Avalokiteşvara

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Avalokiteşvara
Avalokitesvara, 5th century C.E..jpg
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Avalokiteşvara (sanskritcə – “varlıqlara lütfkarlıqla nəzər yetirən hökmdar”, yaxud “əziyyət çəkənlərin yalvarışlarını eşidən hökmdar”) – mahayanada ziyalanmış şəxs; o, canlı varlıqlara əzablardan qurtulmaqda yardım etmək üçün nirvanaya keçməmək, sansarada qalmaq haqqında bodhisatva əhdi etmişdir. Avalokiteşvara ümumdünya mərhəmət idealını təcəssüm etdirir və budda Amitabhanın emanasiyası sayılır.

Avalokiteşvara kultu 1-ci əsrdən başlayaraq formalaşmışdır; onu əlində hökmən şanagüllə bitkisi tutmuş dörd-altı-min əli, on bir üzü (yaxud on bir başı) olan insan cildində təsvir edirlər. Əllər yardım diləyən hər kəsə kömək etməyə hazırlığı, başlar həyatın müxtəlif sahələrində mövcudluğu ifadə edir. Avalokiteşvara müxtəlif formalar (cəmi 32) ala, həmçinin hinduist allahlarından Brahma, Vişnu, Şiva və digərlərinin cildinə girə bilir.

Avalokiteşvara şimal buddizm ölkələrində geniş yayılmışdır. Ona müxtəlif adlar altında sitayiş edirlər: Çində – Quan-şi-in, Koreyada – Kvanım, Yaponiyada – Kanon, Himalay ölkələrində və Tibetdə – Çenrezi, Monqolustanda və Rusiyanın buddist xalqlarında – Arya-Bolo (yaxud Xonşim). Avalokiteşvara yerli allahların, xüsusilə ilahələrin (onu çox zaman qadın görkəmində təsvir edirlər), Tibetdə isə canlı insanların – buddist məktəblərində ruhani başçıların (dalay-lamaların, karmapların) cildinə girir. Hesab edilir ki, Avalokiteşvara Budda Şakyamuninin nirvanası ilə gələcəyin Buddası Maytreyanın doğulması arasındakı dövrdə Yer üzünün başçısıdır.