Məzmuna keç

Azərbaycan Milli Hökumətinin Milli Məclisinin nümayəndələri

Keçid əlavə et
Vikipediya, azad ensiklopediya
Azərbaycan Milli Məclisinin nümayəndələri
Azərbaycan Milli Məclisinin ilk iclası
Ümumi məlumatlar
Ölkə Azərbaycan Milli Hökuməti
Təsis olunub 12 dekabr 1945
Ləğv olunub 12 dekabr 1946
Rəhbərlik
Sədri Mirzə Əli Şəbüstəri
Quruluşu
Üzvlərin sayı 101
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Azərbaycan Milli Hökumətinin Milli Məclisinin nümayəndələri — 1945-ci ildə seçkilər nəticəsində formalaşmış Milli Məclis.

Haqqında

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1945-ci il noyabrın 20-də Təbriz Ərk teatrının binasında Azərbaycan Xalq Konqresi fəaliyyətə başlayıb.[1][2][3] Noyabrın 21-də konqres nümayəndələrindən, seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, 39 nəfərlik Milli heyət yaradıldı.[4][5][6][7]

1945-ci il noyabrın 27-dən dekabrın 1-ə qədər İran tarixində ilk dəfə qadınların da iştirak etdiyi Azərbaycan Milli Məclisinə seçkilər keçirildi.[4][8][9][10]

Məclisin açılışı 1945-ci il dekabr ayının 12-də səhər saat 9:30-da Təbriz şəhərində 75 nəfər nümayəndənin iştirakı ilə açıldı.[11] Nümayəndələrin 26 nəfəri cəbhədə olduqları üçün məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyiblər.[12] Bunlar Atəşxan Bəyat Maku, Bəhram Nəbi, Cəfər Kavian, Əbdülhüseyn Əhmədi, Əhməd Bəradərani Ahəngəri, Əhməd Səidi, Hacı Mustafa Davudi, Həsən Cövdət, Hüseyn Zövqi, Kərim Əhmədi, Qulamrza Cavidan, Qulamrza İlhami, Qulam Yəhya, Qulu Sübhi, Mahmud Turabi, Manaf Kərimi, Məmmədəli Müinzadə, Məmməd Əmin Azadvətən, Məmmədhüseyn Seyfiqazi, Mirzə Rəbi Kəbiri, Muradəli Teymuri, Mükərrəm Turabi, Sadıq Dilməqani, Şeyx Musa Kəyani, Vahab Billuriyan və Yusif Babacanyan idilər.[12]

Məclisi seçilən nümayəndələrin ən yaşlısı olan Məhəmmədtağı Rəfii (Nizamüddövlə) açdı.[13][11] Mir Cəfər Pişəvəri baş nazir təyin olundu.

Salamulla Cavid Daxili İşlər naziri, Cəfər Kaviyan Xalq Qoşunları naziri, Cavid Mehtaş Kənd Təsərrüfatı naziri, Məhəmməd Biriya Mədəniyyət və Maarif naziri, Həsən Urəngi Səhiyyə naziri, Qulamrza İlhami Maliyyə naziri, Yusif Əzima Ədliyyə naziri, Mirzə Rəbi Kəbiri Yol, Poçt və Teleqraf naziri, Rza Rəsuli Ticarət və İqtisad naziri, Zeynalabdin Qiyami Ali Məhkəmənin sədri, Firidun İbrahimi isə Baş prokuror təyin olundular.

İclasda həm də gizli səsvermə yolu ilə məclis nümayəndələrindən 9 nəfərlik Rəyasət Heyəti seçildi.[13] Rəyasət heyətinə məclisin sədri Mirzə Əli Şəbüstəri, Sadıq Padeqan, Məhəmmədtağı Rəfii, Həsən Cövdət, Məhəmməd Əzima, Mirrəhim Vilayi, Əsgər Dibaiyan, Sadıq Dilməqani və Muradəli Teymuri seçildilər.[14][15][6]

"Azad millət" qəzetinin 1946-cı ildə çap olunmuş 18-ci sayında Milli Məclisə seçilən nümayəndələrin hansı sinifdən olduqları haqda məlumat verilib. Verilən məlumata görə Məclisə seçilən 101 nəfər nümayəndədən 16 nəfəri ziyalı, 15 nəfəri fəhlə, 14 nəfəri sənətkar, 12 nəfəri kəndli, 12 nəfəri mülkədar, 10 nəfəri tacir, 10 nəfəri qulluqçu, 8 nəfəri müəllim, 2 nəfəri fabrik sahibi, 2 nəfəri isə ruhani olub.[6]

Siyahı

[redaktə | vikimətni redaktə et]
NümayəndəŞəkliSeçildiyi bölgəHaqqındaMəclisdəki vəzifəsi
Mir Cəfər Pişəvəri
TəbrizMir Cəfər Mircavad oğlu Cavadzadə 1892-ci il-də Xalxal mahalının Zeyvə kəndində anada olub.[16][17] Bakıda təhsil aldıqdan sonra bir müddət müəllimliklə məşğul olub.[18] Ədalət Partiyasının, İran Kommunist Partiyasının və Azərbaycan Demokrat Partiyasının üzvü olub. Cəngəlilər hərəkatında iştirak edib. Siyasi fəaliyyətinə görə həbs olunub və 10 il 6 ay Qəsri-Qacar həbsxanasında məhkəmə qərarı olmadan saxlanılıb. Daha sonra isə sürgün olunub. Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20] 1945-ci il dekabrın 12-də qurulmuş Azərbaycan Milli Hökumətinin baş naziri seçilib.Milli Hökumətin baş naziri
Salamulla CavidTəbrizHəkim, siyasətçi, ədəbiyyatçı, Ədalət Partiyasının[21] və Azərbaycan Demokrat Firqəsinın üzvü olub.[22][23] [24] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[20][19] 1946-cı ilin iyun ayında Azərbaycanın ostandarı təyin olunub.[25][26][27][28] AMH dağıldıqdan sonra həbs olunub.[29][30][31] Həbsdən çıxdıqdan sonra Tehranda gizli fəaliyyət göstərən Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Bürosuna rəhbərlik edib.[32] Siyasi fəaliyyətinə görə dəfələrlə həbs olunub.[33][34][35] Ömrünün son illərində ədəbiyyatla məşğul olub. Tehranda Azərbaycan Yazarlar və Şairlər Cəmiyyətinin qurulmasında iştirak edib.[36] Ədəbiyyat və tibb sahələrində bir neçə kitabın müəllifidir. 1986-cı ildə Tehranda dünyasını dəyişib.[37]Milli Hökumətin Daxili İşlər naziri
Cəfər Kavian
MərəndCəfər Kavian 1895-ci ildə Təbrizdə anadan olub.[38] 1908-ci ildə atası və qardaşı ilə birlikdə Səttar xanın rəhbərliyi ilə baş tutmuş Məşrutə hərəkatında iştirak edib.[39][40] 1920-ci ildə Xiyabani hərəkatında,[41][42][43] 1922-ci ildə isə Lahuti hərəkatında iştirak edib.[44][42][45]

İran Kommunist Partiyasının yaradılmasında iştirak edib. 1930-cu ilin sonlarında həbs olunub.[42][40] 6 il 7 ay Qəsri-Qacar həbsxanasında tək nəfərlik kamerada cəza çəkib.[40] 1937-ci ildə həbsdən azad olunduqdan sonra Zəncan şəhərinə sürgün edilib.[46][47][48] 1941-ci ildə sürgündən azad olunaraq Təbrizə gedib.[42][49][50] Tudə partiyasına üzv olub və Mərkəzi Komitənin üzvü seçilib.[51][52][53] 1944-cü ilə qədər Təbrizdə müxtəlif təşkilatlarda fəaliyyət göstərib. "Ziddi-faşist", "Xalq partiyası" və "Azərbaycan Demokrat Partiyası"nın qurulmasında iştirak edib.[54] Fədai dəstələrinə başçılıq edib və Təbrizin şah qoşunlarından təmizlənməsində iştirak edib.[46][55]

1945-ci ildə keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Mərənddən nümayəndə seçilib.[56][57] Cəbhədə olduğu üçün Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Mir Cəfər Pişəvəri tərəfindən Xalq qoşunları naziri təyin olunub.[58][59][60][61] 1946-cı ildə milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün və Milli Hökumətin qurulmasında göstərdiyi şücaətə görə "21 Azər" medalı və "Səttarxan" ordeni ilə təltif olunub.[62][63][64]

Milli Hökumət dağıldıqdan sonra Bakıya mühacirət edib.[65][66] 1953-cü ilə qədər Bakıda Azərbaycan Demokrat Firqəsinin fəaliyyətində iştirak edib. 1975-ci ilin yanvar ayında Bakıda dünyasını dəyişib.[67][68]

 Milli Hökumətin Xalq Qoşunları naziri
Cavid MehtaşHəştrud[69]Cavid Mehtaş 1914-cü ildə Təbrizdə anadan olub. Tehran Universitetini bitirdikdən sonra Birinci ostanın Baytarlıq İdarəsinin rəisi, daha sonra isə Üçüncü ostanın Əkinçilik və maldarlıq İdarəsinə rəis təyin olunub.[70] 1941-ci ildə Tudə Partiyasına, 1945-ci ildə isə Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub.[71][52] Keçirilən seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Həştruddan nümayəndə seçilib.[72] Azərbaycan Milli Hökumətinin Kənd Təsərrüfatı naziri təyin olunub.[73][74] Azərbaycan Milli Hökumətinin Konstitusiyasının yazılması ilə bağlı yaradılmış komissiyanın üzvü olub.[75][76] Nazir olduğu dövrdə Milli Məclis tərəfindən 1946-cı il fevralın 27-də dövlət torpaq sahələrinin kəndlilər arasında bölüşdürülməsi haqda dekret qəbul edildi.[77] İslahat nəticəsində 1 milyona yaxın kəndli torpaqla təmin edildi.[78] Bir çox vergilər ləğv olundu.[78] 1946-cı il iyunun 13-də İran və Azərbaycan Milli Hökumətinin arasında bağlanmış razılaşmaya əsasən Təbriz şəhərinin fərmandarı təyin olunub.[27] AMH dağıldıqdan sonra şah qoşunları tərəfindən həbs olunub.[79][31] Sonrakı həyatı haqda məlumat yoxdur. Milli Hökumətin Kənd Təsərrüfatı naziri
Məhəmməd Biriya
TəbrizAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20]Milli Hökumətin Mədəniyyət və Maarif naziri
Həsən Urəngi-Həsən Urəngi 1910-cu ildə Təbrizdə anadan olub.[80] Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] Azərbaycan Milli Hökumətinin Səhiyyə naziri təyin olunub.[82][74][15][83][84] Səhiyyə naziri olduğu dövrdə 35 xəstəxana, poliklinika, ambulatoriya tikildi. Kəndlərdə 38 tibb məntəqəsi yaradıldı. Xəstəxana çarpayılarının sayı 800-ə, həkimlərin sayı isə 200-ə çatdırıldı.[85] Tibb bacıları hazırlamaq üçün Təbrizdə üç illik Tibb texnikumu açılıb. Orta tibb işçiləri hazırlamaq üçün 5–6 aylıq kurslar açılıb. Milli Hökumət dağılana qədər bu kursları 120 tibb işçisi bitirmişdi.[85] 1947-ci il yanvarın 16-da şah qoşunları tərəfindən həbs olunub.[86] Sonrakı həyatı haqda məlumat yoxdur.Milli Hökumətin Səhiyyə naziri
Qulamrza İlhami
TəbrizQulamrza İlhami 1904-cü ildə Təbriz şəhərində anadan olub.[87][80] 1934-cü ildə İsfahanın, 1944-cü ilin aprel ayından 1945-ci ilin oktyabr ayınadək isə Təbriz şəhərinin meri olub.[88][89][90] Təbriz şəhərində demokratlara loyal münasibət bəslədiyi üçün Tehrana çağırılıb və vəzifəsindən kənarlaşdırılıb.[91][92] Azərbaycan Demokrat Partiyasının üzvü olub və Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Azərbaycana mühacirət edib.[93] 1953-cü ilin oktyabr ayında Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Azərbaycan SSR ərazisində yaradılmış təşkilatlarının konfransında firqənin təftiş komissiyasına üzv seçilib.[94][95]

 Milli Hökumətin Maliyyə naziri
Yusif ƏzimaSərabYusif Əzima 1911-ci ildə Təbrizdə anadan olub.[80] İxtisasca hüquqşünas olub.[96] Tudə partiyasının üzvü olduqdan sonra İran Milli Məclisinə keçirilən XIV seçkilərdə Urmiyadan namizəd olub.[97] Daha sonra Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub. 1945-ci il noyabr-dekabr aylarında keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Sərabdan nümayəndə seçilib.[98] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Ədliyyə naziri təyin olunub.[74][99][15][82][100][101]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Yusif Əzimanın həyatı ilə bağlı fikirlər müxtəlifdir. Bəzi məlumatlara görə Yusif Əzima şah qoşunları tərəfindən həbs olunub, 1948-ci ildə isə həbsdən buraxılıb.[102] Başqa məlumatlara görə isə Milli Hökumət dağıldıqdan sonra öldürülüb.[103]

