Aslan bəy Sultanov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aslan bəy Sultanov
Doğum tarixi 1855(1855-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Doğum yeri İsgəndərbəyli, Püsyan nahiyəsi, Şuşa qəzası

Aslan bəy Musa bəy oğlu Sultanov (1855-?) — el qəhrəmanı, ziyalı

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Aslan bəy 1855-ci ildə Şuşa qəzasının Zəngəzur sahəsinin Püsyan nahiyəsinin İsgəndərbəyli obasında anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Özəl mülkünü idarə etməklə güzəran keçirirdi.

Aslan bəylə bağlı Nəzər Heydərov yazır: "Biz bilirdik ki, Zəngəzurda kəndlilər ərzaqdan korluq çəkirlər. Bu, general Njdenin martın 27-də Gorusda Qubadlı qəzasının əksinqilabçı nümayəndələri ilə keçirdiyi müşavirədən sonra, ermənilər taxıl almaq üçün tez-tez Azərbaycan kəndlərinə gəlməyə başlayanda, daha aydın hiss olundu. Daşnak quldur dəstələrinin özbaşınalığı, Zaqafqaziyanı başqa xalqları arasında qardaş qırğını salmaları, bütün kişilərin ucdantutma daşnak ordusuna səfərbər edilməsi-bütün bunlar erməni xalqının həyatını çox ağır və dözülməz etmişdi. Erməni kəndliləri belə ağır vəziyyətdə olduqları üçün daha şəhərə taxıl göndərmirdilər. 1920-ci il sentiyabrın 4-də Bakıda çağırılmış Şərq xalqları qurultayında Ermənistan zəhmətkeşləri nümayəndələrinin göndərdiyi bəyanatda deyilir: "Ermənistan iqtisadi cəhətdən olduğu kimi, mənəvi cəhətdən də düşkünləşmişdir, o, iri addımlarla uçuruma gedir. Ermənistanın fəhlə-kəndli kütləsi mauzerçi quldurların köməyi ilə son dərəcə qorxudulmuşdur".

General Njdenin çağırdığı müşavirəyə bir də qayıdaq. Qubadlı qəzasından gəlmiş bəylər və qolçomaqlar, generalın boş sözlərinə inanaraq, tüfəng xəncərlərini oynadaraq, daşnaklara hər cür kömək edəcəklərinə söz vərirlər. Ancaq bu qəribə müşavirənin axırında İskəndərbəyli kəndindən olan Qoca Aslan bəy Sultanov söz istəyir: -Cənab Njde, gərək unutmayasanız ki, sizin komandanız altında olan daşnak ordusunun burada yüzlərlə kəndi məhv etdiyi, çoxlu silahsız bədbəxt adamları güllələdiyi həmin qanlı hadisələrdən heç bir il də keçməyib. Mən sizə bildirirəm: müsəlmanlar sizə inanmırlar və indi burada meydan oxuyan bu başıboş adamların arxasınca heç kim getməyəcək. Bu çıxış bura toplananları, xüsusən, general Njdeni ayıldır, o həmin dəqiqə dönüb evə gedir.

Aslan bəy çox da varlı adam varlı adam deyildi. O, Şərq ədəbiyyatı klassiklərini: Firdovsinin, Sədini, Hafizi, Ömər Xəyyamı çox yaxşı bilirdi. O, millətindən və dinindən asılı olmayaraq adam öldürməyi ən böyük cinayət hesab eləyirdi. O, günahsız insanların qanını sel kimi axıdan, indi isə hər şeyi unutmuş kimi, adamları bolşeviklərin əleyhinə birləşməyə çağıran bu hərbçi adamı görmək belə istəmirdi. Beləliklə, Njde ilə azərbaycanlı əksinqilabçıların danışığı baş tutmadı. Bunu bizə Aqarakda müşavirədə iştirak etmiş bir nəfər danışdı. Təkəbbürlü Aslan bəy isə ömrünün sonuna kimi bu barədə heç kəsə bir kəlmə danışmamışdı.

General Njdenin yanında çağırılmış müşavirədən sonra daşnakların tutduğu ərazidən adamlar Azərbaycan kəndlərinə gəlməyə başladı. Bir dəfə Yeqo Qazaryan, Göyüş Hümbətəliyev və mən meşədən çıxıb, Novlu kəndinə Göyüşün evinə gedirdik. Birdən burada goruslu üç nəfər erməni gördük. Onlar bizi, xüseusən, bolşevik kimi tanıdıqları Yeqonu görüb getmək istədilər, lakin biz onları qaytardıq"[1].

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Bax:N. Heydərov, Zəngəzur dağlarında, Bakı, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, 1989, səh.115-116

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]