Avtomobil yanacaqları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Avtomobil yanacaqlarının alınmasında müasir ənənələr[redaktə | əsas redaktə]

W21-1a.svg Bu səhifədə iş davam etməkdədir.

Müdaxilə etməyə tələsməyin!

  • Əgər məqalə yarımçıq qalıbsa, məqaləni yaradan istifadəçi ilə əlaqə qura bilərsiniz.
  • Səhifənin tarixçəsində məqalə üzərində işləmiş istifadəçilərin adlarını görə bilərsiniz.
  • Redaktələrinizi mənbə və istinadlarla əsaslandırmağı unutmayın.
Bu şablon 7 gündən çox redaktə edilməyən məqalələrdən silinə bilər.

Bu məqalə sonuncu dəfə Rufa A-zade tərəfindən redaktə olundu. 0 saniyə əvvəl. (Yenilə)
Big 14442129335614f0c55c2e7 (1).jpg

Məlum olduğu kimi hazırda atmosferi daha çox çirkləndirən əsas mənbələrdən biri nəqiliyyat vasitələri, xüsusən avtomobillər hesab olunur. Əvvəllər avtomobillərin sayı az olduğuna görə onların ətraf mühit üçün təhlükəli olmasına bir o qədər əhəmiyyət verilmir. Lakin hazırda bu ciddi problemə cevrilib.Hesablamalara görə dünyada avtomobil mühərriklərində hər il 12 milyard tondan çox neft yanacağı işlədilir. Bu zaman faydalı iş əmsalı orta hesabla 23% təşkil edir. Qalan 77% isə ətraf mühiti qızdırmağa sərf olunur.Orta hesabla ildə 15,000 km yol gedən minik maşını 4350 kq oksigen işlədir. Eyni zamanda o atmosferə 3250 kq CO2 350 kq CO2 və 93 kq başqa zərərli qazlar buraxaraq havanı zəhərləyir. Hesblamalar göstərir ki, avtomobil 100 km yol getdikdə insanin bir ildə udduğu qədər oksigen sərf edir.Avtomobillərin atmosferə buraxdığı zərərli qazların qatlığı yalnız mühərrikin tipindən deyil, həm də avtomobillərin texniki vəziyyətindən, onlara edilən xidmətlərdən, qidalanma və yanma sisteminin vaxtaşırı təmirindən və yolun xarekterindən asılıdır. Məsələn, benzinlə işləyənmühərrikin yalnız karbüratorunun lazımı səviyyədə tənzimləməsi nəticəsində havaya buraxılan CO2-nun miqdarı 4-5 dəfə artır.Bundan başqa hazırda yanacaqların istifadəsi zamanı yaranan ekoloji problemlərlə yanaşı, dünyada neft ehtiyatlarının azalması ilə əlaqədar çətonliklər meydana gəlmişdir. Təsadüfü deyil ki, XXI əsrin əvvəlini ucuz neft erasını n sonu kimi xarekteriza edirlər. Yuxarda qeyd olunan səbəblərlə əlaqədər olaraq hazırda yanacaqlarının ekoloji zərərsizliyi problemləei yanacaqların özünə və onların yanma məhsullarına qoyulan ekoloji tələblərin dahada sərtləşdirilməsinə labüd edir. Işlənmiş qazların tərkibində olan zərərli kompanentlər ümumilikdə milyonlarla ton tullantıların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Məsələm, Avropa ittifaqı ölkələri üzrə 35 milyon ton müxtəlif nəqliyyat vasitələrinin zərərli tullantılarının 89% avtomobillərin, 8% dəmir yolunun, 2% hava nəqliyyatının,1% isə su nəqliyyatıbın payına düşür. Qaz halında olan yanacaqların yanması zamanı az miqdarda tərkibində aromatik birləşmələr olan qazlar alınır. Bu halda o metanın pirolizi nəticəsində əmələ gələn asetilen və etilenin birləşmə məhsuludur. Bu reaksiyanın baş verməsinə səbəb olan oksidləşdiricinin çatışmamasıdır. Məhs bu səbəbdən daxili yanma mühərriklərində hava artıqlıq əmsalı artıqca benz-α-pirenin miqdarı azalır. Beləliklə hal-hazırda avtomobil yanacaqlarının alınması üzrə əsas fikirlər aşağıdakı istiqamətlərə yönəlir.-avtomobil benzinlərində benzolun miqdarının kəskin məhdudlaşdırılması ;-benzin və dizel yanacaqlarında aromatik karbohidrogenlərin, xüsusən politsiklik aromatik karbohidrogenlərin miqdarının məhdudlaşdırılması;-avtomobil yanacaqlarında olan olefin karbohidrogenlərin miqdarının məhdudlaşdırılması;-benzin və dizel yanacaqlarındakükürdün miqdarının mində bir faizə qədər məhdudlaşdırılması;-tədricən natamam yanma məhsullarının – karbon monooksid, karbohidrogen qalıqları, bərk hissəciklər və azot oksidlərinin miqdarının məhdudlaşdırılması;-yanacağa 2,2-2,7% -ə qədər oksigen tərkibli birləşmələrin daxil edilməsi (oksigenə əsasən hesablanmış)Bundan əlavə ümumdünya yanacaq nizamnaməsi açıq rəngli yanacaqlara kül komponentlərinin daxil edilməməsi, Kaliforniya “ekoloji qanunvericisi” isə dizel mühərrikində istifadə olunan yanacaqlarda azotun miqdarına məhdudiyyət tətbiq etmişdir.Avtomobil sənayesinin inkişaf etdiyi bir dövürdə yanacaqlara qoyulan ekolojitələblərin sərtləşdirilməsi və neftin qiymətinin bahalaşması,tərkibində metal atomları olmayan qatqılae və ətraf mühit üçün minimal zərərli tullantılara malik dizel yanacağlarının istehsalı aktual problemdir. Əlbəttə, dizel yanacağına artan maraq onun yüksək dərəcədə qənaətliyidir və yanacağın xüsusi satlıq sərfi 30-35% karbürator mühərriklərindən azdır.Bundan başqa dizel yanacaqları daha az yanğın və partlayış təhlükəsinə malikdir, benzindən ucuzdur, həmçinin turbo nadduv istifadə etdikdə dizelin qənaətliliyi dahada artır.Yanma məhsullarının əksəriyyəti bilavasitə insanları və ətraf mühitə təsir edir. Bunlara karbonmonooksid, benzol, aldehidlər, bərk hissəcikləri və kükürd oksidləri daxildir. Sonuncu turşu yağışlarının əmələ gəlməsinə, mühərrik detallardan sürətlə karroziya və.s səbəb olur. Karbohidrogenlərin yanma məhsulları və ətraf mühitin komponentlərin arasinda Günəşin ultrabənövşəyi şüalarının təsiri altında gedən reaksiyaları nəticəsində “Kaliformiya dumanının” yaranmasına səbəb olan aerozollar əmələ gəlir.

  .