 Milli Hökumətin Ədliyyə naziri
Mirzə Rəbi Kəbiri
-Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Milli Hökumətin Yollar, Poçt və Teleqraf naziri
Rza Rəsuli
TəbrizRza Rəsuli 1892-ci ildə Təbrizdə anadan olub.[104] Təhsilini bitirdikdən sonra İran Daxili İşlər Nazirliyində yüksək vəzifələrdə xidmət edib.[105] Daha sonra Marağa şəhərinin meri təyin olunub. 1942-ci ildə Təbrizə dəvət olunub və Təbriz bələdiyyəsində işləməyə başlayıb.[104][106]

1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyası yaradıldıqdan sonra partiyanın Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü olub.[81] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Ticarət və İqtisadiyyat naziri təyin olunub.[74][99][15][82]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Rza Rəsuli təqiblərdən qurtulmaq üçün 2 il Təbrizdə gizlənib. Gizləndiyi dövrdə öz xatirələrini qələmə alıb.[107] 1948-ci ildə 5 il həbs cəzasına məhkum edilib. 1949-cu ilin noyabr ayında əfv olunub və azadlığa buraxılıb.[108]

1984-cü ildə Tehranda vəfat edib. Rey şəhərində İmamzadə Abdulla qəbiristanlığında öz atasının və oğlunun yanında dəfn olunub.[108]

 Milli Hökumətin Ticarət və İqtisad naziri
Hacı Mirzə Əli Şəbüstəri
TəbrizMirzə Əli Şəbüstəri 1898-ci ildə Şəbüstərdə anadan olub.[109][110] 1916-cı ildə qurulmuş Ədalət Partiyasının üzvü olub.[111] 1920-ci ildə Təbrizdə baş vermiş Xiyabani hərəkatında iştirak edib.[110][111] Hərəkat dağıldıqdan sonra ona Təbrizi tərk etmək qadağan edilib və yaşadığı dövrdə daim təqib olunub.[111]

1941-ci ildə yaradılmış "Azərbaycan" cəmiyyətinin sədri olub.[112][113] Azərbaycan Demokrat Partiyasının Təşkilat Komitəsinin üzvü[54][114] və Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[22][23][24] 1945-ci il noyabrın 20-də fəaliyyətə başlamış Azərbaycan Xalq Konqresinin Milli Məclisinin sədri seçilib.[115][116][117] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Mirzə Əli Şəbüstəri Milli Məclisin sədri seçilib.[118][119][120]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra şah qoşunları tərəfindən həbs olunaraq Tehrana aparılıb və ev dustaqlığında saxlanılıb.[121][31][29] 1947-ci ilin iyunun 7-də həbsdən azad olunub.[122][123][124] Həbsdən çıxdıqdan sonra bir müddət Şirazda yaşayıb.[125] 1948-ci ilin fevral ayında Şirazdan Tehrana gətirilib və yenidən həbs olunub.[125][34] 1948-ci ilin aprel ayında Salamulla Cavidlə birlikdə 2 il həbs cəzasına məhkum olunub.[126] 1948-ci ilin iyul ayında həbsdən azad olunub.[127] Sonrakı həyatı haqda məlumat yoxdur.

 Milli Məclisin sədri
Zeynalabidin Qiyami
Təbriz [128]Zeynalabdin Qiyami 1891-ci ildə Təbrizdə anadan olub.[129]Məşrutə hərəkatında iştirak edib[129][130][131]Səttar xanla birlikdə Tehrana gedən 70 fədaidən biri olub. Göstərdiyi şücatə görə Milli İdarə Heyəti tərəfindən "Salar Zəfər" adını alıb.[129][132]Məhəmmədəli şah Qacar hakimiyyətdən getdikdən sonra Hüquq və siyasi biliklər məktəbində ali təhsil alıb.[133] Süleyman mirzə İskəndərinin rəhbərlik etdiyi Demokrat Partiyasının Mərkəzi Komitəsinə rəhbərlik edib.[129]

1920-ci ildə Xiyabani hərəkatına qoşulub.[134][135] 1920-ci il iyunun 24-də Təbrizdə yaradılmış Milli Hökumətin 20 üzvündən biri olub.[136][134][137] Xiyabani hərəkatında göstərdiyi şücaətə görə Şeyx Məhəmməd Xiyabani tərəfindən ona "Qiyami" ləqəbi verilib.[136]

1937–1939-cu illərdə İsfahanın bələdiyyə başçısı seçilib.[138] Orada korrupsiyaya və dövlət məmurlarının özbaşınalığına qarşı mübarizə aparıb.[138] Lakin bir müddət sonra istefa verməli olub və Tehrana köçüb.[139] 1941-ci il sentyabrın 29-da Tehranda yaradılmış Tudə Partiyasının qurucularından biri olub.[140]

1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasının qurulmasında iştirak edib. Azərbaycan Xalq Konqresinin Rəyasət Heyətinin[141][142] və Milli heyətin üzvü olub.[143][144][81] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra, Ali Məhkəmənin sədri təyin olunub.[145][146][147][59] 1946-cı ildə milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "Səttarxan" ordeni ilə təltif edilib.[52][148]

Milli Hökumətin süqutundan sonra Zeynalabdin Qiyami Bakıya mühacirət edib.[149] Azərbaycan Mərkəzi Sovet Partiya Məktəbində dərs deyib.[150][151] 1953-cü ilin oktyabr ayında Bakıda Azərbaycan Demokrat Partiyasının Mərkəzi Komitəsinə seçilən 15 nəfərdən biri olub.[152][153]1973-cü ildə Bakıda vəfat edib və İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

 Ali Məhkəmənin sədri
Firudin İbrahimi
-Firidun Qəni oğlu İbrahimi 1918-ci il noyabrın 21-də Astara şəhərində anadan olub.[154][155] 1945-ci ildə Tehran Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib.[156][157] Universitetdə oxuduğu dövrdə Tudə Partiyasına üzv olub.[158][159] Mir Cəfər Pişəvəri Tehranda nəşr etdirdiyi "Ajir" qəzetinin redaksiya heyətində fəaliyyət göstərib.[154][160] Bundan başqa Tudə Partiyasının rəsmi orqanı olan "Rəhbər" və "Zəfər", "Mərdom" kimi digər qəzetlərdə də məqalələrlə çıxış edib.[161][162]

Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra, Milli Hökumətin tərkibində baş prokuror vəzifəsinə təyin olunub.[163][164] Azərbaycan Milli Hökumətinin Konstitusiyasının yazılması ilə bağlı yaradılmış komissiyanın üzvü olub.[75][76] 1946-cı il 29 iyul-15 oktyabr tarixlərində "Paris Beynəlxalq Sülh Konfransı"nda iştirak edib və burada Azərbaycan Milli Hökumətini təmsil edib.[165][166]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Təbrizi tərk etməyib, Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin binasında 4 fədai ilə birlikdə səngər quraraq bir neçə gün şah qoşunlarına və quldurlara qarşı döyüş aparıb.[167][31][29] 1946-cı il dekabrın 15-də güllələri bitdiyi üçün mübarizəni davam etdirə bilməyiblər və həbs olunublar.[31] Firudin İbrahimi həbs olunduqdan sonra Tehrana aparılıb.[168][169] Burada bir neçə ay işgəncələrə məruz qalıb.[167] Daha sonra Təbrizə aparılıb və 1947-ci il mayın 23-də isə Gülüstan bağında asılıb.[170]

 Baş prokuror
Abbas Fəthi
UrmiyaAbbas Fəthi 1897-ci ildə Urmiyada anadan olub.[171][172] Əvvəlcə Tudə Partiyasının daha sonra isə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvü olub.[172] 21 Azər hərəkatına fədai kimi qoşulub. Keçirilən seçkilərdə Azərbaycan Milli Məclisinə Urmiyadan nümayəndə seçilib.[171] Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Urmiya şəhərinin İqtisad və Ticarət idarəsinin rəisi və ADF şəhər təşkilatının təbliğat komitəsinə rəhbərlik edib.[171][173] 1946-cı ilin mart ayında 21 Azər hərəkatında göstərdiyi şücaətə görə "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.[171][172] Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra həbs olunaraq edam olunub.[173][174]Deputat
Abbasəli Pənbeyi
MiyanəAbbasəli Pənbeyi 1897-ci ildə Miyanə şəhərində anadan olub. Məhəmməd Xiyabani və "21 Azər" hərəkatlarında iştirak edib. Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Miyanədən nümayəndə seçilib.[96][175] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Təbrizdə polis rəisi, Urmiya və Salmasda isə fərmandar kimi fəaliyyət göstərib. Milli Hökumət dağıldıqdan sonra həbs olunub. Bir neçə il həbsdə daha sonra isə sürgündə qaldıqdan sonra Miyanəya qayıdıb. Xeyriyyəçiliklə məşğul olub. 1977-ci il martın 9-da Tehranda avtomobil qəzasına düşərək dünyasını dəyişib.Deputat
Atəşxan Bəyat Maku
XoyAtəşxan Bayat Maku 1940-cı ildə Tehran Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib. 1945-ci il sentyabrın 4-də Azərbaycan Demokrat Firqəsinin üzvü[176] daha sonra isə firqənin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] ADF-nin birinci qurultayında Xoy nümayəndəsi kimi iştirak edib.[177] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Xoydan nümayəndə seçilib.[175] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə Təbriz şəhərinin meri təyin olunub.[96][178] 1946-cı il yanvarın 15-də Azərbaycan Milli Hökumətinin Konstitusiyasının yazılması ilə bağlı yaradılmış 15 nəfərlik komissiyanın üzvü olub.[179][180]Deputat
Balaş Azəroğlu
GermiBalaş Azəroğlu 1921-ci il noyabrın 11-də Bakıda anadan olub.[181][182] Əslən ərdəbillidir.[183] Stalin repressiyaları dövründə 1938-ci ilin fevral ayında əvvəlcə atası daha sonra isə özü həbs olunub.[184][185] 2 ay həbsdə qaldıqdan sonra Ərdəbilə sürgün olunub.[183]

1942-ci ildə Tudə Partiyasına üzv olub.[181][186][187] 1943-cü ildə "Ziddifaşist" cəmiyyətinin Ərdəbil vilayət şöbəsinin sədri seçilib.[188][189] Cəmiyyətin mətbuat orqanı olan "Yumruq" qəzetinin[181][190][183] və cəmiyyətin "Ziddifaşist" adlı ədəbiyyat səhifəsinin redaktoru olub.[191] 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyası yaradıldıqdan sonra partiyaya üzv olub və Ərdəbil vilayət komitəsində fəaliyyət göstərib.[192][193] Azərbaycan Milli Məclisinə Germidən nümayəndə seçilib.[194][195] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Radio Verilişləri Komitəsinin sədr müavini təyin olunub.[181][196] 1946-cı ildə "Şairlər məclisi" cəmiyyətinin əsasında təşkil olunmuş "Yazıçılar və şairlər cəmiyyəti"nin idarə heyətinin üzvü seçilib.[181][183]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Balaş Azəroğlu bir müddət Təbrizdə gizlənib. 1947-ci il aprelin 15-də Cənubi Azərbaycanda gizlənən demokratları xilas etmək üçün yaradılmış "Nicat cəmiyyəti" tərəfindən gizli yollarla Təbrizdən çıxarılaraq Bakıya aparılıb.[197][198] 1947-ci ildə Bakıda yenidən fəaliyyətə başlayan "Azərbaycan Yazıçılar Cəmiyyəti"nin sədri seçilib.[199][200][201]

1947–1952-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsində təhsil alıb.[202][198][203] 1948–1953-cü illərdə ADF MK-nın mətbuat orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin ədəbi-bədii şöbəsinin müdiri, 1953–1956-cı illərdə isə məsul redaktoru olub.[198][203] 1956–1958-ci illərdə ADF MK-da təbliğat şöbəsinin müdiri, 1958–1959-cu illərdə Bakı Ali Partiya məktəbində xüsusi fakültənin dekanı, 1959–1963-cü illərdə isə ADF MK-nın sədr müavini olub.[187][203] 1958-ci il oktyabrın 14-də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvlüyünə, həmin ilin dekabr ayında isə idarə heyətinin üzvlüyünə seçilib.[204] 1981-ci ildə 60 illik yubileyi münasibətilə "Xalq şairi" adını alıb.[199][205] Fəaliyyətinə görə iki dəfə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanı ilə, "Şərəf nişanı", "Xalqlar dostluğu",[206] "Şöhrət"[207][208]ordenləri ilə, "21 Azər", "Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə" yubiley medalı ilə təltif olunub.[203]

2011-ci il aprelin 24-də Bakıda vəfat edib.[202][209] İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.[210][211]

