Asəf İsgəndərov (botanik)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Asəf İsgəndərov
Asəf Talıb oğlu İsgəndərov
Asəf İsgəndərov (botanik).jpg
Doğum tarixi 24 mart 1943 (1943-03-24) (76 yaş)
Doğum yeri Gəncə şəhəri
Vətəndaşlıq Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Elm sahəsi Botanika
İş yeri AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağı
Elmi dərəcəsi Biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Təhsili Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutu
cbg.org.az/aze/researchers/Isgenderov_Asaf.html

Asəf Talıb oğlu İsgəndərov — biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağının Çiçəkçilik laboratoriyasının müdiri,

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İsgəndərov Asəf Talıb oğlu 24 mart 1943-cü ildə Gəncə şəhərində anadan olub. Valideynləri: Atası – İsgəndərov Talıb Rza oğlu, ali təhsilli, baytar həkimi olmuşdur, 1971-ci ildə vəfat edib. Anası – İsgəndərova Xatın Əli qızı, ali təhsilli, zootexnik olmuşdur, 2012-ci ildə vəfat edib. Asəf İsgəndərov 1950-ci ildə Gəncədə Maksim Qorki adına 1 №-li orta məktəbdə oxuyub, 1960-ci ildə bitiribdir. Həmin ildə Həsən bəy Zərdabi adına Gəncə Dövlət Pedaqoji İnstitutunun biologiya fakultəsinə daxil olmuşdur. 1965-ci ildə institutu bitirib təyinatla Daşkəsən rayonu Qazaxyolçular kənd orta məktəbinə müəllim göndərilibdir.


Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1966-ci ildə müsabiqə yolu ilə indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Botanika İnstitutunun Nəbatat bağı şöybəsinin “Eksperimental Botanika” laboratoriyasında kiçik elmi işçi vəzifəsinə qəbul olunmuşdur. 1967-ci ildə orduya çağırılıb bir il xidmət etmişdir. 1968-ci ildə hərbidən qayıdıb həmin şöbənin “Sənaye əhəmiyyətli bitkilərin introduksiyası” laboratoriyasında kiçik elmi işçi işləməklə yanaşı aspirantiraya qəbul olunmuşdur. 1975-ci ildə “Azərbaycanın bəzi itburnu növləri və onların becərilməsi” mövzusunda dissertasiya işini müdafiə edərək biologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsinə layiq görülmüşdür. 1981-ci ildə müsabiqə yolu ilə Nəbatat bağında baş elmi işçi vəzifəsinə qəbul olunub, Rosa L. cinsinin elmi əsaslarla öyrənilməsi ilə əlaqədar qızılgüllərin introduksiyası istiqamətində tədqiqat işlərinə başlamışdır. A.T.İsgəndərov 2000-ci ilədən bəri müsabiqələrdən keçərək Mərkəzi Nəbatat Bağında “Çiçəkçilik” laboratoriyasına rəhbərlik edir. Hazırda bağın qızılgül kolleksiyasında introduksiya olunmuş və müxtəlif bağ qruplarında təmsil olunan 550 - dən artıq qızılgül sortları toplanmışdır. Bunlar əsasən ABŞ, Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, Hollandiya, Rusiya və s. ölkələrin kultivarları olmaqla 1970-2015-ci illərdə onun rəhbərliyi ilə introduksiya olunmuşdur. Mərkəzi Nəbatat Bağında xarici ölkələrin qızılgül sortlarının introduksiyası ilə yanaşı 2006-ci ildən Azərbaycanda dekorativ bitkilər üzrə ilk dəfə olaraq A.İsgəndərovun rəhbərliyi altında seleksiya tədqiqatlarına başlanmışdır. 2006-2015-ci illərdə davamlı olaraq müxtəlif bağ qruplarına mənsub olan qızılgül sortları arasında yaxın və uzaq hibridləşdirmə üsulu ilə 2850 sayda müxtəlif kombinasiyalı çarpaz tozlandırma aparılmışdır. Hazırda bağın təcrübə və kolleksiya sahələrində hibridləşdirmə və seçmə nəticəsində qızılgülün 800-dən artıq hibrid toxmacarları və onların vegetativ üsullarla çoxaldılmış 3500-dən artıq reproduksiya nümunələri toplanmışdır. Onlardan uğurlu alınmış 24 sort və 97 hibrid toxmacar seleksiya üsulu ilə alınmış yeni genotip olduğu müəyyən edilmişdir. 2013-cü ildə AMEA Biologiya və Tibb elmləri bölməsində akademik-katib Ə.T.Əmiraslanovun sədrliyi ilə keçirilən büro iclasında Asəf İsgəndərov “Mərkəzi Nəbatat Bağında qızılgüllərin introduksiyası və seleksiyası” mövzusunda etdiyi məruzədə seleksiya və hibridləşdirmə üsulları ilə yetişdirdiyi sortların təqdimatını keçirmişdir. Həmin sortlar MBD-də yetişdirilmiş yeni genotip olaraq müəlliflik hüququ verilməsi üçün Azərbaycan Respublikası K/T Nazirliyi Seleksiya nailiyyətlərinin sınağı və mühafizəsi üzrə Dövlət Komissiyasına təqdim ediləcəkdir. Seleksiyaçı alim Asəf İsgəndərovun yetişdirdiyi sortlardan üçü hələ 2008-ci ildə Dövlət Komissiyası tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, hər bir sort üçün müəllifinə patent və müəlliflik şəhadətnaməsi verilmişdir. Bunlar “Əsrin müqaviləsi”, “Sarı gəlin” və “Nazpəri” sortlarıdırlar. Yeni yaradılmış sortlar Azərbaycan Respublikası üzrə 2009-cu ildə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün tövsiyə edilmiş seleksiya nailiyyətlərinin Dövlət Reyestrinə daxil edilmişdir. Digər yeni sortların da Dövlət Komissiyasına təqdim edilməsinə hazırlıq işləri görülür. Azərbaycan MEA-nın 70-illik yübileyi ilə əlaqədar Mərkəzi Nəbatat Bağının “Qızılgüllər kolleksiyasının” kataloqu nəşr olunmuşdur. Kataloqa MNB-də Rosa L. cinsinin müasir və qədim bağ qruplarında təmsil olunan qızılgülün 287 sayda ən yaxşı növləri, sortları və seleksiya formaları (hibridləri) daxil edilmişdir. Bunlar xarici ölkələrin həm də bağın öz kultivarları olmaqla “Çiçəkçilik” laboratoriyasının rəhbəri b.ü.f.d. Asəf İsgəndərov və laboratoriyanın elmi işçisi Ofeliya Qafarova tərəfindən introduksiya olunmuş (1970-2015), seleksiya və hibridləşdirmə üsulları ilə yetişdirilmişdir (2006-2014). Asəf İsgəndərovun yetişdirdiyi yeni sortlar arasında ölkəmizin görkəmli elm xadimlərinin şərəfinə adlandırılmış – “Akad. Akif Əlizadə”, “Akad. Əhliman Əmiraslanov”, “Akad. Cəlal Əliyev”, “Akad. Tofiq Nağıyev” qızılgül sortları da yer almışdır. Mərkəzi Nəbatat Bağında Rosa L. cinsinə dair uzunmüddətli tədqiqatlarla əlaqədar bu sahə ilə məşğul olan müxtəlif elmi mərkəzlərlə əlaqələr yaradılmış, alınmış uğurlu nəticələr haqqında xaricdə və yerli mətbuatda məqalələr və tezislər dərc olunmuş bir sıra elmi konfranslarda məruzələr edilmişdir. Asəf müəllim deyir ki, bizim əsas məqsədimiz yetişdirdiyimiz sortları təsərrüfata tədbiq etməklə yanaşı Beynəlxalq gül sərgilərində nümayiş və Azərbaycan kultivarları kimi dünya gülçülük kataloqlarına daxil etdirməkdən ibarətdir. Hazırda Asəf İsgəndərov Rosa L. cinsinin elmi əsaslarla öyrənilməsi istiqamətində apardığı çoxillik tədqiqat işləri əsasında Azərbaycanda qızılgüllərin introduksiyası və seleksiyasının bioliji əsasları monoqrafiyası üzərində tamamlama işlərini başa çatdırmaq ərəfəsindədir.

