Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Dövlət Nəzarəti Nazirliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Dövlət Nəzarəti NazirliyiAzərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə ölkədə icra strukturlarının qərarlarının yerinə yetirilməsi üzərində dövlət nəzarətini təmin edən orqan.[1]

Yaradılması[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci il mayın 28-də Tiflisdə Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən Azərbaycanın müstəqilliyi elan edildikdən sonra Fətəli xan Xoyskinin təşkil etdiyi Cümhuriyyətin birinci müvəqqəti Hökumətində dövlət nəzarəti naziri vəzifəsinə sosialist Camo bəy Hacınski təyin olunmuşdu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Tiflisdən Gəncəyə köçdükdən sonra 1918-ci il iyunun 17-də F.X.Xoyskinin təşkil etdiyi ikinci Hökumət kabinəsində dövlət nəzarəti naziri vəzifəsinin icrası müvəqqəti olaraq xarici işlər naziri Məmməd Həsən Hacınskiyə həvalə olundu. 1918-ci ilin sentyabrında Bakı Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən azad edildikdən sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Gəncədən Bakıya köçdü və oktyabrın 6-da F.X.Xoyskinin ikinci Hökumətinin tərkibində dəyişikliklər edilərkən bu vəzifənin icrası Əbdüləli bəy Əmircanova tapşırıldı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti fəaliyyətə başladıqdan (1918, dekabr) sonra Parlamentin tapşırığı ilə Fətəli xan Xoyskinin təşkil etdiyi üçüncü Hökumət kabinəsində dövlət nəzarəti naziri vəzifəsi M.Hacınskiyə həvalə olundu. 1919-cu ilin yanvarında M.Hacınskinin Paris Sülh Konfransına (1919-20) göndərilən Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində xaricə getməsi ilə əlaqədar bu vəzifənin icrası Əliağa Həsənov tapşırıldı. 1919-cu il aprelin 14-də Nəsib bəy Yusifbəylinin dördüncü Hökumət kabinəsində dövlət nəzarəti naziri vəzifəsinə "Müsavat" partiyasından Nəriman bəy Nərimanbəyli, 1919-cu il dekabrın 24-də yenə N.Yusifbəylinin beşinci Hökumət kabinəsində isə "İttihad" partiyasının üzvü Heybətqulu Məmmədbəyov təyin olundu.[1]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti fəaliyyət göstərdiyi ilk vaxtlarda ölkədə heç bir yerli nəzarət məntəqəsi yarada bilməmişdi. Bunun da başlıca səbəbi o idi ki, ölkə ərazisində Nəzarət palatası Bakı şəhərində yerləşirdi. Bu dövrdə isə Bakı bolşevik-daşnak güruhunun əlində idi. 1918-ci il sentyabrın 15-də Bakı Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən azad edildikdən sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Bakıya köçdü və sentyabrın 28-də DNN təcili olaraq ilkin və əsaslı təftiş haqqında qərar layihəsi hazırlayaraq Cümhuriyyət Hökumətinə təqdim etdi. 1918-ci il oktyabrın 29-da layihə Hökumət tərəfindən təsdiq olundu. Göstərilən qərar əsasında əvvəllər Bakıda fəaliyyət göstərmiş Bakı nəzarət palatası Dövlət nəzarəti idarəsinə çevrildi. Bu vaxta qədər DNN-də nəzarət işlərinin təşkili bir neçə nəfərdən ibarət olan nazirliyin dəftərxanasında aparılırdı. Mülki və hərbi işlərin, habelə dəmir yolu idarəçiliyinin təftişi üzrə bütün kargüzarlıq işləri həmin dəftərxanada cəmləşdirilmişdi. Dövlət nəzarəti idarəsi yarandıqdan sonra nazirliyin dəftərxanasında saxlanılan bütün nəzarət-təftiş materialları həmin idarəyə verildi. Beləliklə, artıq 1919-cu il üçün nazirliyin strukturu dəftərxana və Dövlət nəzarəti idarəsindən ibarət idi. Nazirliyin dəftərxana direktoru Nemət bəy Şahtaxtinski, Dövlət nəzarəti idarəsinin rəisi isə A.P.Delitsin idi. 1920-ci il aprelin 27-də Azərbaycanın Sovet Rusiyası tərəfindən işğalı ilə Dövlət Nəzarəti Nazirliyi ləğv olundu.[1]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Dövlət Nəzarəti İdarəsi

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Aдpec-календары Aзepбaйджанской Pecnублики нa 1920 r., B., 1920

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Dövlət Nəzarəti Nazirliyi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. — Bakı: "Lider", 2004. — I cild. — Səhifələrin sayı: 440. — Səh.: 337.  — ISBN 9952-417-14-2.