 Deputat
Bəhram Nəbi
UrmiyaBəhram Əmirxan oğlu Nəbi 1918-ci ildə Urmiyada anadan olub.[56] 1943-cü ildə Tudə Partiyasına, 1945-ci ildə isə Azərbaycan Demokrat Firqəsinə üzv olub.[212] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Urmiyadan nümayəndə seçilib.[213][214] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Urmiya Həmkarlar İttifaqının sədri seçilib.[212] AMH tərəfindən milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.[212] AMH süqut etdikdən sonra Urmiyada öldürülüb.[174]Deputat
Dadaş Tağızadə
MarağaDadaş Tağızadə 1881-ci ildə[215] Marağada anadan olub [216] İran Kommunist Partiyasına üzv olub.[215][217] 1927-ci ildə təhsil almaq üçün partiya tərəfindən Moskvaya göndərilib.[217] Burada Şərq Zəhmətkeşlərinin Kommunist Universitetində təhsil alıb.[216] 1930-cu ildə təhsilini bitirdikdən sonra Tehrana qayıdıb.[215] 1931-ci ildə həbs olunaraq Qəsri Qacar həbsxanasına salınıb.[218][215] 1939-cu ildə həbsdən azad olunub və Bicara sürgün edilib.[219] 1941-ci ildə Şəhrivər hadisəsindən sonra sürgündən azad olunub və Tehrana gələrək Tudə Partiyasına üzvü[219] və Azərbaycan Əyalət Komitəsinin üzvü olub.[220][221] 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyası yarandıqdan sonra partiyaya üzv olub[221] və partiyanın Marağa Vilayət Komitəsinin sədri olub.[222] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Marağadan nümayəndə seçilib.[214][216] Dadaş Tağızadə AMH süqut etdikdən sonra şah qoşunları tərəfindən həbs olunub.[223] Öldürülməsi ilə bağlı məlumatlar müxtəlifdir. Bəzi məlumatlara görə ya Marağada güllələnib,[216][224] ya da 1947-ci il mayın 5-də Təbriz Hərbi Tribunalının qərarı ilə Təbrizdə asılıb.[225]Deputat
Daniyel Yuşia.UrmiyaDaniel Yuşia 1886-cı ildə Urmiyada anadan olub.[226][171] Milliyətcə aysordur.[226][171][227] 1945-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub və partiyanın Mərkəzi Komitəsinə üzv seçilib.[226][81] Daha sonra keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Urmiyadan nümayəndə seçilib.[226][171][227] AMH tərəfindən milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.[228][227] AMH süqut etdikdən sonra Təbrizdə güllələnib.[171][224]Deputat
Əbdülhüseyn Əhmədi.XoyƏbdülhüseyn Şeyx Əhməd oğlu Əhmədi Makuda anadan olub.[229][230] Atası və əmisi Məşrutə hərəkatının iştirakçıları olduqlarına görə edam olunublar.[229] Siyasi fəaliyyətinə görə 1932-ci ildə həbs olunub.[230] Həbsdən azad olunduqdan sonra 1941-ci ildə Tudə Partiyasının yaradılmasında iştirak edib.[140] 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[229][81] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Xoydan nümayəndə seçilib.[229] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] AMH süqut etdikdən sonra edam olunub.[230][229] Nurulla xan Yekani Daxili İşlər nazirinin müavini seçildikdən sonra isə ADF Xoy komitəsinin sədri olub.[231][230][224]

Maku?[232]|| Deputat

 Deputat
Əbülfət Nikcu.Təbriz1945-ci ildə Üçüncü ostanın valisinin müavini[233] daha sonra isə valini əvəzedicisi olub.[234] 1945-ci il oktyabrın 2-də Azərbaycan Demokrat Firqəsinin birinci təsis qurultayında iştirak edib.[235] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[20][233][236][19]Deputat
Əbdülhüseyn Rza.Xoy-Deputat
Əbülhəsən Vaqif
SərabƏbülhəsən Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub[81] və partiyanın birinci qurultayında nümayəndə kimi iştirak edib.[237] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Sərabdan nümayəndə seçilib.[214][98]Deputat
Əhməd Bəradəran Ahəngəri.SalmasƏhməd Bəradəran Ahəngəri 1915-ci ildə Salmas şəhərində anadan olub.[238] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Salmasdan nümayəndə seçilib.[239][57] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] AMH süqut etdikdən sonra həbs olunub[239] və Bərazcan həbsxanasına salınıb.[240]Deputat
Əhməd Səidi.-Əhməd Səidi tacir olub. ADP qurulduqdan sonra partiyanın Urmiya Vilayət Komitəsinin sədri olub.[241] 1945-ci il noyabrın 20-də fəaliyyətə başlayan Azərbaycan Xalq Konqresində Urmiya nümayəndəsi kimi iştirak edib.[242] Noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[243][143] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə nümayəndə seçilib. Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Əli Maşınçı
TəbrizƏli Maşınçı 1892-ci ildə Təbrizdə anadan olub.[244] Kiçik toxuculuq fabrikinin sahibi olub. 1941-ci ildə Təbrizdə yaradılmış "Azərbaycan Cəmiyyəti"nin üzvü olub.[245] 1945-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Demokrat Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin və Rəyasət heyətinin üzvü olub.[246][81] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[81][143] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20]| Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra həbs olunub.[122]| Deputat
Ələsgər Dibaian.-Təbrizdə müəllimlik edib.[247] Müəllimliklə yanaşı ictimai fəaliyyəti də olub. 1941-ci ildə Təbrizdə müəllimlərin haqlarını qoruyan "El muallimin" təşkilatının əsasını qoyub.[247] 1944-cü ildə "SSRİ-İran Mədəni Əlaqələr cəmiyyəti"nin idarə heyətinə,[248] 1945-ci il noyabrın 19-da isə "Sovet Azərbaycanı dostları" cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilib.[249][250] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Mədəniyyət və Maarif nazirinin müavini,[251][243] və Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət heyətinin üzvü seçilib.[15] 1946-cı il yanvarın 15-də Azərbaycan Milli Hökumətinin Konstitusiyasının yazılması ilə bağlı yaradılmış 15 nəfərlik komissiyanın üzvü olub.[179][252]Mədəniyyət və Maarif nazirinin müavini və Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət heyətinin üzvü
Əyyub Kələntəri.TəbrizƏyyub İbrahim oğlu Kələntəri 1911-ci ildə Təbrizdə anadan olub. Tudə Partiyasına üzv olub. 1944-cü ildə Təbrizdə Həmkarlar İttifaqının təşkil etdiyi aksiya ordu tərəfindən dağıdılarkən aksiyada iştirak edən Əyyub Kələntəri ağır güllə yarası alıb. 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub.[253] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Təbrizdən nümayəndə seçilib. 1946-cı ildə AMH tərəfindən milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı ilə təltif olunub. AMH süqut etdikdən sonra gizli fəaliyyət göstərməyə başlayıb. 1953-cü ildə "28 mordad" hadisələrindən sonra 2 dəfə həbs olunub. Bir müddət sonra həbsdən azad olunub və fəaliyyətinə davam edib. 1959-cu ildə həbs olunub və məhkəmə tərəfindən güllələnməyə məhkum edilib. 1960-cı il mayın 4-də Təbrizdə güllələnib.[254]Deputat
Fətəli İpəkçian.TəbrizUzun müddət Sovet İttifaqında yaşamış tacir.[53] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20]Deputat
Hacı Böyük ağa Vahabzadə Natiqi.ƏrdəbilAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ərdəbildən nümayəndə seçilib.[255][256]Deputat
Hacı Mustafa Davudi.Mahabad[143]1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin[81][143] və Xalq Konqresinin Rəyasət heyətinin üzvü olub.[142] Keçirilən seçkilərdə Azərbaycan Milli Məclisinə nümayəndə seçilib. Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Hacı Tağı Vahabzadə.ƏrdəbilHacı Tağı Vahabzadə mülkədar və tacir olub.[257][96] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ərdəbildən nümayəndə seçilib.[19][256]Deputat
Hacı Zeynalabdin Rəhimzadə
Miyanə1945-ci il noyabrın 19-da Təbrizdə yaradılmış "Sovet Azərbaycanı dostları" cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilib.[249] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[81][143] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Miyanədən nümayəndə seçilib.[96][258]Deputat
Harutyun Hrapetyan.UrmiyaAMH süqut etdikdən sonra həbs olunub. 1947-ci il mayın 5-də Təbriz Hərbi Tribunalının qərarı ilə Təbrizdə asılıb.[259]Deputat
Həsən Cövdət
ƏrdəbilHəsən Cövdət 1900-cü ildə Ərdəbildə anadan olub.[244] Ərdəbildə çap olunan "Cövdət" qəzetinin redaktoru olub.[260][193][261] Azərbaycan Demokrat Firqəsi yaradıldıqdan sonra firqənin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] Ərdəbildə keçirilən seçkilər nəticəsində Həsən Cövdət hər kəsdən çox səs toplayaraq Azərbaycan Milli Məclisinə Ərdəbildən nümayəndə seçilib.[255][262][263] Azərbaycan Milli Hökumətinin Milli Məclisinin birinci iclasında Məclis sədrinin müavini və Məclisin Rəyasət Heyətinin üzvü seçilib.[15][264][265] AMH dağıldıqdan sonra Ərdəbildə baş verən qırğınlarda Həsən Cövdətin redaktoru olduğu "Cövdət" qəzetinin redaksiyası yandırılıb,[218] özü isə həbs olunub.[266] Sonrakı həyatı haqda məlumat yoxdur.Milli Məclisin sədrinin müavini və Məclisin Rəyasət Heyətinin üzvü.[15]
Hilal Nasiri.ZəncanAzərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Zəncandan nümayəndə seçilib.[96][175]Deputat
Hüseyn Zövqi.-Azərbaycan Demokrat Firqəsinin birinci qurultayında Xoy nümayəndəsi kimi iştirak edib.[267] 1945-ci ildə keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Miyanədən nümayəndə seçilib. Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Hüseynqulu Əmini.MamağanHüseynqulu Məhəmmədəli oğlu Əmini 1898-ci ildə Mamağanda anadan olub. Əkinçiliklə məşğul olub. Siyasi fəaliyyətinə görə 1941-ci ildə həbs olunub.[268] Siyasətə qarışmayacağına vəd verdikdən sonra şərti azadlığa buraxılıb.[269] Azad olduqdan sonra Təbrizə gəlib əvvəlcə "Ziddi faşist" təşkilatı və Tudə Partiyasına, 1945-ci ildə isə Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub. Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Mamağandan nümayəndə seçilib.[268] 1946-cı ilin mart ayında milli demokratik hərəkatda iştirakına görə "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.[269] AMH süqut etdikdən sonra Mamağanda edam olunub.[268][270]Deputat
Xəlil Azərbadeqan
UrmiyaXəlil Azərbadeqan Urmiyada anadan olub.[213] 1905-1911-ci illərdə baş tutmuş Məşrutə hərəkatının iştirakçısı olub.[131] 1943-cü ildə Təbrizdə qurulmuş Demokratiya ocağı təşkilatının sədri olub.[271] 1944-cü ildə Demokratiya ocağı təşkilatı Tudə Partiyası ilə birləşdi.[272][273] Bundan sonra Xəlil Azərbadeqan İTP Azərbaycan Əyalət Komitəsinə üzv seçilib.[220][274] 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyası qurulduqdan sonra partiyanın Mərkəzi Komitəsinə üzvü seçilib.[275][276]

Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əhərdən nümayəndə seçilib.[232] Əhər? Urmu?[277]

Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən əvvəlcə Marağanın[213][278] daha sonra isə 1946-cı ilin avqust ayında Ərdəbilin qubernatoru təyin olunub.[277][279][280] Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Xəlil Azərbadeqan Ərdəbili tərk etməyib.[281] Bir neçə gün şəhər uğrunda döyüşüb. Daha sonra həbs olunub.[282] Bir müddət həbsdə saxlanıldıqdan sonra 1947-ci il martın 15-də dar ağacından asılıb.[283][284][122]

 Deputat
İsmayıl Bazərqan-Cavid Mehtaş Kənd Təsərrüfatı naziri seçildikdən sonra İsmayıl Bazərqanı özünə müavin təyin edib.[243][285]Kənd Təsərrüfatı naziri Cavid Mehtaşın müavini
İsmayıl Şəms
-İsmayıl Mirzə Qasım oğlu 1912-ci ildə Təbriz şəhərində anadan olub.[286][287] 1939-cu ildə Təbrizə köçərək hüquqşünas kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb.[288][289]1941-ci ilin oktyabr ayında Təbrizdə Azərbaycan Cəmiyyətinin qurulmasında iştirak edib[290][291] və cəmiyyətin sədr müavini seçilib. İsmayıl Şəms isə onun müavini seçilib.[292] 1942-ci ildə sovet hərbçiləri tərəfindən məcburi şəkildə Bakıya aparılıb.[293][294] 1943-cü ilin yanvar ayında Təbrizə qayıda bilib. Amma şah rejimi tərəfindən təqib olunduğu üçün bir müddət Təbrizdə daha sonra isə Tehranda gizli yaşayıb.[295][296]

