Asada Qoryu

Vikipediya saytından
Naviqasiyaya keç Axtarışa keç
Asada Qoryu
yap. 麻田剛立
Doğum tarixi 10 mart 1734(1734-03-10)[1] və ya 6 fevral 1734(1734-02-06)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 25 iyun 1799(1799-06-25)[1] (65 yaşında)
Vəfat yeri
Tanınmış yetirmələri Takahaşi Yoşitoki, Yamaqata Banto[d], Hazama Şiqetomi[d]

Asada Qoryu (麻田 剛立?, 10 mart 1734[1] və ya 6 fevral 1734, Kitsuki hanı[d], Saykaydo[d]25 iyun 1799[1], Osaka[d], Osaka)Yaponiya astronomu və həkimi. Yaponiyada müasir astronomiyanın qabaqcılı olmuş,[2] Yaponiyada təqvim islahatında vacib rol oynamışdır.[3] Yaponiya astronomlarının ənənəvi Çin texnikalarından Qərb texnikalarına keçid etməsi üçün ilham mənbəyi olmuşdur.[3]

Həyatı və karyerası

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Asada Kitsuki hanında yaşayan konfusiçi alim və həkim Keysay Ayabenin dördüncü oğlu idi.[3][a] Doğulanda ona Yasuaki adı verilmişdi.[3] Astronomiyatibb öyrənmiş, 1767-ci ildə daymyonun rəsmi həkimi təyin olunmuşdur.[3] Tezliklə təqvim elminə maraq göstərməyə başlamışdır.[3] O, 1772-ci ildə astronomiya ilə məşğul olmaq üçün həkimlik vəzifəsini tərk etmək istəsə də, daymyo ona bu icazəni verməmişdir.[3] Buna görə də daymyonu qeyri-qanuni şəkildə tərk etmişdir.[3] Osakaya qaçmış, adını Asada Qoryu olaraq dəyişdirmiş, astronomiyaya daha çox vaxt ayırmağa başlamışdır.[5]

Asada təqvim araşdırmalarındakı uğurlarına görə tanınmış, öz təqvim sistemini yaratmışdır.[5] Yoşitoki Takahaşi, Şiqetomi HazamaTaçu Nişimura kimi alimlər onun şagirdləri olmuş, Sencinkan akademiyasını yaratmışdırlar.[5] 1795-ci ildə Tokuqava şoqunluğu onu Horyaku təqviminin islahatı layihəsinə dəvət etmiş, lakin səhhətindəki problemlərə görə təklifi rədd etmişdir.[5] Bunun əvəzində Takahaşi və Hazamanı tövsiyə etmişdir.[5] Onlar Edoya gedərək Asadanın yerini tutmuşdurlar.[5] Asada məktəbinin işi nəticəsində 1798-ci ildə Kansey təqvimi islahatı baş tutmuşdur.[5] Bu, Yaponiyada Qərb konsepsiyalarına əsaslanan ilk təqvim islahatı olmuşdur.[5] Çox içməkdən qaynaqlanan sağlamlıq problemlərinə görə 1799-cu ildə ölmüşdür.[5]

Elmi töhfələri

[redaktə | mənbəni redaktə et]

Asada Yaponiya astronomiyasında bir çox ilkə imza atmışdır.[5] O, günəş ləkələrini müşahidə edərək Günəşin fırlanmasını ölçən ilk yapon astronom olmuşdur.[5] O, tropik i haqqında Şo-Ço qanununu,[5] eləcə də, Keplerin üçüncü qanununu müstəqil şəkildə kəşf etmişdir.[2]

Asada rasional və empirik metodlardan istifadə etməyə üstünlük vermişdir.[5] Onun araşdırmaları Kiotoda yaşayan bürokratik Tsuçimikado ailəsinin astronomları ilə ziddiyyət təşkil edirdi.[5] Asada məktəbi Qərb modellərini öyrənmiş, ənənəvi Çin cihazlarını müasir ləvazimatlarla əvəz etmişdir.[5] Asada şagirdlərini sistematik müşahidələr aparmağa təşviq etmişdir.[5]

  1. Bəzi mənbələrdə ikinci oğlu kimi göstərilib.[4]
  • Kodansha Encyclopedia of Japan (ingiliscə). I cild (A–Conso). Tokio: Kodansha. 1983. səh. 92. ISBN 0-87011-621-5. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2023.
  • Biographical Encyclopedia of Astronomers (ingiliscə). Springer. 2007. səh. 64–65. ISBN 9780387304007. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2023.
  • The Japan Biographical Encyclopedia & Who's Who (ingiliscə) (II). Tokio: Rengo Press. 1961. səh. 67. İstifadə tarixi: 30 yanvar 2023.