Arami dili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Arami dili
Orijinal adı: ארמית (Arāmît)
ܐܪܡܝܐ (Ārāmāyâ)
Ölkələr: Türkiyə, Suriya, İraq, İran, Livan, İsrail
Regionlar: Yaxın Şərq
Danışanların ümumi sayı: 2,2 milyon
Təsnifatı
Kateqoriya: Avrasiya dilləri
Afro-Asiya dilləri
Sami dilləri
Qərbi sami dilləri
Yazı: latın əlifbası
Dil kodları
ISO 639-1: aii
ISO 639-2: arc
Bax: Layihə:Dilçilik

Arami dili - sami dil ailəsinə mənsub dil. Eramızdan əvvəl VI əsrdən Fars İmperiyasında beynəlxalq dil statusunu əldə etdi. Eramızın VII əsrində arami dilinin yerini ərəb dili aldı.

Arami dilinin tarixi qədim, orta və yeni arami dövrlərinə ayrılır (alman alimi K. Bayerin təsnifatı).Qədim arami dövrü e.ə. 2-ci minilliyin sonu – 1-ci minilliyin əvvəlindən başlayır. Dövrümüzə qədər gəlib çatan ən qədim nümunələri e.ə. 9–7 əsrlərə aid epiqrafik abidələrdir. Müxtəlif mərhələlərdə Aşşur (e.ə 7 əsr) və Babilistan (e.ə.7–6 əsrlər), Əhəməni (e.ə. 6–4 əsrlər) dövlətlərinin rəsmi dili olmuşdur. EllinRoma mərhələlərinin (e.ə. 3 əsr–eramızın 1 əsri) yazılı Arami dili də qədim arami dövrünə aid edilir. Bu dövrün ən mühüm abidələri Əhdi-ətiqin arami mətnləri və Kumran arami yazılarıdır. Orta arami dövrü eramızın 2-ci əsrindən 1-ci minilliyin sonlarına qədər davam etmişdir. Bu mərhələdə ədəbi Arami dili formalaşmışdır. İslam dininin yayılması ilə ərəb dili tədricən Arami dilini sıxışdırıb aradan çıxarmışdır. Yazılı orta Arami dilində 22 işarədən istifadə edilsə də, kursivlər müxtəlif olmuşdur. Yeni arami dövrü eramızın 2-ci minilliyindən başlayır. Müasir Arami dilində Suriyada (Dəməşqdən şm.-ş.-də yerləşən üç kənddə), Kiçik Asiyanın c.-ş.-ndə, İraqın şm.-nda, İranın şm.-q.-ndə, Ermənistanın ş.-ndə və Azərbaycanda kiçik etnik qruplar danışırlar. Dilçilik baxımından q. [Suriyada 3 dil (dialekt)] və ş. (dillərin sayı məlum deyil) qollarına ayrılır. Tipoloji baxımdan Arami dili qədim mərkəzi sami dillərinə yaxındır. Qədim Arami dilində 27-yə qədər samit fonem olmuşdur və onların sayı tədricən 22-yə enmişdir. Arami dili nominativ quruluşa malikdir (sözlərin ardıcıllığı qədim Arami dilində: “predikat + subyekt +obyekt”; sonrakı mərhələlərdə: “subyekt + predikat + obyekt”). Əhdi-cədidə görə arami dili İsa Məsihin ana dili olmuşdur. [1]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Aramilər

İstinad[redaktə | əsas redaktə]

  1. Arami dili // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (25 cilddə). — I cild. Bakı, 2009. — Səh.: 589.