1945-ci il sentyabrın 3-də Azərbaycan Demokrat Firqəsi yaradıldıqdan sonra Hacı Əli Şəbüstəri tərəfindən Təbrizə dəvət olunub. Firqənin mərkəzi komitəsinə üzv seçilib.[295] 1945-ci il dekabrın 12-də Azərbaycan Milli Hökuməti qurulub.[297] Bundan sonra İsmayıl Şəms Azərbaycan Ali Məhkəməsinin və müsadirə komissiyasının üzvü olub.[295] Azərbaycan Milli Hökumətinin rəsmi orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin 247-ci sayından 293-cü sayına qədər redaktoru olub.[298] Daha sonra isə Milli Məclisin rəsmi orqanı olan "Azad Millət" qəzetinin redaktoru olub.[299][300][301][302]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra 1 il Təbrizdə, 6 ay isə Tehranda gizli yaşayıb.[303][304][295] Təqib olunduğu üçün 1948-ci ildə gizli şəkildə sərhəddi keçərək Türkmənistan SSR ərazisinə keçib.[295] Burada həbs olunaraq Aşqabada aparılıb. 2 il Aşqabadda həbsxanada saxlanılaraq işgəncələrə məruz qalıb.[305] Daha sonra sərhəddi qanunsuz keçdiyinə görə əvvəlcə Tayşetə daha sonra isə Bratsk şəhərinə sürgün olunub.[305][303] Bir neçə ay burda qaldıqdan sonra Tacikistana göndərilib.[306] Stalinin ölümündən sonra 1954-cü ildə Bakıya qayıdıb.[307] 1954–1960-cı illərdə Azərnəşrdə bədii ədəbiyyat şöbəsinin redaktoru olub.[308] 1956-cı ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv olub.[306] 1989–1991-ci illərdə Bakı Dövlət Universitetində Şərqşünaslıq fakültəsinin Ərəb dili kafedrasının müdiri kimi fəaliyyət göstərib.[309] Əmək veteranı medalı ilə təltif olunub.[308] 1998-ci ildə yaradılmış "21 Azər" qrupunun üzvlərindən biri olub. 2008-ci ildə Bakıda vəfat edib.[307]

 Deputat
Kərim Əhmədi.-Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Qulam Yəhya
SərabQulam Yəhya oğlu Danişian 1906-cı ildə Sərab mahalının Əsgərabad kəndində anadan olub.[310][42] 1918-ci ildə atası ilə birlikdə Bakıya köçüb.[311] 1925-ci ildə Kommunist Partiyasına üzv olub.[312][313] 1927–1929-cu illərdə Bakıda Partiya Məktəbinidə təhsil alıb. 1931-ci ilə qədər Bakıda Lenin rayonu partiya komitəsində işləyib. 1931-ci ildən 1935-ci ilə qədər Lenin rayon partiya komitəsində kadrlar üzrə şöbə müdiri, rayon zəhmetkeş deputatlar şurasının sədri vəzifəsində fəaliyyət göstərib. 1935–1937-ci illərdə Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda təhsil alıb.[312][313]

1937-ci ildə İrana geri qayıdıb.[314][315] Siyasi fəaliyyətinə görə bir neçə dəfə həbs olunub. 1941-ci ildə əvvəlcə Tudə Partiyasına[316][317] 1945-ci ildə isə Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub. Partiyanın I qurultayında Mərkəzi Təftiş Komissiyasına üzv seçilib.[318] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Sərabdan nümayəndə seçilib.[98] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] 1945-ci il dekabrın 12-də Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Qulam Yəhya xalq qoşunları naziri Cəfər Kavianın müavini seçilib.[243][319]

1946-cı ilin yanvar ayında Zəncanda aparılan işlərə dəstək vermək və orada təhlükəsizliyi qorumaq məqsədilə göndərilən fədailərə rəhbərlik edib.[320][321][322] 17 fevral tarixində rəhbərlik etdiyi 600 fədai ilə birlikdə Zülfüqarinin dəstələrinə qarşı döyüşüb və onları bölgəni tərk etməyə məcbur edib.[323] Döyüşlərdə göstərdiyi şücaətə görə general rütbəsi alan 3 nəfərdən biri olub.[324][325] 1946-cı ildə milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı və "Səttarxan" ordeni ilə təltif edilib.[326][52]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra siyasi mühacir kimi Şimali Azərbaycana gəlib.[66] 1954–1957-ci illərdə Moskva Həmkarlar Hərəkatı Ali Məktəbində təhsil alıb.[327][328] 1957–1959-cu illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində dekan kimi işləyib.[329] 1959-cu ilin avqust ayında Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədri seçilib.[330] Bu vəzifəni 1979-cu ilin oktyabr ayınadək icra edib.[331] 1960-cı ildə Tudə Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin İcraiyyə Heyətinin üzvü seçilib. SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin fərmanı ilə 60 illik münasibətilə "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edilib.[329]

1986-cı il avqustun 16-da Bakıda vəfat edib[68] və Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.[332]

 Qızılbaş Xalq Qoşunları nazirinin müavini
Qulamrza Cavidan
-Qulamrza Cavidan 1911-ci ildə Sərab ətrafında anadan olub.[333] Tudə partiyasının Sərab komitəsinin və Azərbaycan Antifaşist cəmiyyətinin üzvü olub.[334] 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasının üzvü olub. Sərabdakı fədailərə rəhbərlik edib.[335][336][337] Noyabrın 15-dən etibarən şah qoşunlarından Sərabdan təmizlənməsində iştirak edib.[338][339]

Azərbaycan Milli Məclisinə Sərabdan nümayəndə seçilib. Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] 1946-cı ildə Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün polkovnik rütbəsi alıb[340] və "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.[324] Azərbaycan Milli Hökuməti tərəfindən Marağanın qubernatoru[280] və polis rəisi təyin olunub.[341] Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra şah qoşunları tərəfindən həbs olunub. 1947-cı il fevralın 23-də Milli Hökumətin zabitləri Məhəmmədrza Hacızadə və Əli Əkbər Ramtin ilə birlikdə Təbrizdə asılıb.[342][343][344] || Deputat

Qulu Sübhi.-Qulu Sübhi 1907-ci ildə Təbrizdə anadan olub. Uzun müddət Türkiyədə fəhlə işləyib daha sonra isə geri Təbrizə qayıdıb. 1941-ci ildə yaradılmış "Azərbaycan cəmiyyəti" ilə əməkdaşlıq edib.[345] Azərbaycan Demokrat Firqəsinin qurulmasında iştirak edib və partiyanın Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] Partiyanın Qoşaçay əyalət komitəsinə başçılıq edib[346] və Qoşaçayda fədailərinin rəhbəri edib.[347] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə nümayəndə seçilib. Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] 1946-cı ilin mart ayında milli demokratik hərəkatda iştirakına görə "21 Azər" medalı ilə təltif olunub.[345] Azərbaycan Milli Hökumətinin baş naziri Mir Cəfər Pişəvəri tərəfindən 1946-cı ilin aprel ayında fədai dəstələrinə başçılıq edərkən göstərdiyi şücaətə görə polkovnik rütbəsi ilə təltif olunub.[348] AMH süqut etdikdən sonra Azərşəhrdə öldürülüb.[349][350]Deputat
Mahmud Qəznəvi
SərabKeçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Sərabdan nümayəndə seçilib.[98][214]Deputat
Mahmud Turabi.-Mahmud Turabi "Xavəri nou" qəzetinin redaktoru olub.[351][222] Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub[352] və Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Makudan nümayəndə seçilib.[232] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] Azərbaycan Milli Hökuməti dövründə onun rəhbərliyi ilə "Yeni Şərq" qəzeti çap olunub.[353]Deputat
Məcid xan Xosrovi.ƏrdəbilAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ərdəbildən nümayəndə seçilib.[19] [256]Deputat
Məhəmməd Cəlili
ƏrdəbilADF Mərkəzi Komitəsinin üzvü.[354] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[243][355] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ərdəbildən nümayəndə seçilib.[19][256]Deputat
Məhəmməd Əzima.TəbrizAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20] Azərbaycan Milli Hökuməti qurulduqdan sonra Azərbaycan Milli Məclisinin katibi[14] və Rəyasət heyətinin üzvü seçilib.[15]Azərbaycan Milli Məclisinin katibi və Rəyasət heyətinin üzvü.
Məmi Dehqan
GermiMəhəmməd Məhəmmədrza oğlu Nünəkərani 1906-cı ildə Ərdəbilin Nunəkəran kəndində anadan olub.[356]

1924-cü ildə İran Kommunist Partiyasının üzvü olub və partiyanın Astara komitəsində fəaliyyət göstərib.[357] 1930-cu ildə həbs olunub və 8 il məhkəmə qərarı olmadan Qəsri Qacar həbsxanasında saxlanılıb.[358] 1940-cı ilin fevral ayında Kaşan şəhərinə sürgün olunub.[358][359][360] 1941-ci il-də Tudə Partiyasının qurulmasında iştirak edib.[140][361][362] Partiyanın Ərdəbil və Astara komitələrinin yaradılmasında iştirak edib.[334] 1942-ci ilin yanvar ayında Təbrizdə yaradılmış[363] Azərbaycan Zəhmətkeşlər Təşkilatının Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[364][365]

1945-ci il sentyabrın 3-də Azərbaycan Demokrat Partiyasının yaradılmasında iştirak edib və partiyanın Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilib.[354][81] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Germidən nümayəndə seçilib.[366] 1946-cı ilin sentyabr ayında milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "Səttarxan" ordeni ilə təltif olunub.[367][356][52]|| Deputat

 Deputat
Məmməd Əmin AzadvətənUrmiyaAzərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Məmmədəli Müinzadə.Əhər1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[81][355] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Məmmədhüseyn Seyfiqazi.Binab?1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasının birinci qurultayında Binab nümayəndəsi kimi iştirak edib.[237] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Manaf Kərimi.-Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Mərifət Şəfai.ZəncanKeçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Zəncandan nümayəndə seçilib.[96]Deputat
Mirəyyub Şəkiba
-Mirəyyub Şəkiba 1903-cü ildə Astara şəhərində anadan olub.[368][369] Sadiqiyyə məktəbində təhsil alıb daha sonra isə orada dərs deyib.[368] Gilanda baş vermiş Cəngəlilər hərəkatında iştirak edib.[370][371] Hərəkat məğlub olduqdan sonra əsasən Astarada gizli fəaliyyət göstərib.[372] 1930-cu ildə həbs olunaraq Qəsri Qacar həbsxanasına salınıb.[370][371] Burada məhkəmə qərarı olmadan 11 il saxlanılıb.[369][371] 1941-ci ildə Şəhrivər hadisəsindən sonra azalığa çıxıb və Tudə Partiyasına üzv olub.[345][371] 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasına üzv olub və partiyanın Mərkəzi Komitəsinə seçilib.[370][373][81] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə nümayəndə seçilib.[374][369] Urmiyada mədəniyyət idarəsinə rəhbərlik edib.[370][173] AMH süqut etdikdən sonra öldürülüb.[370][374] Öldürülməsi ilə bağlı məlumatlar müxtəlifdir. Bəzi məlumatlara görə ya Urmiyada öldürülüb[169][374][375] ya da Urmiyada yaralı halda tutularaq və Təbrizə aparılıb və orada güllələnib.[373]Deputat
Mir Rəhim Vilayi
MərəndMir Rəhim Vilayi 1916-cı ildə Təbriz şəhərində anadan olub. 1917-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. 1938-ci ildə İrana sürgün olunub və orada həbs olunaraq "Qəsri-Qacar" həbsxanasına salınıb. 1941-ci ildə Hhəbsdən çıxdıqdan sonra Təbrizə gəlib və burada Azərbaycan Ziddi-faşist Təşkilatına üzv olub.[376] 1942-ci ilin yanvar ayında yaradılmış Azərbaycan Zəhmətkeşlər Təşkilatının Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[364][365] 1945-ci ildən Tudə Partiyasının Azərbaycan təşkilatının MK-nin üzvü olub. Azərbaycan Demokrat Firqəsi yaradıldıqdan sonra firqəyə üzv olub[377] və onun birinci qurultayında Mərkəzi Komitənin üzvü seçilib.[81] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Mərənddən nümayəndə seçilib.[258][56] Azərbaycan Milli Məclisinin katibi[118][265][299] və Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət Heyətinin üzvü seçilib.[14][15][378] Təbriz şəhərinin şah qoşunlarından təmizlənməsində iştirak edən 7 fədai başçısından biri olub.[379] 1946-cı ildə milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "21 Azər" medalı və "Səttarxan" ordeni ilə təltif edilib.[377][52] Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Mir Rəhim Vilayi bir müddət Təbrizdə gizli yaşayıb.[380] Bir neçə ay sonra isə Bakıya mühacirət edib.[377][381]

