Aukştaytiya

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Etnoqrafik bölgə
Aukştaytiya
lit. Aukštaitija
UkojasLake002.JPG
Aukştaytiya Milli Parkında Ukoyas gölü
Bayraq Gerb
Bayraq Gerb

55°43′30″ şm. e. 24°21′50″ ş. u.


Ölkə
İnzibati mərkəz Panevejis və ya Utena[1]
Ən böyük şəhəri Panevejis
Rəqəmsal identifikatorlar
Avtomobil nömrəsi LT
Aukştaytiya xəritədə
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Aukştaytiya (lit. Aukštaitija) — Litvanın şimal-şərqində etnoqrafik bölgə. Etnoqrafik və dilçi (dialektoloji) anlamıda Aukştaytiya iki anlayışdır, çünki Aukşaytiya dialekti Aukşaytiya bölgəsindən daha geniş ərazidə danışılır.[2]

Adı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bölgənin adını qeyd edən ən erkən tarixi sənəd 1294-cü ilə aid olan Peter fon Dusburq yazdığı Prussiya torpağlarının xronikalarıdır. 1420-ci ildə Aukştaytiya sözü Böyük Vitovtun məktubunda qeyd olunur və orda izah olunur ki, o torpağının Jemaytiyadən yüksək olduğundan gəlir.[1]

Coğrafiya[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bölgənin qərbində yerləşən Muşos-Nəmunelis və Nevejis düzənlikləri var.[3] Orda Şventoyi çayı axır. Bölgənin təpəli hissəsi də var.[1] Litvanın göllərinin çoxu bu təpəli hissədə İqnalinanın ətrafında yerləşir.[4] Ölkənin ən dərin (Tauraqnas 50,5 m) və ən böyük (Drukşyay) gölləri də Aukştaytiyada yerləşir.[5] Bölgənin şərqindəki 1300 kv.km. ərazisində uzanan Aukştaytiya Milli Parkının ərazisində 126 göl yerləşir.[6]

Əhali[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aukştaytiyanın böyük hissəsi şərqi Aukştatiya ləhcəsində danışır. Bölgənin qərbi hissəsində (ŞyaulyayKaunas ətrafları) isə qərbi Aukştatiya ləhcəsində danışılır.[1]

Əhalinin əksəriyyəti katolik Litvalılardır. Visaginas şəhərinin ətrafında əhalinin çoxunu ruslar təşkil edir, Birjay ətrafında isə 10% kalvinist Litvalıların azlığı var. Bundan əlavə, bölgənin müxtəlif hissələrində əski inanan rusların bir neçə kəndləri mövcuddur.[6]

Bölgənin qərbi düzənlikləridə çox sayda fermalar səpələmiş. Təpəli şərqdə isə köhnə üslubda saxlanılmış kəndlər var.[7]

Mətbəx[redaktə | mənbəni redaktə et]

Aukştaytiya üçün ənənəvi yeməklər müxtəlif fətir və düşpərə növləridir. Bundan əlavə, bölgədə arpa pivəsinin hazırlaması ənənəsi var[1] və burda həmiçinin alma və giləmeyvə şərabları hazırlanır.[8]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 3 4 5 "ETNINĖS KULTŪROS GLOBOS TARYBA ETNINĖS KULTŪROS GLOBOS TARYBA. Aukštaitija". 2020-03-21 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-21.
  2. "Etnografinių regionų metai". www.llbm.lt. İstifadə tarixi: 6 April 2019.
  3. News Travel
  4. Lithuania by Sakina Kagda
  5. ""Lithuania in the World", No.1, 1999". 2019-09-09 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2020-03-22.
  6. 1 2 Aukštaitija (Northeast Lithuania)
  7. THE LITHUANIANS J. Kudirka
  8. Local Taste