Artur Henderson

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Artur Henderson
ing. Arthur Henderson
Arthurhenderson.jpg
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 13 sentyabr 1863(1863-09-13)[1][2]
Doğum yeri
  • Qlazqo, Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı[d]
Vəfat tarixi 20 oktyabr 1935(1935-10-20)[1][2] (72 yaşında)
Vəfat yeri
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Artur Henderson (13 sentyabr 1863, Qlazqo, Şotlandiya - 20 oktyabr 1935, London, İngiltərə, Britaniya) — İşçi Partiyasını təşkilatlandıran başlıca siyasət adamlarından biri olmuşdur. 1929 iyun-1931 avqust arasında Xarici İşlər Naziri olmuş, 1934-də Nobel sülh mükafatını almışdır.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Robert Stephensonun Newcastle upon Tynedakı(Northumberland) parovoz təsislərində çuğunəridən olan Henderson,Çuğunəridənlər İttifaqının Newcastle şöbə katibi oldu.Darlington,DurhamNewcastle bələdiyyə yığıncaqlarında Liberal Partiya üzvü olaraq vəzifə aldı.1903də Darlington icra numayəndəsi seçildi.Eyni ilin sonunda Durhamdakı Bernard Castle`dən İşci Partiyasının nazizədi olaraq Avam Kamrasına girdi. Beləcə ilk dəfə həm İşci Partiyası üzvü həm Mühavizəkarların,həm də Liberalların namizədliyi qarşısında seçimlərdə müvəffəqiyyət təmin edirdi.Henderson Natiq olmaqla bərabər 1914, 1921-23 və 1925-27də Avam Kamrasında Partiyasının qabaqcıl idarəçiləri arasına girdi.1908-1910 və 1914-1917 vaxtlarənda İşci Partiyasına umumi başcılıq edən Henderson,1911dən 1934-ə qədər Partiya katibəliyi vəzifəsini icra etdi.

Henderson,Avam Kamarasındaki İşci Partiyalı namizədlərin əksəriyyəti ilə birlikdə Birləşmiş Krallıqın birinci dünya müharibəsindəki mövqeyini dəstələdi.Beləcə o sırada İşçi Partiyasındaki sülhsevər azlığın öndəri Ramsey MaCDonalddan partiyanın parlament qrup başcılığını götürdü.Müharibə vaxtlarında Herbert Henry Asquith`in koalisyalı hökuməti vaxtlarında(May1915-Dekabr1916) əvvəl təhsil heyətə başçısı,daha sonra da dövlət mühasibi və işçi problemləri mövzusunda ümumi məsləhətçi olaraq vəzifəyə alındı.Asquithin yerinə David Lloyd George keçincə yeni başçını dəstəkləyən Herson,beş nəfərlik müharibə kabinetində kürsüsüz başcı oldu.1917nin yazında Rusiyaya getdi. Stockholmda beynəlxalq bir sosialist konfrans hazırlanması istiqamətində Aleksandr Kerenskinin inqilabçı keçici hökumətinin liderliyi planını qəbul etdi .Lloyd George əvvəl bu liderliyə qatıldığı baxışını göstərsə də sonradan baxış dəyişdirdi.Henderson bunun üzərinə kabinetdən istehfa verdi(12 avqust).

Henderson 1918 ərində bütünlüklə partiya katiblikliyi ilə məşğul oldu.Sosialist islahatçı Sidney Webblə partiya qanunlarının böyük hissəsini qələmə aldı.Bu qanun, İşçi Partiyasını ilk dəfə seçim yerlərində təsirli təşkilatları olan açıqca sosilaist bir partiya mövqeyinə çatdırdı.İşçi Partiyası 6 il sonra ilk dəfə olaraq iqtidara(yanvar-noyabr1924) MacDonald hökumətində Henderson daxili işlər naziri oldu.

MacDonaldın II. İşçi Partiyasın hökumətində xarici işlər naziri olan Henderson Millətlər Cəmiyyətini hərarətlə dəstəklədi.1931 Mayda Dünya tərksilah başcısı seçildi.İşsizlərə verilən ödəmələrin azalması qərarə səbəbilə münasibətlərinin pisləşdiyi MacDonald 1931 Avqustda Milli hökuməti qurunca,Henderson xarici işlər nazirliyindən istehfa etdi.Artıq bütünlüklə tərksilah işləri ilə maraqlanırdı;Nobel sülh mükafatını da bu işlərdən ötrü aldı.Son vacib vəzifəsini 1933 iyulda yerinə yetirdi.Paris Roma Berlin Prag v Münhenə(burda Adolf Hitlerlə görüşdü) gedərək silahların sərhədləndirməsinə istiqamətli bir planı müdafiə etməyə çalışdı.

Mary Anger Hamiltonun qələmə aldığı Artur Henderson 1938də nümaiş olunmuşdur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]