1947–1951-ci illərdə Bakı Ali Partiya Məktəbində təhsil alıb.[377] 1947–1949-cu illərdə ADF-nin orqanı olan "Azərbaycan" qəzetində siyasi — ədəbiyyat şöbəsinin müdiri, 1949–1953-cü illərdə "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru vəzifəsində çalışıb.[377] 1968-ci ilin iyun ayından etibarən Azərbaycan Elmlər Akademiyasında Yaxın və Orta Şərq Xalqları İnstitutunun İran tarixi şöbəsində baş elmi işçi kimi fəaliyyət göstərib.[382] 1975-ci ildə "Azərbaycan Milli Hökumətinin dövründə mətbuat" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edib.[377][382][383] 1976-cı ildə Bakıda vəfat edib.[382][68]

 Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət heyətinin üzvü.
Mirzə Nurulla xan Yekani
-Daxili İşlər naziri Salamulla Cavidin müavini təyin olunub.[243]Azərbaycan Milli Hökumətinin Daxili İşlər nazirinin müavini.
Muradəli xan Teymuri.MakuAzərbaycan Demokrat Partiyasının birinci qurultayında Maku nümayəndəsi kimi iştirak edib.[237] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[243][143] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Makudan nümayəndə seçilib.[384] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] AMH süqut etdikdən sonra Makuda həbs olunub.[384]Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət heyətinin üzvü[15]
Mükərrəm Turabi.SalmasAzərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin[243][355] və Xalq Konqresinin Rəyasət heyətinin üzvü olub.[142] Keçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Salmasdan nümayəndə seçilib.[385][57] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Məhəmmədtağı Rəfii Nizamüddövlə
TəbrizMəhəmmədtağı Rəfii 1886-cı ildə Təbrizdə anadan olub.[109] Mülkədar və zadəgan olan Rəfii siyasətlə də məşğul olub.[386][244] X,XI,XII,XIII çağırış İran Məclisinin deputatı olub.[386][244][387] 1945-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Demokrat Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin və Rəyasət heyətinin üzvü olub.[246][81] 1945-ci il noyabrın 20-də çağırılmış Azərbaycan Xalq Konqresinin Rəyasət heyətinin üzvü olub.[142] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20] Məhəmmədtağı Rəfii Azərbaycan Milli Məclisinin ilk iclasında Milli Məclisin sədri seçilmiş Mirzə Əli Şəbüstərinin müavini[14][388] və Rəyasət heyətinin üzvü seçilib.[15] Azərbaycan Milli Məclisinin sədrinin müavini və Rəyasət heyətinin üzvü.
Nüsrət bəy Şahin Əcirli.MuğanNüsrət bəy Şahin Əcirli Muğanda doğulub və iri torpaq sahibkarı olub.[389] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[243][355] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Biləsuvardan nümayəndə seçilib.[389][366] Milli Hökumətdə şahsevən tayfalarının işi üzrə məsul şəxs olub. AMH süqut etdikdən sonra həbs olunub. 2 il həbsdə qaldıqdan sonra azadlığa çıxıb. 1950-ci ildə vəfat edib.[389] Deputat
Nüsrətullah Cahanşahlı
ZəncanKeçirilmiş seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə Zəncandan nümayəndə seçilib.[96]Baş nazir Mir Cəfər Pişəvərinin müavini[243]
Sadıq Dilməqani.-1945-ci il noyabrın 20-də çağırılmış Azərbaycan Xalq Konqresinin Rəyasət heyətinin üzvü olub.[142] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[143] Keçirilən seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə nümayəndə seçilib. Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət heyətinin üzvü seçilib.[15]Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət heyətinin üzvü.
Sadıq Padeqan
TəbrizSadıq Padeqan 1899-cu ildə Təbrizdə anadan olub.[109][21] 1920-ci ildə Məhəmməd Xiyabani hərəkatına qoşulub. Hərəkat dağıldıqdan sonra SSRİ-yə köçüb və Moskavada ali iqtisadi təhsil alıb. 1938-ci ilə qədər Naxçıvanda kooperasiya sistemində işləyib. Daha sonra Təbrizə geri qayıdıb.[109][21]

1941-ci ildə yaradılmış Tudə Partiyasına üzv olub.[109] 1942-ci ilin yanvar ayında yaradılmış Azərbaycan Zəhmətkeşlər Təşkilatının Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[364][365] 1945-ci ilə qədər Tudə Partiyasının Təbriz əyalət təşkilatının başçısı olub.[390][391][392] Azərbaycan Demokrat Firqəsinin Mərkəzi Komitəsinin üzvü olub.[81] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Təbrizdən nümayəndə seçilib.[19][20] Sadıq Padeqan Azərbaycan Milli Məclisinin ilk iclasında Milli Məclisin sədri seçilmiş Mirzə Əli Şəbüstərinin müavini seçilib.[14] Azərbaycan Milli Məclisinin Rəyasət heyətinin üzvü seçilib.[15] 1946-cı ildə milli-demokratik hərəkatda iştirak etdiyi üçün "Səttarxan" ordeni ilə təltif edilib.[52][367] Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra Sadıq Padeqan bir neçə hökumət üzvü ilə birlikdə Azərbaycana mühacirət edib.[66][93] 1947-ci ildə Mir Cəfər Pişəvəri dünyasını dəyişdikdən sonra Azərbaycan Demokrat Firqəsinin sədri olub.[393][394][395] 1954-cü il sentyabr ayında bu vəzifəni tərk edib.[331] 1981-ci ilin noyabr ayında Bakıda dünyasını dəyişib.[68]

 Azərbaycan Milli Məclisinin sədrinin müavini və Rəyasət heyətinin üzvü.
Sadıqxan Zamani.AstaraSadıqxan Zamani Azərbaycan Demokrat Partiyasının Astara komitəsində fəaliyyət göstərib.[396] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Astaradan nümayəndə seçilib.[366]Deputat
Şeyx Həsən Lənkərani.ƏrdəbilAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ərdəbildən nümayəndə seçilib.[255][256]Deputat
Şeyx Musa Kəyani.Xoy1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin[243][355] və Xalq Konqresinin Rəyasət heyətinin üzvü olub.[142] Keçirilən seçkilər nəticəsində Azərbaycan Milli Məclisinə nümayəndə seçilib. Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12] 1946-cı il yanvarın 15-də Azərbaycan Milli Hökumətinin Konstitusiyasının yazılması ilə bağlı yaradılmış 15 nəfərlik komissiyanın üzvü olub.[179][180]Deputat
Tağı Kərimi.-Maliyyə naziri Qulamrza İlhaminin müavini təyin olunub.[243]Maliyyə naziri Qulamrza İlhaminin müavini.
Vahab Billuriyan.-Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
Yusif Babacanyan və ya Yusif Babaxan.-Yusif Babaxan milliyətcə aysor olub.[355] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[81][355] Cəbhədə olduğu üçün Milli Məclisin ilk iclasında iştirak edə bilməyib.[12]Deputat
doktor Rəfizadə.MeşkinAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Meşkindən nümayəndə seçilib.[366]Deputat
Yaqub Qüds.NəminYaqub Qüds Ərdəbildə məktəb direktoru olub.[255][256] ADF Ərdəbil vilayət komitəsində sədr müavini olub.[255][397]Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Nəmindən nümayəndə seçilib.[366][255]Deputat
Rəssam Movəzzezadə.Azərşəhr1945-ci il noyabrın 19-da Təbrizdə yaradılmış "Sovet Azərbaycanı dostları" cəmiyyətinin idarə heyətinə üzv seçilib.[249] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Azərşəhrdən nümayəndə seçilib.[398]Deputat
Abbas Hidayət.ŞəbüstərAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Şəbüstərdən nümayəndə seçilib.[72]Deputat
Tağı Xavəri
ƏhərAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əhərdən nümayəndə seçilib.[258]Deputat
Tağı Borçalı.Sulduz1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[81][355] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Sulduzdan nümayəndə seçilib.[57]Deputat
Əbdüləli Müstəmə
HəştrudAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Həştruddan nümayəndə seçilib.[175]Deputat
Hüseyn Axundzadə
ƏhərAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əhərdən nümayəndə seçilib.[214]Deputat
Mirzəqasım Ağazadə.ƏhərAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əhərdən nümayəndə seçilib.[214]Deputat
Məhərrəm Danayi.ƏhərMəhərrəm Danayi 1905-ci ildə Sərab mahalında anadan olub. Daha sonra işləmək üçün Bakıya köçüb. 1944-cü ildə əvvəlcə Miyanəyə bir müddət sonra isə Təbrizə köçüb. "21 Azər" hərəkatında iştirak edib.[399] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əhərdən nümayəndə seçilib.[400] AMH süqut etdikdən sonra Azərbaycan SSR-yə köçüb. Təqib olunmamaq üçün özünə Seyfulla Kərimov adını götürüb.[401][399] Daşkəsən və Bərdədə ADF-nin rayon komitə sədri kimi fəaliyyət göstərib. 1988-ci il avqustun 29-da Bakıda vəfat edib.[399]Deputat
Mirmehdi Çavuşi
ƏhərMir Mehdi Mir Həbib oğlu 1909-cu ildə Təbrizdə anadan olub.[402][403][404]

1941-ci ildə Təbrizdə, "Azərbaycan Cəmiyyəti"nin,[405][406][365][407] 1943-cü ildə isə Demokratiya ocağı təşkilatının qurulmasında iştirak edib.[272][408][365] 1944-cü ildə Demokratiya ocağı təşkilatı Tudə partiyası ilə birləşdikdən sonra Mir Mehdi Çavuşi də partiyaya üzv olub.[409] Yaradıcılıqla məşğul olub və ilk şeirləri "Vətən yolunda"[410][411] və "Azərbaycan" qəzetlərində çap olunub.[402][403][412] Şeirlərində əsasən azadlığı, istiqlaliyyəti, vətəni, xalqı tərənnüm edib.[413][414] 1945-ci il yanvarın 3-də "Vətən yolunda" qəzetinin nəzdində yaradılmış[415] "Şairlər məclisi"nin üzvü olub.[416][417]

Azərbaycan Demokrat Partiyası qurulduqdan sonra ora üzv olub[253] və partiyanın Mərkəzi Təftiş Komissiyasının üzvü seçilib.[81]Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əhərdən nümayəndə seçilib.[400]

Azərbaycan Milli Hökuməti dağıldıqdan sonra təqiblərdən qurtulmaq üçün Bakıya mühacirət edib.[402] Bir müddət Bakıda yaşadıqdan sonra Qubaya köçüb.[403] ADF-nin Quba komitəsinin sədri olub.[418] 1967-ci ildə Qubada vəfat edib.[419][403]

 Deputat
Əli Əkbər Mehmani.ƏhərAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əhərdən nümayəndə seçilib.[400]Deputat
Haşım Muradi.KağızkonanHaşım Muradi Xalxal fədailərinə rəhbərlik edib.[420] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Kağızkonandan nümayəndə seçilib.[69]Deputat
Fazil Qaffari.KağızkonanAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Kağızkonandan nümayəndə seçilib.[69]Deputat
Hüseyn Tizfəhm Tikmədaşlı.UcanAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ucandan nümayəndə seçilib.[69]Deputat
Həsən Zəfiri
Ələmdar GərgərHəsən Zəfiri 1916-cı ildə Təbrizdə anadan olub.[244] Kiçik mətbəə sahibi olub. 1941-ci ildə Təbrizdə yaradılmış "Azərbaycan Cəmiyyəti"nin üzvü olub.[245] 1945-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Demokrat Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin və Rəyasət heyətinin üzvü olub.[246][244] 1945-ci il noyabrın 20-də keçirilmiş Azərbaycan Xalq Konqresində nümayəndə kimi iştirak edib.[421] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ələmdar Gərgərdən nümayəndə seçilib.[69]Deputat
Əbdüləli Pəjuhidə.HəştrudAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Həştruddan nümayəndə seçilib.[69] 1946-cı il yanvarın 15-də Azərbaycan Milli Hökumətinin Konstitusiyasının yazılması ilə bağlı yaradılmış 15 nəfərlik komissiyanın üzvü olub.[179][252]Deputat
Hüseyn Sadiqi.MamağanAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Mamağandan nümayəndə seçilib.[69]Deputat
Məhəmmədhüseyn Bürhani.MərəndMəhəmmədhüseyn Bürhani Mərənddə anadan olub.[422][423] Naxçıvanda təhsil alıb və din xadimi olub.[422] Rza şahın dövründə uzun müddət həbsdə olub.[423] 1941-ci ildə həbsdən azad olunub və siyasi fəaliyyətinə davam edib. Tudə partiyasına üzv olub və partiyanın Azərbaycan Əyalət Komitəsinə üzv seçilib. 1945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Firqəsinə üzv olub. ADF-nin Mərkəzi Komitəsinin üzvü və Mərənd şəhəri komitəsinin sədri olub.[423] 1945-ci il noyabrın 21-də seçkiləri bitirib hökuməti yaradana qədər, qərarların icrasını təmin etmək üçün, Azərbaycan Xalq Konqresinin nümayəndələrindən seçilmiş Milli heyətin üzvü olub.[81][355] Azərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Mərənddən nümayəndə seçilib.[423][57] AMH dağıldıqdan sonra həbs olunub.[424] Həbs müddəti bitdikdən sonra sürgün olunub. Sürgündən qayıtdıqdan sonra kitabxanaçılıqla məşğul olub. 1957-ci ildə vəfat edib.[424]Deputat
Abbas Camali.ƏnzabAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Ənzabdan nümayəndə seçilib.[57]Deputat
Cəfər Əxgəri
Əcəbşir və DizəcrudAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Əcəbşir və Dizəcruddan nümayəndə seçilib.[425]Deputat
Muradəli Bəyat Maku.MakuAzərbaycan Milli Məclisinə keçirilən seçkilərdə Makudan nümayəndə seçilib.[232]Deputat

