.CO;2-4.
  55. ↑ Archer, John. "The influence of testosterone on human aggression". British Journal of Psychology. 82 (1). fevral 1991: 1–28. doi:10.1111/j.2044-8295.1991.tb02379.x. PMID 2029601.
  56. ↑ Mehta, Pranjal H.; Josephs, Robert A. "Testosterone and cortisol jointly regulate dominance: Evidence for a dual-hormone hypothesis". Hormones and Behavior. 58 (5). noyabr 2010: 898–906. Bibcode:2010HoBeh..58..898M. doi:10.1016/j.yhbeh.2010.08.020. PMID 20816841.
  57. ↑ Blanco, Carlos; Grant, Jon; Petry, Nancy M.; Simpson, H. Blair; Alegria, Analucia; Liu, Shang-Min; Hasin, Deborah. "Prevalence and Correlates of Shoplifting in the United States: Results from the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions (NESARC)". American Journal of Psychiatry. 165 (7). 2008: 905–913. doi:10.1176/appi.ajp.2008.07101660. PMC 4104590. PMID 18381900.
  58. ↑ Blanco, Carlos; Alegria, Analucia A.; Petry, Nancy M.; Grant, Jon E.; Simpson, H. Blair; Liu, Shang-Min; Grant, Bridget F.; Hasin, Deborah S. "Prevalence and Correlates of Fire-Setting in the United States". The Journal of Clinical Psychiatry. 71 (9). 2010: 1218–1225. doi:10.4088/JCP.08m04812gry. PMC 2950908. PMID 20361899.
  59. ↑ Stockburger, Stephanie; Omar, Hatim A. Firesetting Behavior and Psychiatric Disorders // Omar, Hatim A.; Bowling, Carrie Howell; Merrick, Joav (redaktorlar ). Playing with Fire: Children, Adolescents, and Firesetting. Nova Science Publishers. 2014. 77–86. ISBN 978-1-62948-471-6. OCLC 859385525. 2 sentyabr 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 sentyabr 2026.
  60. ↑ Fisher KA, Hany M. Antisocial Personality Disorder // StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. 23 noyabr 2019. PMID 31536279. 12 iyul 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 sentyabr 2026.
  61. ↑ Zoccolillo, Mark; Pickles, Andrew; Quinton, David; Rutter, Michael. "The outcome of childhood conduct disorder: Implications for defining adult personality disorder and conduct disorder". Psychological Medicine. 22 (4). 1992: 971–986. doi:10.1017/s003329170003854x. PMID 1488492.
  62. ↑ Regier D, eds. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5 ed.). Washington, DC: American Psychiatric Association.ISBN 978-0-89042-555-8.
  63. ↑ Hinshaw SP, Lee SS (2003). "Conduct and Oppositional Defiant Disorders" (PDF). In Mash EJ, Barkely RA (eds.). Child Psychopathology (2 ed.). New York City: Guilford Press. pp. 144–198. ISBN 978-1-57230-609-7.
  64. ↑ "Antisocial Personality Disorder". Psychology Today (ingilis). New York City: Sussex Publishers. 29 may 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 fevral 2018.
  65. ↑ Tuvblad, Catherine. "Genetic and environmental influence on antisocial behavior-PMC". Journal of Criminal Justice. 41 (5). 2013: 273–276. doi:10.1016/j.jcrimjus.2013.07.007. PMC 3920596. PMID 24526799.
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Antisosial_şəxsiyyət_pozuntusu&oldid=9118681"