Elmi nailiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın Kiçik Qafqaz ərazisindən topladığı zəngin herbari materiallarını tədqiq edərək Azərbaycan florası üçün üç növ və bir növ müxtəlifliyi elm üçün (Rosa gadzhievii Chrshan. et İsken, Rosa jaroschenkoi Gadzh. et İskend., Rosa isaevii Gadzh. et İskend., Rosa tschatyrdagi Chrshan. var. Schemachensis Chrshan. et İskend.), 1 növ Azərbaycan florası üçün (Rosa subafzeli ana Chrshan.), 3 növ Kiçik Qafqaz florası üçün (Rosa svanetica Crepş., Rosa sjuniki P.Jar., Rosa sosnowskyana Tamam.) yeni olduğu müəyyən edilmişdir.

2006-ci ildən Azərbaycanda dekorativ bitkilər üzrə ilk dəfə olaraq seleksiya hibridləşdirmə və seçmə nəticəsində bağ qızılgüllərinin 800-dən artıq hibrid formaları əldə olunmuşdur. Onlardan 24 sort və 97 hibrid toxmacarın seleksiya üsulu ilə alınmış yeni genotip olduğu müəyyən edilmişdir.

Azərbaycanda ilk dəfə olaraq MNB-da yetişdirilmiş 3 qızılgül “Əsrin Müqaviləsi”, “Sarı Gəlin”, “Nazpəri” sortlarına görə patent və müəlliflik şəhadətnamələri almışdır.

Elmi əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • 48 elmi əsəri vardır ki, 8-i xaricdə çap olunmuşdur.

1.Интродукция и селекция роз в Центральном Ботаническом Саду, Батумский Ботанический Сад, Материалы Юбилейной международной научно-практической конференции, посвященной 100-летию Батумского Ботанического Сада, г.Батуми, Грузия, стр. 273-275, 8-10 мая, 2013г. Кафарова О.О.Фарзалиев В.С.,Алиев Р.А.

2. Qızılgüllər kolleksiyasının kataloqu, AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağının “Qızılgüllər kolleksiyasının kataloqu”. Bakı: 2014, 155 s. Qafarova O.O., Fərzəliyev V.S., Əliyev R.Ə.

3. Mərkəzi Nəbatat Bağında qızılgüllərin seleksiyası təcrübələri , AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağının Elmi Əsərləri, 2015, XIII cild, s.179-188. Qafarova O.O.

4. Биоморфологические и декоративно-хозяйственные особенности сортов роз флорибунда коллекции Центрального Ботанического Сада для использования в озеленении Апшеронского полуострова. Цветеводство: история, теория, практика. Материалы VII Международной научной конференции. с.315-317. Беларусь.2016

5. Collection of garden roses gene pool of the Central Botanical Garden of ANAS of Azerbaijan. Innovative Approaches to Conservation of Biodiversity. s.78. Baku.2016

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]