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Atabaki, 2000. səh. 113
  2. ↑ Həsənli, 1998. səh. 269
  3. ↑ Pişəvəri, 2005. səh. 255
  4. 1 2 Atabaki, 2000. səh. 114
  5. ↑ Həsənli, 1998. səh. 272
  6. 1 2 3 İsmayılov, Güləddin. "Təbrizdə Azərbaycan Milli Məclisi və onun fəaliyyəti". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 11 mart 2022. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  7. ↑ Xəndan, 1987. səh. 130
  8. ↑ Şəmidə, 1961. səh. 139
  9. ↑ Həsənov, 2004. səh. 139
  10. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 663
  11. 1 2 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 789
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Miyanalı, Əlirza; Ərdəbili, Lütfəli. "İnqilabi hərəkatımızın silahlı qüvvələri" (PDF). achiq.info. 28 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 15 aprel 2025.
  13. 1 2 Həsənli, 2006. səh. 166
  14. 1 2 3 4 5 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 790
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Çeşmazər, 1986. səh. 65
  16. ↑ Atabaki, 2000. səh. 117
  17. ↑ XX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında demokratik ideyalar, 1990. səh. 125
  18. ↑ Pişəvəri, 2005. səh. 10
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Həsənli, 2006. səh. 156
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 730
  21. 1 2 3 Atabaki, 2000. səh. 120
  22. 1 2 Ələkbərli, 2021. səh. 120
  23. 1 2 Əhməd, 1998. səh. 43
  24. 1 2 Atabaki, 2000. səh. 110
  25. ↑ Tudə XX, 2022. səh. 22
  26. ↑ GOVERNOR-GENERAL OF AZERBAIJAN (ingilis). Sidney: The Sydney Morning Herald. 18 iyun 1946. 1.
  27. 1 2 Həsənli, 2006. səh. 386
  28. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 128
  29. 1 2 3 Mərəndli, 2017. səh. 132
  30. ↑ Cavid, 2005. səh. 65
  31. 1 2 3 4 5 Həsənli, 2006. səh. 449
  32. ↑ Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə, 2000. səh. 280
  33. ↑ Cavid, 2005. səh. 7
  34. 1 2 Bayramzadə, 2016. səh. 210
  35. ↑ Cavid, 2005. səh. 77
  36. ↑ Ələkbərli, 2021. səh. 146
  37. ↑ Ələkbərli, 2021. səh. 388
  38. ↑ Cənubi Azərbaycan milli hökumətinin müdafi ə naziri Cəfər Kavian haqqında bilmədiklərimiz (PDF) (az.). Bakı: Aydın yol qəzeti. 10 iyul 2015. 4–5. 21 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 27 yanvar 2026.
  39. ↑ Назирли, Шамистан. "Генерал Кавиан". Газета "Каспий" (rus). 5 iyun 2015. 17 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2024.
  40. 1 2 3 Nəzirli, 1999. səh. 259
  41. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 836
  42. 1 2 3 4 5 Atabaki, 2000. səh. 121
  43. ↑ Yekani Zare, 2004. səh. 135
  44. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 837
  45. ↑ Sarıyeva, İradə. İran rejimi ilə sonadək vuruşdu, həbslərdə yatdı - məşhur generalın Bakıda bitən ömür yolu... (PDF) (az.). Bakı: Bakı xəbər qəzeti. 2023. 11. 14 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 12 dekabr 2024.
  46. 1 2 Nəzirli, 1991. səh. 109
  47. ↑ İsmayıllı, Sevda. "21 Azərin görünməz üzü – general izi..." Azadlıq Radiosu. 23 dekabr 2015. 23 dekabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2024.
  48. ↑ Yekani Zare, 2004. səh. 136
  49. ↑ Cənubi Azərbaycan milli hökumətinin müdafi ə naziri Cəfər Kavian haqqında bilmədiklərimiz (PDF) (az.). Bakı: Aydın yol qəzeti. 10 iyul 2015. 4–5. 21 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 27 yanvar 2026.
  50. ↑ İsmayıllı, Sevda. "21 Azərin görünməz üzü – general izi..." Azadlıq Radiosu. 23 dekabr 2015. 23 dekabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2024.
  51. ↑ Həsənli, 2006. səh. 48
  52. 1 2 3 4 5 6 7 Çeşmazər, 1986. səh. 114
  53. 1 2 Həsənov, 2007. səh. 562
  54. 1 2 Həsənli, 1998. səh. 229
  55. ↑ Rəhimli, Əkrəm. "Güney Azərbaycan milli hökuməti və onun fəaliyyəti - 13-cü yazı". Xalq Cəbhəsi qəzeti. 19 sentyabr 2019. 25 fevral 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2024.
  56. 1 2 3 Mərəndli, 2017. səh. 192
  57. 1 2 3 4 5 6 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 766
  58. ↑ Rəhimli, 2003. səh. 76
  59. 1 2 Həsənli, 2006. səh. 167
  60. ↑ Rəhimli, Əkrəm. "Güney Azərbaycan milli hökuməti və onun fəaliyyəti - 13-cü yazı". Xalq Cəbhəsi qəzeti. 19 sentyabr 2019. 25 fevral 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 dekabr 2024.
  61. ↑ "LAHUTI, Abu'l-Qasem". iranicaonline.org (ingilis). 29 aprel 2011 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 dekabr 2024.
  62. ↑ Tərtib edən və məsul redaktor: Səməd Bayramzadə. "21 Azər – 70" fotoalbom (şərhlərlə) (PDF). Bakı: “Araz” nəşriyyatı. 2015. səh. 106-107. ISBN 978-9952-8285-3-5. Archived from the original on 9 mart 2022. İstifadə tarixi: 10 mart 2022.
  63. ↑ Nəzirli, 1999. səh. 260
  64. ↑ "Генерал Джафар Мамедзаде | История - archive.zerkalo.az". archive.zerkalo.az. 23 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 dekabr 2024.
  65. ↑ İsmayıllı, Sevda. "21 Azərin görünməz üzü – general izi..." Azadlıq Radiosu. 23 dekabr 2015. 23 dekabr 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2024.
  66. 1 2 3 Balayev, 2018. səh. 48
  67. ↑ Nəzirli, 1999. səh. 266
  68. 1 2 3 4 Atabaki, 2000. səh. 125
  69. 1 2 3 4 5 6 7 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 740
  70. ↑ Həsənli, 1998. səh. 143
  71. ↑ "تاریخ شفاهی :: فرقة دموکرات آذربایجان از زبان ابراهیم ناصحی". www.oral-history.ir. 4 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fevral 2025.
  72. 1 2 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 749
  73. ↑ Образование национального правительства Иранского Азербайджана (PDF) (rus). 6625. Tbilisi: Заря Востока. 18 dekabr 1945. 4. 7 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 aprel 2025.
  74. 1 2 3 4 Ağayeva, 2004. səh. 27
  75. 1 2 Pişəvəri, 1946. səh. 163
  76. 1 2 Həsənli, 2024. səh. 59
  77. ↑ Həsənov, 2004. səh. 168
  78. 1 2 Həsənov, 2004. səh. 169
  79. ↑ Fərzad, 2006. səh. 256
  80. 1 2 3 Atabaki, 2000. səh. 124
  81. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Çeşmazər, 1986. səh. 70
  82. 1 2 3 Atabaki, 2000. səh. 130
  83. ↑ "تاریخ شفاهی :: فرقة دموکرات آذربایجان از زبان ابراهیم ناصحی". www.oral-history.ir. 4 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fevral 2025.
  84. ↑ Образование национального правительства Иранского Азербайджана (PDF) (rus). 6625. Tbilisi: Заря Востока. 18 dekabr 1945. 4. 7 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 aprel 2025.
  85. 1 2 Həsənov, 2004. səh. 174
  86. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 155
  87. ↑ "تاریخ شفاهی :: فرقة دموکرات آذربایجان از زبان ابراهیم ناصحی". www.oral-history.ir. 4 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 fevral 2025.
  88. ↑ Çingizoğlu, Ənvər. "Ələkbər xan Dirəxşani: Ömürnamə". reyting.az. 26 aprel 2020. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 fevral 2025.
  89. ↑ "شهرداران تبریز- از زمان تاسیس تا کنون - پرتال شهرداری تبریز". web.archive.org. 25 iyun 2020. Archived from the original on 25 iyun 2020. İstifadə tarixi: 7 fevral 2025.
  90. ↑ Pişəvəri, 2005. səh. 116
  91. ↑ Həsənov, 2004. səh. 85
  92. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 212
  93. 1 2 Məmmədov, 2019. səh. 223
  94. ↑ Balayev, 2018. səh. 87
  95. ↑ Çingizoğlu, Ənvər. "Əbdüssəməd mirzə Kambəxş: "Qırmızı şahzadə"". Reyting.az. 22 aprel 2020. 27 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 fevral 2025.
  96. 1 2 3 4 5 6 7 8 Mərəndli, 2017. səh. 34
  97. ↑ "سرنوشت بازیگران فرقه دموکرات". مردم سالاری آنلاين (fars). 10 dekabr 2020. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 fevral 2025.
  98. 1 2 3 4 Mərəndli, 2017. səh. 161
  99. 1 2 Həsənov, 2004. səh. 146
  100. ↑ Образование национального правительства Иранского Азербайджана (PDF) (rus). 6625. Tbilisi: Заря Востока. 18 dekabr 1945. 4. 7 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 aprel 2025.
  101. ↑ Образование национального правительства Иранского Азербайджана (PDF) (rus). Moskva: İzvestiya . 16 dekabr 1945. 4. 15 may 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 aprel 2025.
  102. ↑ "سیف الدینی: حکومت پهلوی در سرکوب فرقه دموکرات، کوتاهی کرد". آذری‌ها (fars). 24 fevral 2019. 14 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 fevral 2025.
  103. ↑ "سرنوشت بازیگران فرقه دموکرات". مردم سالاری آنلاين (fars). 10 dekabr 2020. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 fevral 2025.
  104. 1 2 Həmraz, 2023. səh. 97
  105. ↑ "سرنوشت بازیگران فرقه دموکرات". مردم سالاری آنلاين (fars). 10 dekabr 2020. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 17 fevral 2025.
  106. ↑ Rastgo, Sadeg. "نگاهی به سرنوشت سران فرقه دموکرات آذربایجان؛". farsnews.com (fars). 2011. 23 sentyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 aprel 2023.
  107. ↑ Həmraz, 2023. səh. 96
  108. 1 2 Həmraz, 2023. səh. 98
  109. 1 2 3 4 5 Həsənli, 1998. səh. 247
  110. 1 2 Atabaki, 2000. səh. 119
  111. 1 2 3 Badamçı, Meysəm. "تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان؛ بررسی یک سند تاریخی". www.radiozamaneh.com (fars). 27 mart 2023. 11 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2024.
  112. ↑ Şamil,Şamil, 2018. səh. 86
  113. ↑ Niknam, Səməd. "Seyid Cəfər Pişəvəri - O ağır gündə anadan olmuşdu,onu ağır tale gözləyrdi". gunaz.tv (az.). 20 oktyabr 2021. 17 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 dekabr 2024.
  114. ↑ Həsənli, 2006. səh. 116
  115. ↑ Həsənov, 2007. səh. 566
  116. ↑ "افتتاح مجلس ملی آذربایجان". adfmk.com. 16 sentyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2024.
  117. ↑ Rəhimli, 2003. səh. 70
  118. 1 2 Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə, 2000. səh. 222
  119. ↑ Ələkbərli, 2021. səh. 121
  120. ↑ Həsənli, 2023. səh. 398
  121. ↑ Rəhimli, 2003. səh. 153
  122. 1 2 3 Cavid, 2005. səh. 67
  123. ↑ Zülfqarlı, Məhərrəm. Tarixşünaslıq (1920-1991-ci illər) (PDF) (az.). Bakı. 2017. 210.
  124. ↑ Həsənli, 2024. səh. 565
  125. 1 2 Cavid, 2005. səh. 72
  126. ↑ Cavid, 2005. səh. 74
  127. ↑ Cavid, 2005. səh. 75
  128. ↑ Həsənli, 2006. səh. 248
  129. 1 2 3 4 Mədədi, Sirus. "Qəvamülsəltənə cinayətlərinin tarixçəsi". iranglobal.info (fars). 4 avqust 2011. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2024.
  130. ↑ Ələkbərli, Faiq. ""Azadistan" dövləti və Mirzə Tağıxan Rəfət". Xalq qəzeti (az.). 18 avqust 2023. İstifadə tarixi: 18 dekabr 2024.
  131. 1 2 XX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında demokratik ideyalar, 1990. səh. 46
