Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası

Yaranma tarixi 1930
Rektor Fuad Hacıyev[1]
Şəhər Bakı
Ölkə Azərbaycan
Vebsayt http://www.sport.edu.az/

Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası (ADBTİA) — Azərbaycanda ali təhsil müəssisəsi.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının 70 illik tarixi var. Əsası 1930-cu ildə qoyulmuş və Cənubi Qafqazda bu tipli yeganə olan ali məktəbi ilk dəfə 39 nəfər bədən tərbiyəsi və idman mütəxəssəsi bitirmişdir. İlk illər institutda 11 kafedra yaradılmışdır. Tədris Azərbaycan, rus, gürcü və erməni dillərində aparılmış, əvvəlcə 3 illik, sonra isə 4 illik təhsil sistemi qəbul edilmişdir. 1936-cı ildən bu ali məktəb Zaqafqaziyada Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutu kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Bu dövrdə institutda ictimai elmlər, anatomiya, biologiya, kimya, gigiyena, fizika, fiziologiya, riyaziyyat, bədən tərbiyəsinin texnikası və metodikası kafedraları açılmışdır.

1941-ci ildə başlayan İkinci Dünya müharibəsi dövründə institutun yüzlərlə müəllim və tələbəsi ölkəni müdafiə etmək üçün müharibəyə qoşuldu, arxa cəbhədə müalicə bədən tərbiyəsi vasitəsilə yaralı əsgərləri yenidən həyata qaytarmaq üçün çalışdılar.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Azərbaycanda idman[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyası

Müharibədən sonrakı illərdə Azərbaycanda bədən tərbiyəsi və idman hərəkatı yenidən inkişaf etdi, azərbaycanlı idmançılar SSRİ çempionatlarında uğurla çıxış etdilər. Yüngül atlet Xandadaş Mədətov ilk dəfə uzununa tullanmaqda SSRİ rekordunu təzələdi. Güləşçilər və boksçular ümumittifaq və beynəlxalq yarışlarda nailiyyətlər qazandılar. 1952-ci ildə SSRİ-nin iştirak etdiyi ilk Oimpiya oyunlarında sərbəst güləşçi Rəşid Məmmədbəyov ölkəyə ilk gümüş Olimpiya medalı gətirmişdir. 1950-60-ci illərdə Azərbaycan idmanı daha da inkişaf etmiş, institutun müəllimləri, tələbə və müdavimləri SSRİ-də bir çox yarışların qalibi və mükafatçıları olmuşlar.

1957-ci ildə voleybol üzrə yarışlarda Azərbaycan idmançıları ilk dəfə SSRİ Kubokunun sahibi oldular. O günlərin qaliblərindən olan professor Oktay Ağayev indi Akademiyanın voleybol kafedrasına rəhbərlik edir. Dörd Olimpiadada iştirak etmiş, 2 qızıl və 2 bürünc medalın sahibi İnna Rıskal, Olimpiya çempionları Rəfiqə Şabanova, Lüdmila Şubina, İlqar Məmmədov, İqor Ponomaryov, Boris Koretski, Lüdmila Savkina, Valeri Belenki, Nazim Hüseynov, 3 qat dünya və Avropa çempionu Məhəddin Allahverdiyev, dünya və Avropa çempionları Xəzər İsayev, Samir İbrahimov, Rövşən Hüseynov, Aydın Niftullayev, Telman Paşayev, Rafiq Hacıyev, Əli Əliyev və başqaları Akademiyanın məzunlarıdır.

70 il ərzində Akademiyanı 15000-dən çox ali təhsili mütəxəssis bitirmişdir. İndi onların sorağı dünyanın müxtəlif yerlərindən gəlir. Bu kadrların hazırlanmasında institutun professor-müəllim heyətinin, xüsusən SSRİ-nin Əməkdar məşqçiləri A. Ağalarovun, T. Abbasovun, Ş. Şamxalovun,Ə. Səfərovun, R. Baxşəliyevin, İ. Dyaçkovun, T. Bəhramovun, Batyaykinın, Zayontsun, Z. Rzayevanın, B. Nərimanovun xidmətləri qeyd edilməlidir. Hal-hazırda Akademiyada işləyən professorlar Ş. Hüseynov, R. Qayıbov, X. Qurbanov, gənc dosetlər F. Hüseynov, H. Ələkbərov, R. Bağırov və başqaları yuxarıda adları çəkilən müəllimlərin tələbələri olmuşlar.

