Antropometriya

Antropometriya — insan bədəninin ölçüləri və mütənasibliyi ilə məşğul olan texniki üsullar sistemidir. Termin yunan dilindəki anthropos (insan) və metrikos (ölçmə) sözlərindən yaranmışdır.^[1]

Antropometriya elmi fərdlər və ya qruplar arasında anatomiya, coğrafi region və peşə qrupları kimi müxtəlif amillərə əsaslanan fərqlilikləri və oxşarlıqları müəyyən edərək, daha geniş insan kütləsinə müvafiq dizaynlar (məsələn, mebel, geyim, iş alətləri) hazırlamağa imkan verir. Bu dizaynlar üçün müəyyən edilən bədən ölçüləri iki qrupa bölünür: bədən hərəkətsiz və müəyyən standart pozisiyada olarkən alınan struktur bədən ölçüləri (statik) və bədən hərəkət halında olarkən alınan funksional bədən ölçüləri (dinamik).^[2]

Ölçülər

İstinad nöqtələri

Antropometrik ölçmələrin standartlaşdırılması məqsədilə bədən üzərində bəzi istinad nöqtələri müəyyən edilmişdir:

Yeddinci boyun fəqərəsi (cervicale nöqtəsi)
Ənsə kökü
Boynun yan başlanğıcı
Çiyin başı (acromion nöqtəsi)
Çiyin ortası
Arka qol başlanğıcı (lat. triceps)
Maksimum pazu kəsiyi
Dirsək (lat. olecranon)
Bilək kəsiyi
Əl başlanğıcı
Baş barmaq başlanğıcı
Əzələlərin simmetriya mərkəzi
Gicgahlar
Alt çənə ucu (lat. gnathion)
Ön boyun üstü və altı
Bel xətti
Çanaq xətti
Diz qapağı üstü və altı
Topuq kəsiyi (lat. malleolus)
Ayaq dabanı
Təpə nöqtəsi (lat. vertex)
Döş xətti

Struktur bədən ölçüləri

Bədənin ayaqüstə və ya oturaraq müəyyən standart duruşlarında əldə edilən göstəricilərdir. Bu ölçmələr statik antropometriya adlanır.^[3]

Hündürlüklər: Ayaqüstə olarkən yerdən, oturarkən isə oturma səthindən müvafiq bədən nöqtəsinə qədər olan şaquli məsafələrdir.
Enlər: Üfüqi və eninə olan diametrlərdir.
Dərinliklər: Üfüqi və dikinə olan diametrlərdir. Yan müstəvidə ölçülürlər.
Uzunluqlar: Hər hansı bir bədən hissəsinin uzun oxu boyunca ölçülən dəyərdir.
Çevrə uzunluqları: Bədən hissəsinin öz müstəvisindəki ətraf ölçüsüdür.
Əyri uzunluqlar
Enişlər: Boyun, döş, bel və çanaq arasındakı məsafələrdir.
Qalınlıqlar və çıxıntılar.

Funksional bədən ölçüləri

Bədənin sabit bir nöqtəyə nəzərən əyilmə, dönmə, uzanma kimi hərəkətlərlə çata biləcəyi maksimum məsafələri ölçmək və işin rahat yerinə yetirilməsi üçün lazımi uzaqlıqları təyin etmək məqsədilə aparılan ölçmələrdir. Bu bölmə dinamik antropometriya adlanır.^[4]

İstinadlar

↑ Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (az.). I cild. Bakı: ASE Baş Redaksiyası. 1976. 451.
↑ K. H. E. Kroemer. Fitting the Human: Introduction to Ergonomics (ingilis). CRC Press. 2017.
↑ Stephen Pheasant. Bodyspace: Anthropometry, Ergonomics and the Design of Work (ingilis). Taylor & Francis. 2003.
↑ National Aeronautics and Space Administration. Anthropometric Source Book (ingilis). NASA. 1978.

Ədəbiyyat

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (az.). I cild. Bakı: ASE Baş Redaksiyası. 1976.
M. Rüstəmov. İnsan anatomiyası (az.). Bakı: Maarif. 2010.

Əlavə ədəbiyyat siyahısı

Anthropometric Survey of Army Personnel: Methods and Summary Statistics 1988 Arxivləşdirilib 2022-06-21 at the Wayback Machine
ISO 7250: Basic human body measurements for technological design, International Organization for Standardization, 1998.
ISO 8559: Garment construction and anthropometric surveys — Body dimensions, International Organization for Standardization, 1989.
ISO 15535: General requirements for establishing anthropometric databases, International Organization for Standardization, 2000.
ISO 15537: Principles for selecting and using test persons for testing anthropometric aspects of industrial products and designs, International Organization for Standardization, 2003.
ISO 20685: 3-D scanning methodologies for internationally compatible anthropometric databases, International Organization for Standardization, 2005.
Pheasant, Stephen. Bodyspace : anthropometry, ergonomics, and design. London; Philadelphia: Taylor & Francis. 1986. ISBN 978-0-85066-352-5. (A classic review of human body sizes.)
Pheasant, S.; Haslegrave, C.M. Bodyspace: Anthropometry, Ergonomics and the Design of Work (3rd). CRC Press. 2006. ISBN 9780415285209.
Redman, Samuel. Bone Rooms: From Scientific Racism to Human Prehistory in Museums. Cambridge: Harvard University Press. 2016. ISBN 9780674660410.

Xarici keçidlər

Vikilüğətdə Antropometriya mövzusuna dair məlumatlar var.

Vikianbarda Antropometriya ilə əlaqəli mediafayllar var.

[ASE-antrop-1] Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (az.). I cild. Bakı: ASE Baş Redaksiyası. 1976. 451.

[Ergo-2] K. H. E. Kroemer. Fitting the Human: Introduction to Ergonomics (ingilis). CRC Press. 2017.

[Pheasant-3] Stephen Pheasant. Bodyspace: Anthropometry, Ergonomics and the Design of Work (ingilis). Taylor & Francis. 2003.

[AnthropometryHandbook-4] National Aeronautics and Space Administration. Anthropometric Source Book (ingilis). NASA. 1978.

[1]

[2]

[3]

[4]