  132. ↑ "زندگینامه: زین‌العابدین قیامی ؛ حاکم کرمانشاه و قزوین، رئیس دیوان عالی کشور". بالاترین (fars). 1 iyun 2022. 11 iyun 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 aprel 2025.
  133. ↑ Qiyami, Zeynalabdin. Qəvamülsəltənə cinayətlərinin tarixçəsi. I. Berlin: Azərbaycan jurnalı. 1978.
  134. 1 2 Bayramzadə, Səməd. "1920-ci il Təbriz üsyanı". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 6 aprel 2021. 27 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 dekabr 2024.
  135. ↑ Həqqi, 2001. səh. 120
  136. 1 2 Mədədi, Sirus. "Qəvamülsəltənə cinayətlərinin tarixçəsi". iranglobal.info (fars). 4 avqust 2011. İstifadə tarixi: 29 dekabr 2024.
  137. ↑ Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə, 2000. səh. 188
  138. 1 2 گزند روزگار، نصرالله‌ سيف‌ پورفاطمي‌، نشر شيرازه‌، تهران‌1379، صص‌ 347-346
  139. ↑ Rza Həmraz — Xatirələr güzgüsündə Zeynalabdin Qiyami
  140. 1 2 3 Çeşmazər, 1986. səh. 12
  141. ↑ Həsənli, 2006. səh. 137
  142. 1 2 3 4 5 6 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 599
  143. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 607
  144. ↑ Həsənli, 1998. səh. 273
  145. ↑ Ələkbərli, Faiq. ""Azadistan" dövləti və Mirzə Tağıxan Rəfət". Xalq qəzeti (az.). 18 avqust 2023. İstifadə tarixi: 18 dekabr 2024.
  146. ↑ Qasımlı, 2012. səh. 153
  147. ↑ Qiyami, Zeynalabdin. Qəvamülsəltənə cinayətlərinin tarixçəsi. I. Berlin: Azərbaycan jurnalı. 1978.
  148. ↑ Bayramzadə, 2021. səh. 106
  149. ↑ Tudə XIX, 2021. səh. 29
  150. ↑ Haşimi, 2002. səh. 113
  151. ↑ Fərzad, 2006. səh. 45
  152. ↑ Balayev, 2018. səh. 86
  153. ↑ Ələkbərli, Faiq. ""Azadistan" dövləti və Mirzə Tağıxan Rəfət". Xalq qəzeti (az.). 18 avqust 2023. İstifadə tarixi: 18 dekabr 2024.
  154. 1 2 Ələkbərli, 2021. səh. 221
  155. ↑ Qəribli, 2014. səh. 170
  156. ↑ Tudə XVII, 2020. səh. 149
  157. ↑ "یادی از رفیق شهید فریدون ابراهیمی، دادستان خلقی حکومت ملی آذربایجان". adfmk.com. 13 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2025.
  158. ↑ Qəribli, 2014. səh. 171
  159. ↑ İbrahimi, 2018. səh. 7
  160. ↑ Rəhimli, 2009. səh. 50
  161. ↑ Bayramzadə, Səməd. "Firidun İbrahimi - Azərbaycanın danışan dili, Firidun İbrahimi şəxsiyyəti-iftixarlı tariximizin parlaq səhifəsi | Azərbaycan Demokratik Firqəsi". Azərbaycan Demokratik Firqəsi. 12 yanvar 2021. 12 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2025.
  162. ↑ Ələkbərli, 2021. səh. 223
  163. ↑ Образование национального правительства Иранского Азербайджана (PDF) (rus). 6625. Tbilisi: Заря Востока. 18 dekabr 1945. 4. 7 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 18 aprel 2025.
  164. ↑ Atabaki, 2000. səh. 131
  165. ↑ Kərimi, Səadət. "Azadlıq aşiqi, gerçək vətənpərvər, fədakar istiqlal mücahidi". 525-ci qəzet. 17 oktyabr 2018. səh. 6. 14 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2025.
  166. ↑ Yusifoğlu, Ənvər. "Dar Ağacında heykəlləşən milli qürur". Ədalət qəzeti. 21 sentyabr 2018. səh. 9. 31 mart 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 yanvar 2025.
  167. 1 2 Yusifoğlu, Ənvər. "Dar Ağacında heykəlləşən milli qürur". Ədalət qəzeti. 21 sentyabr 2018. səh. 9. 31 mart 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 yanvar 2025.
  168. ↑ "Ötən və gələcək günlərin unudulmaz adı; Firudin İbrahimi - Ətəkyazı". Ətəkyazı (az.). 22 may 2022. 22 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2025.
  169. 1 2 Mərəndli, 2017. səh. 304
  170. ↑ Qəribli, 2014. səh. 174
  171. 1 2 3 4 5 6 7 8 Mərəndli, 2017. səh. 315
  172. 1 2 3 İsmayılov, Güləddin. "Xalqımızın qəhrəman fədaisi və şəhidi Abbas Fəthi". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 27 oktyabr 2021. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  173. 1 2 3 Mərəndli, 2017. səh. 176
  174. 1 2 Bayramzadə, 2015. səh. 172
  175. 1 2 3 4 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 781
  176. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 39
  177. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 173
  178. ↑ "شهرداران تبریز- از زمان تاسیس تا کنون - پرتال شهرداری تبریز". web.archive.org. 25 iyun 2020. 25 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 aprel 2025.
  179. 1 2 3 4 Həsənli, 2006. səh. 223
  180. 1 2 "Azərbaycan" qəzeti II, 2020. səh. 160
  181. 1 2 3 4 5 Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı Antologiyası, 1988. səh. 177
  182. ↑ Bərdəli, 2007. səh. 19
  183. 1 2 3 4 Fərhadov, 2024. səh. 167
  184. ↑ Fərzad, 2006. səh. 23
  185. ↑ Bərdəli, 2007. səh. 24
  186. ↑ Azəroğlu,Məmmədzadə, 1961. səh. 27
  187. 1 2 Əhmədov, 2011. səh. 116
  188. ↑ Həsənli, 1998. səh. 110
  189. ↑ "Balaş Azəroğlu". Azərbaycan qəzeti. 26 aprel 2011. səh. 6. İstifadə tarixi: 2 may 2025.
  190. ↑ Bərdəli, 2007. səh. 30
  191. ↑ XX əsr Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında demokratik ideyalar, 1990. səh. 143
  192. ↑ Həsənli, 2006. səh. 117
  193. 1 2 Mərəndli, 2017. səh. 104
  194. ↑ Məhərrəmova, Təranə. "Xalq şairi Balaş Azəroğlu Cənubi Azərbaycanda 65 il bundan öncə baş vermiş "21 Azər hərəkatı"nın tarixi əhəmiyyəti haqqında danışır". Kaspi qəzeti. 12 noyabr 2010. səh. 8. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2025.
  195. ↑ Azəroğlu Seyid Cəfər Pişəvəri haqqında (az.). Bakı: 21 Azər jurnalı. 2000. 12.
  196. ↑ Bərdəli, 2007. səh. 36
  197. ↑ Fərzad, 2006. səh. 25
  198. 1 2 3 Bərdəli, 2007. səh. 39
  199. 1 2 Fərhadov, 2024. səh. 168
  200. ↑ Balayev, 2018. səh. 139
  201. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 26
  202. 1 2 "Balaş Azəroğlu". Azərbaycan qəzeti. 26 aprel 2011. səh. 6. İstifadə tarixi: 2 may 2025.
  203. 1 2 3 4 Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı Antologiyası, 1988. səh. 178
  204. ↑ Balayev, 2018. səh. 141
  205. ↑ Bərdəli, 2007. səh. 17
  206. ↑ "Vətən həsrəti bitməyən Balaş Azəroğlu". Milli.Az (az.). 11 noyabr 2019. 12 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 may 2025.
  207. ↑ "Азероглу Балаш". stihi1941-1945.ru. İstifadə tarixi: 6 avqust 2025.
  208. ↑ Bərdəli, 2007. səh. 40
  209. ↑ Məhərrəmova, Təranə. "Xalq şairi Balaş Azəroğlu Cənubi Azərbaycanda 65 il bundan öncə baş vermiş "21 Azər hərəkatı"nın tarixi əhəmiyyəti haqqında danışır". Kaspi qəzeti. 12 noyabr 2010. səh. 8. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2025.
  210. ↑ Azəroğlu Seyid Cəfər Pişəvəri haqqında (az.). Bakı: 21 Azər jurnalı. 2000. 12.
  211. ↑ "Xalq şairi Balaş Azəroğlu son mənzilə yola salınmışdır". Xalq Qəzeti (az.). 26 aprel 2011. 2 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 may 2025.
  212. 1 2 3 İsmayılov, Güləddin. "Şəhid fədai Bəhram Nəbi". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 19 oktyabr 2021. 14 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  213. 1 2 3 Mərəndli, 2017. səh. 313
  214. 1 2 3 4 5 6 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 806
  215. 1 2 3 4 Dehqan, 1988. səh. 85
  216. 1 2 3 4 Mərəndli, 2017. səh. 316
  217. 1 2 Müciri, 1962. səh. 10
  218. 1 2 Mərəndli, 2017. səh. 112
  219. 1 2 Müciri, 1962. səh. 11
  220. 1 2 Çeşmazər, 1986. səh. 37
  221. 1 2 Müciri, 1962. səh. 12
  222. 1 2 Həsənov, 2007. səh. 565
  223. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 189
  224. 1 2 3 Bayramzadə, 2015. səh. 173
  225. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 148
  226. 1 2 3 4 Fərhadov, 2024. səh. 184
  227. 1 2 3 İsmayılov, Güləddin. "21 Azər hərəkatının şəhidi Danil Yuşia". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 6 aprel 2023. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  228. ↑ Fərhadov, 2024. səh. 185
  229. 1 2 3 4 5 Mərəndli, 2017. səh. 209
  230. 1 2 3 4 İsmayılov, Güləddin. "Əbdülhüseyn Əhmədi". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 5 oktyabr 2022. 14 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  231. ↑ Yekani Zare, 2004. səh. 43
  232. 1 2 3 4 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 769
  233. 1 2 Həsənli, 1998. səh. 219
  234. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 214
  235. ↑ Həsənli, 1998. səh. 245
  236. ↑ Həsənli, 1998. səh. 295
  237. 1 2 3 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 165
  238. ↑ Həmraz, 2024. səh. 112
  239. 1 2 Həmraz, 2024. səh. 111
  240. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 284
  241. ↑ Həsənov, 2007. səh. 564
  242. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 586
  243. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Çeşmazər, 1986. səh. 71
  244. 1 2 3 4 5 6 Həsənli, 1998. səh. 248
  245. 1 2 Şəms, 1981. səh. 10
  246. 1 2 3 Məmmədov, 2021. səh. 176
  247. 1 2 Uzun, 2009. səh. 25
  248. ↑ Vəkilov, 1991. səh. 53
  249. 1 2 3 Vəkilov, 1991. səh. 99
  250. ↑ Uzun, 2009. səh. 133
  251. ↑ Bayramzadə, 2015. səh. 63
  252. 1 2 "Azərbaycan" qəzeti II, 2020. səh. 159
  253. 1 2 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 600
  254. ↑ İsmayılov, Güləddin. "Şəhid Əyyub Kələntəri". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 27 fevral 2022. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  255. 1 2 3 4 5 6 "جودت ؛ ولایت اردبیل در حکومت ملی آذربایجان به روایت اسناد- عسگر اکبرزاده". www.azoh.net (fars). 11 dekabr 2018. 15 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 aprel 2025.
  256. 1 2 3 4 5 6 Əkbərzadə, Əsgər. "جودت؛ ولایت اردبیل در حکومت ملی آذربایجان به روایت اسناد". تریبون زمانه (fars). 11 dekabr 2018. 19 sentyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 avqust 2025.
  257. ↑ Həsənov, 2007. səh. 560
  258. 1 2 3 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 754
  259. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 149
  260. ↑ "جودت؛ ولایت اردبیل در حکومت ملی آذربایجان به روایت اسناد". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 mart 2025.
  261. ↑ Məmmədli, 2009. səh. 183
  262. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 815
  263. ↑ Məhərrəmova, Təranə. "Xalq şairi Balaş Azəroğlu Cənubi Azərbaycanda 65 il bundan öncə baş vermiş "21 Azər hərəkatı"nın tarixi əhəmiyyəti haqqında danışır". Kaspi qəzeti. 12 noyabr 2010. səh. 8. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 mart 2025.
  264. ↑ Şəms, İsmayıl. Ömrə yazılan günlərdən ən önəmlisi 21 Azər günü (PDF) (az.). Dortmund: 21 Azər jurnalı. 1. 12 oktyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 6 mart 2025.
  265. 1 2 Pişəvəri, 2005. səh. 363
  266. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 119
  267. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 166