1960-cı illərdə bədən tərbiyəsi və İdman əhali arasında yaymaq və gəncləri kütləvi şəkildə idmana cəlb etmək üçün bir neçə qərar qəbul edilmişdir. 1969-cu ildə Prezident Heydər Əliyevin Respublikaya rəhbər seçildiyi ildən institut üçün yeni binanın tikintisinə başlamış və 1972-ci ildə onun açılışı olmuşdur. 70 il ərzində Azərbaycanda bədən tərbiyəsi və idmanın inkişafında bu ali təhsil ocağının xidmətləri böyükdür. Akademiya təkcə idmançılar hazırlamayıb, bura həm də böyük elmi-pedaqoji mərkəz olmuşdur. Ali məktəbdə idman və bədən tərbiyəsi sahəsində əsaslı tədqiqatlar aparılmış, metodiki tövsiyələr işlənib hazırlanmışdır. Bu gün Akademiyada 200 nəfərdən professor-müəllim heyəti çalışır. Azərbaycanın Olimpiya hərəkatında irəliləyişi 1997-ci ildən, Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin I vitse-prezidenti canab İlham Əliyevin Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti seçildiyi dövrdən sonra baş verdi. Olimpiya oyunlarına lisenziya qazanmış 31 idmançıdan 23-ü Akademiyanın tələbələri və məzunları olmuşdur. Məzunlardan Namiq Abdullayev sərbəst güləş, Zemfira Meftahəddinova stend atıcılığı üzrə Sidney Olimpiadasının çempionu olmuş, Vüqar Ələkbərov isə Azərbaycan boks tarixində ilk dəfə olaraq bürünc medal qazanmışdır. 1998-ci ildə institutun bazasında Milli Olimpiya Akademiyası yaradılmışdır və o, Azərbaycanda Olimpiya ideyalarını, sağlam həyat tərzini, ədalətli oyun və davranış qaydalarını gənclər arasında, ümumiyyətlə, əhali arasında təbliğ etməyi öz üzərinə götürmüşdür. 1999-cu ildə Milli Olimpiya Akademiyası "Olimpizmin tarixi və fəlsəfəsi" üzrə I konfransını keçirmiş, bu konfransda Rusiyanın və Gürcüstanın Milli Olimpiya Akademiyalarının nümayəndələri də iştirak etmişlər.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Akademiyanın professor-müəllim heyəti bədən tərbiyəsi və idmanın aktual problemlərinə həsr olunmuş müxtəlif mövzularda elmi işlər üzərində çalışırlar. Onlar idmanın ayrı-ayrı növləri üzrə ölkəmizin yığma komandalarına müntəzəm elmi-metodiki köməklik göstərirlər. Akademiyanın müəllimləri 3 mindən artıq dərslik, monoqrafiya, elmi-metodiki vəsait və məqalinin müəllifidirlər. Son illərdə Akademiyada bədən tərbiyəsi sahəsində gənc elmlər namizədlərinin sayı xeyli artmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 mart 1999-cu il tarixli 42 saylı qərarı ilə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasına çevrilmişdir. 7 aprel 2001-ci ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasının yaradılmasının 70 illik yubileyinə həsr olunmuş mərasim keçirilmişdir.

Akademiyanın tərkibində yaradılmış yeni ixtisaslar[redaktə | əsas redaktə]

2017-ci ildən Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi və İdman Akademiyasında (ADBTİA) üç yeni magist ixtisasları-İdman Tibbi və Reabilitasiya, İdman Menecmenti və İdman Jurnalistikası yaradıldı.[2]

Rektorlar[redaktə | əsas redaktə]

  • S.Q.Əliyev (1946-1950)
  • Ə.C.Babayev (1950-1972)
  • V.V.Ananayev (1972-1974)
  • R.A.Rəcəbov (1974-1980)
  • S.H.Novruzov (1980-1987)
  • A.Q.Abıyev (1987-2015)
  • F.H.Hacıyev (2015-günümüz)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]