Avropa İttifaqı-Türkiyə Gömrük İttifaqı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Aİ-Türkiyə gömrük birliyi üçün türk xatirə sikkəsi.

Avropa İttifaqı-Türkiyə Gömrük İttifaqı — 6 mart 1995-ci il tarixində Ankara müqaviləsi ilə qurulan AT-Türkiyə Əməkdaşlıq Şurasının tətbiq qərarı almasıyla 31 dekabr 1995 tarixində qüvvəyə girən gömrük ittifaqı.[1] Hər iki tərəf arasında ticari məhsullar hər hansı bir gömrük məhdudiyyəti olmadan satıla bilər. Gömrük İttifaqı əsas iqtisadi sahələrdə (kənd təsərrüfatı kimi) ikitərəfli ticarət güzəştlərini, xidmət və ya dövlət satınalmalarını tətbiq etmir. 1996-ci ildə Avropa Kömür və Polad Birliyi üzrə məhsulların satışı üçün Türkiyə və Avropa Birliyi arasında bir sərbəst ticarət bölgəsi qurulmuşdur. Birlik Şurasının 1/98 saylı qərarı kənd təsərrüfatı məhsullarının ticarətini əhatə edir.

Gömrük ittifaqı, bağlı məhsullar üçün ortaq bir xarici tərifə gətirməklə yanaşı Türkiyədə, xüsusilə sənaye standartlara bağlı bir neçə əsas daxili bazar sahələrində Aİ müktesebatının tətbiq olunmasını nəzərdə tutur.

Türkiyə üçün nəticələri[redaktə | əsas redaktə]

1996-ci ildən bu yana Türkiyə, Aİ-nin əsas ixrac və idxal ortaqlarından biri oldu. Sənayenin ağırlıqda olduğu bu kommersiya əlaqədə (bütün idxal və ixracın 95%), Türkiyənin ümumi daxili nəticəsi 4 qat artdı və Türkiyəni dünyanın ən sürətli böyüyən iqtisadiyyatlarından biri halına gətirdi. Eyni zamanda, ancaq Türkiyənin xarici ticarət kəsiri 1995-2008 arasında 2 qat (Aİ arasında) və Aİ üzvü olmayan ölkələr ilə də 6 qat (dünyanın qalan) artmışdır. Gömrük İttifaqı bu inkişaflarda əsas amildir. Bəzi şərhçilər Avropanın xammal alması qarşılığında Türkiyəyə məmul məhsulları satışındakı sonsuz dövrü meydana gətirdiyini müdafiə edər. Bu səbəblə Türkiyə, Avropadan gələcək xammal və hazır məhsul məhsullara asılı hala gəlməsinə səbəb olmaqdadır.

Bəzi alimlər, gömrük birliyi müqaviləsinin Osmanlı İmperatorluğunun kapitallaşması kimi olduğunu iddia edirlər. Bu gömrük birliyinə baxmayaraq Türkiyə, hələ Avropa İttifaqına iqtisadi və siyasi gücləri verən bir üzv deyil. Çünki;

  • Türkiyə, gömrük birliyi protokolunu qəbul edərək, AB-yə xarici əlaqələrini istiqamətləndirmə haqqı verdi. Türkiyə, ön şərt olmadan AB-nin üzv olmayan bir ölkə ilə imzaladığı (yəni dünyada digər bütün ölkələr) bütün razılaşmaları qəbul etdi. (Maddə 16 və 55 [4])
  • Türkiyə gömrük birliyinə girərək, AB məlumatı olmadan hər hansı bir AB üzvü olmayan ölkə razılaşma etməməyi qəbul etdi. Əks halda, AB bu müqaviləni müdaxilə və ləğv etmək hüququna malikdir (Maddə 56 [4]).
  • Türkiyə, gömrük birliyinə girərək, qeydsiz-şərtsiz AB gömrük birliyi üçün edilən yeni qanunlara paralel qanunları etməyi qəbul etdi. (8. Maddə [4])
  • Türkiyə, gömrük birliyinə girərək, bütün qanunları və tək Türk hakimi olan Avropa Ədalət Divanı qərarlarını qəbul etdi. (64. Maddə [4])
  • Türkiyə, gömrük birliyinə girərək, Avropa mallarına öz bazarını açdı.Türkiyənin yerli mallarındaki keyfiyyətindəki fərq səbəbiylə rəqabət etməkdə böyük bir çətinlik var idi. Avropa malları, hər hansı bir gömrük ödənişi olmadan Türkiyəyə axacaq.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]