Asiya şirkəti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Asiya şirkəti
Yaranma tarixi 1730
1749-cu ildə Kopenhagendə Asiya Şirkəti binası
Asiya Şirkətinin binası.
Rəs. P. Tom-Petersen (1888)

Asiya şirkəti (dan. Asiatisk Kompagni) — XVIII əsrdə HindistanÇin ilə ticarət etmək üçün qurulan Danimarka ticarət şirkəti[1].

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Asiya şirkəti 1732-ci ildə (digər mənbələrə görə — 1730-cu ildə) əsasən çürümüş Danimarka Şərqi Hindistan Şirkətinin keçmiş səhmdarları tərəfindən quruldu və krallıq imtiyazına görə, Hind Okeanı bölgəsində və Çində yerləşən ölkələrlə ticarətdə inhisar aldı[2].

Təşkilati olaraq şirkət ən böyük səhmdarları Kopenhagen tacirləri olan bir səhmdar cəmiyyətdi. Şirkətin nizamnamə kapitalı 100 min riksdalerdən ibarət idi və hər biri 250 riksdalerin 400 səhminə bölündü[3].

Şirkət 1732-dən 1807-ci ilə qədər inkişaf etmişdir. O dövrdə Kopenhagen Şərqi Hindistan və Çin ticarəti üçün böyük bir mərkəz idi və Danimarka Avropa hərbi münaqişələri zamanı bitərəf qaldıqda şirkət əhəmiyyətli mənfəət əldə etdi. 1734-1745-ci illər arasında Danimarkaya 9,1 milyon Riksdaler dəyərində mal idxal edildi. Bu illər ərzində Şərqi Hindistana 15, Çinə 17 gəmi göndərildi və 1746 - 1765 arasında onların sayı müvafiq olaraq 27 və 38 gəmiyə yüksəldi[4].

1772-ci ildə imtiyazın bitməsindən sonra Şərqi Hindistan ilə ticarət sərbəst hala gəldi, lakin şirkətə 20 il müddətinə bu bölgəyə gəmi göndərən şəxslərdən müəyyən miqdarda haqq alma hüququ verildi. 1777-ci ildə şirkət Şərqi Hindistan mülklərini Danimarka dövlətinə verdi və səylərini Çindən çay idxalına cəmləşdirdi.

1807-ci ildə İngiltərə ilə müharibənin başlaması şirkətin ticarətinə düzəlməz ziyan vurdu. Tamamlandıqdan sonra bir neçə ekspedisiya təşkil etdi, lakin nəticələrini vermədilər. 1844-cü ildə şirkətin imtiyazı ləğv edildi və Çinlə ticarət bütün Danimarkalılar üçün pulsuz oldu.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Glamann, Kristof (1960). "The Danish Asiatic Company, 1732–;1772". Scandinavian Economic History Review. 8 (2): 109–149. doi:10.1080/03585522.1960.10411426.
  2. Royal Danish Naval Museum - Skibregister
  3. Record card for Fyen
  4. Record card for Den Gloende

Sitatlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Vikianbarda Asiya şirkəti ilə əlaqəli mediafayllar var.

  • At the Altar of Capitalism – Calvinist merchants in the Danish Asiatic Company in the 18th century
  • The list of ships has been roughly copied from the Danish wikipedia article da:Asiatisk Kompagni where inline references can be found