  268. 1 2 3 Mərəndli, 2017. səh. 321
  269. 1 2 İsmayılov, Güləddin. "Hüseynqulu Əmini - "Mənim ölümümlə azadlıq hərəkatı dayanmayacaqdır!"". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 26 yanvar 2022. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  270. ↑ Bayramzadə, 2015. səh. 176
  271. ↑ Həsənov, 2004. səh. 65
  272. 1 2 Ağayeva, 2004. səh. 18
  273. ↑ Həsənov, 2004. səh. 80
  274. ↑ Müciri, 1962. səh. 6
  275. ↑ Çeşmazər, 1986. səh. 64
  276. ↑ Vilayi, 1975. səh. 25
  277. 1 2 Mərəndli, 2017. səh. 122
  278. ↑ Müciri, 1962. səh. 7
  279. ↑ Lahrudi, Əmirəli. "21 Azər". “Mühacir” qəzeti. 6 dekabr 1995. 5 fevral 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 fevral 2025.
  280. 1 2 Çeşmazər, 1986. səh. 81
  281. ↑ Çernik-Bülənd, Adilə. "Ərdəbil vilayətinin fərmandarı". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 22 iyun 2021. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  282. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 111
  283. ↑ Müciri, 1962. səh. 8
  284. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 123
  285. ↑ "Azərbaycan" qəzeti II, 2020. səh. 1154
  286. ↑ Şəms, 1981. səh. 2
  287. ↑ Yenisey, 2009. səh. 143
  288. ↑ Şəms, 1981. səh. 3
  289. ↑ Yenisey, 2009. səh. 144
  290. ↑ Şəms, 1981. səh. 9
  291. ↑ Mustafayev, 1998. səh. 82
  292. ↑ Ağayeva, 2004. səh. 16
  293. ↑ Rüstəmli, 1997. səh. 31
  294. ↑ Şəms, 1981. səh. 12
  295. 1 2 3 4 5 Şəms, 1981. səh. 4
  296. ↑ Rəhimli, 2009. səh. 144
  297. ↑ İbrahimov, 1948. səh. 32
  298. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 3
  299. 1 2 Fərhadov, 2024. səh. 15
  300. ↑ Məmmədli, 2009. səh. 115
  301. ↑ Rəhimli, 2009. səh. 146
  302. ↑ "Azərbaycan" qəzeti II, 2020. səh. 630
  303. 1 2 Yenisey, 2009. səh. 145
  304. ↑ Əhmədov, 2011. səh. 497
  305. 1 2 Şəms, 1981. səh. 5
  306. 1 2 Şəms, 1981. səh. 6
  307. 1 2 Qaliboğlu, Elçin. ""İsmayıl Şəms canlı tarix idi"". Xalq cəbhəsi qəzeti. 27 oktyabr 2009. səh. 14. İstifadə tarixi: 25 fevral 2025.
  308. 1 2 Əhmədov, 2011. səh. 498
  309. ↑ "سیاست زبانی و ساختار حکومت ملی آذربایجان- دکتر محمدرضا هیئت". tebarens.com. 21 yanvar 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 dekabr 2024.
  310. ↑ Yəhya, 2006. səh. 7
  311. ↑ İsmayılov, Güləddin. "General Qulam Yəhya Daneşyani". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 6 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  312. 1 2 "İnqilabçı, general və firqə rəhbərinin tərcümeyi halı". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 11 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  313. 1 2 Yəhya, 2006. səh. 9
  314. ↑ İsmayılov, Güləddin. "General Qulam Yəhya Daneşyani". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 6 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  315. ↑ Balayev, 2018. səh. 12
  316. ↑ "İnqilabçı, general və firqə rəhbərinin tərcümeyi halı". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 11 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  317. ↑ Həsənli, 1998. səh. 160
  318. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 97
  319. ↑ Həsənli, 2006. səh. 193
  320. ↑ Həsənli, 2006. səh. 213
  321. ↑ "Qulam Yəhyanın xatirələri". Xalq Cəbhəsi qəzeti. 19 avqust 2016. səh. 13. 12 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  322. ↑ Haşimi, 2002. səh. 49
  323. ↑ Həsənli, 2006. səh. 250
  324. 1 2 Çeşmazər, 1986. səh. 115
  325. ↑ "راه توده ـ غلام یحیی دانشیان تاریخ آذربایجان با نام او گره خورده". www.rahetudeh.com. 20 noyabr 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 fevral 2025.
  326. ↑ Bayramzadə, 2015. səh. 107
  327. ↑ Çingizoğlu, Ənvər. "Əbdüssəməd mirzə Kambəxş: "Qırmızı şahzadə"". reyting.az. 22 aprel 2020. 27 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  328. ↑ Yəhya, 2006. səh. 93
  329. 1 2 "İnqilabçı, general və firqə rəhbərinin tərcümeyi halı". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 11 dekabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  330. ↑ Tudə XIX, 2021. səh. 12
  331. 1 2 Balayev, 2018. səh. 91
  332. ↑ İsmayılov, Güləddin. "General Qulam Yəhya Daneşyani". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 6 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 fevral 2025.
  333. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 312
  334. 1 2 Çeşmazər, 1986. səh. 36
  335. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 848
  336. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 162
  337. ↑ Tərtib edən və məsul redaktor: Səməd Bayramzadə. "21 Azər – 70" fotoalbom (şərhlərlə) (PDF). Bakı: “Araz” nəşriyyatı. 2015. səh. 33. ISBN 978-9952-8285-3-5. Archived from the original on 9 mart 2022. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2024.
  338. ↑ Çeşmazər, 1986. səh. 60
  339. ↑ Miyanalı, Əlirza; Fələki, Lütfəli. Fədailər Azərbaycan xalqının 21 Azər hərəkatında (PDF) (az.). 28 iyul 2021 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 11 dekabr 2024.
  340. ↑ ""Azərbaycan" qəzetinin səhifələrində". Xalq cəbhəsi qəzeti. 3 dekabr 2020. İstifadə tarixi: 11 dekabr 2024.
  341. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 186
  342. ↑ Şəmidə, 1961. səh. 164
  343. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 324
  344. ↑ Tağıyeva,Rəhimli,Bayramzadə, 2000. səh. 242
  345. 1 2 3 Həqqi, 2001. səh. 121
  346. ↑ Həsənov, 2004. səh. 119
  347. ↑ Bayramzadə, 2015. səh. 33
  348. ↑ "Azərbaycan" qəzeti II, 2020. səh. 1068
  349. ↑ Bayramzadə, 2015. səh. 178
  350. ↑ Həqqi, 2001. səh. 122
  351. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 95
  352. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 541
  353. ↑ Ağayeva, 2004. səh. 108
  354. 1 2 Azərbaycan xalqının azadlığı uğrunda mübarizlər, 2005. səh. 119
  355. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 608
  356. 1 2 Dehqan, 1978. səh. 5
  357. ↑ Dehqan, 1988. səh. 10
  358. 1 2 Cavid, 2005. səh. 37
  359. ↑ Rəhimli, Əkrəm. "Pişəvərinin zindanda son günləri və mübarizəsinin yeni çağının başlanması". Xalq Cəbhəsi qəzeti. 16 noyabr 2016. səh. 14. 14 may 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 mart 2025.
  360. ↑ Dehqan, 1988. səh. 128
  361. ↑ Dehqan, 1988. səh. 139
  362. ↑ Rəhimli, 2015. səh. 35
  363. ↑ Rəhimli, 2015. səh. 22
  364. 1 2 3 Atabaki, 2000. səh. 89
  365. 1 2 3 4 5 Çeşmazər, 1986. səh. 35
  366. 1 2 3 4 5 Həsənli, 2006. səh. 157
  367. 1 2 Bayramzadə, 2015. səh. 106
  368. 1 2 Müciri, 1962. səh. 59
  369. 1 2 3 İsmayılov, Güləddin. "Azadlıq fədaisi Mirəyyub Şəkiba". Azərbaycan Demokrat Firqəsi. 28 noyabr 2021. İstifadə tarixi: 14 aprel 2025.
  370. 1 2 3 4 5 Fərhadov, 2024. səh. 105
  371. 1 2 3 4 Müciri, 1962. səh. 60
  372. ↑ Dehqan, 1988. səh. 11
  373. 1 2 Azərbaycan xalqının azadlığı uğrunda mübarizlər, 2005. səh. 179
  374. 1 2 3 Müciri, 1962. səh. 61
  375. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 174
  376. ↑ Rəhimli, 2015. səh. 29
  377. 1 2 3 4 5 6 Fərhadov, 2024. səh. 117
  378. ↑ Azəroğlu, Balaş. "Mirzə İbrahimov haqqında xatirə" (PDF). clb.az. İstifadə tarixi: 12 mart 2025.
  379. ↑ Sarıyeva, İradə. "Təbrizin ərəb əlifbasında Azərbaycandilli zəngin mətbuat tarixi…". aqreqator.az (az.). 8 dekabr 2022. İstifadə tarixi: 6 mart 2025.
  380. ↑ Hasanli, 2006. səh. 374
  381. ↑ Haşimi, 2002. səh. 108
  382. 1 2 3 Kazımi, Pərviz. "Güneyli siyasi mühacirlərin Azərbaycanın elmi mühitində iştirakı (1950-1980)" (PDF). Azərbaycan Ruznaməsi. 1 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 6 mart 2025.
  383. ↑ Həsənli, 1998. səh. 17
  384. 1 2 Mərəndli, 2017. səh. 211
  385. ↑ Həmraz, 2024. səh. 116
  386. 1 2 Həmraz, 2023. səh. 101
  387. ↑ "مرکز پژوهشها - محمدتقی رفیعی". web.archive.org. 19 avqust 2022. Archived from the original on 19 avqust 2022. İstifadə tarixi: 15 aprel 2025.
  388. ↑ Məmmədov, 2021. səh. 179
  389. 1 2 3 Mərəndli, 2017. səh. 272
  390. ↑ Həsənli, 1998. səh. 204
  391. ↑ Rəhimli, 2009. səh. 72
  392. ↑ Fərhadov, 2024. səh. 48
  393. ↑ Haşimi, 2002. səh. 120
  394. ↑ Rəhimli, 2009. səh. 162
  395. ↑ "ADF-nin ikinci sədri Sadıq Badiqan". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 25 iyun 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 5 fevral 2025.
  396. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 218
  397. ↑ Həsənov, 2007. səh. 561
  398. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 278
  399. 1 2 3 Uğur, Turan. "Fədailərimizi tanıyaq - Məhərrəm Danayi". yazarlar.az. 24 noyabr 2024. 5 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 oktyabr 2025.
  400. 1 2 3 "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 733
  401. ↑ Hüseynov, Rafael. "Hər cəhətdən misli olmayan". 525-ci qəzet. 25 may 2023. 30 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 aprel 2025.
  402. 1 2 3 Cənubi Azərbaycan Ədəbiyyatı Antologiyası, 1988. səh. 136
  403. 1 2 3 4 Kafkasyalı, 2002. səh. 187
  404. ↑ Azəroğlu,Məmmədzadə, 1961. səh. 124
  405. ↑ Yenisey, 2009. səh. 135
  406. ↑ Pişəvəri, 2005. səh. 26
  407. ↑ Ələkbərli, 2021. səh. 114
  408. ↑ Ələkbərli, 2021. səh. 117
  409. ↑ Pişəvəri, 2005. səh. 308
  410. ↑ Məmmədli, 2015. səh. 61
  411. ↑ Ağayeva, 2004. səh. 7
  412. ↑ Hüseynzadə, Rəhim. "Güneydə Milli Hökumətin mətbu salnaməsi". Xalq qəzeti (az.). 1 noyabr 2023. 12 iyun 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2025.
  413. ↑ Əhməd, Vüqar. "Bir təkan ver özünə, qalx ayağa gözlərin aç..." Xalq Cəbhəsi qəzeti. 23 aprel 2015. səh. 14. 10 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2025.
  414. ↑ "Nizami Gəncəvi cənublu qələm sahiblərinin gözü ilə". azertag.az (az.). 7 fevral 2023. 10 avqust 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 yanvar 2025.
  415. ↑ Əliqızı, 2001. səh. 44
  416. ↑ Султанлы, Вагиф. Литературный процесс в годы Азербайджанского Национального Правительства (rus). Bakı. 3.
  417. ↑ Məmmədli, 2015. səh. 62
  418. ↑ Haşimi, 2002. səh. 125
  419. ↑ Haşimi, 2002. səh. 124
  420. ↑ Mərəndli, 2017. səh. 184
  421. ↑ "Təbrizdə keçirilmiş Xalq Konqresinə seçilmiş nümayəndələrin siyahısı". Azərbaycan Ruznaməsi (az.). 22 aprel 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 aprel 2025.
  422. 1 2 Mərəndli, 2017. səh. 193
  423. 1 2 3 4 Fərhadov, 2024. səh. 104
  424. 1 2 Mərəndli, 2017. səh. 200
  425. ↑ "Azərbaycan" qəzeti I, 2022. səh. 794

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Azərbaycan_Milli_Hökumətinin_Milli_Məclisinin_nümayəndələri&oldid=8975995"