Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Poçt və Teleqraf Nazirliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Poçt və Teleqraf Nazirliyi — ölkənin rabitə müəssisələrinin yaradılmasına və rabitə işinin təşkilinə rəhbərlik edən ali hakimiyyət orqanı[1].

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Xudadat bəy Məlik-Aslanov - Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk Poçt-teleqraf naziri

Əsası 1918-ci il mayın 28-də qoyulmuşdur. Azərbaycan Milli Şurasının tapşırığı ilə Fətəli xan Xoyskinin yaratdığı 1-ci müvəqqəti hökumət kabinəsində təsis edilmiş ilk poçt və teleqraf naziri vəzifəsinə, eyni zamanda, yollar naziri olan Xudadat bəy Məlik-Aslanov təyin edilmişdi. Həmin il iyunun 17-də F.Xoyskinin Gəncədə təşkil etdiyi 2-ci hökumət kabinəsində də hər iki vəzifənin icrası ona tapşırılmışdı. 1918 ilin sentyabrında Azərbaycan və Türkiyə hərbi hissələrindən ibarət olan Qafqaz İslam Ordusu Bakını azad etdikdən sonra F.Xoyski hökuməti Bakıya köçdü və 1918 il oktyabrın 6-da onun 2-ci hökumət kabinəsində dəyişikliklər edilərkən, poçt və teleqraf naziri vəzifəsinin icrası Ağa bəy Aşurova həvalə olundu. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti fəaliyyətə başlayandan sonra parlamentin tapşırığı ilə 1918 il dekabrın 26-da F.Xoyskinin yaratdığı üçüncü hökumət kabinəsində poçt və teleqraf naziri vəzifəsi sosialist Aslan bəy Səfikürdskiyə tapşırıldı. 1919 il aprelin 14-də və dekabrın 24-də Nəsib bəy Yusifbəylinin təşkil etdiyi 4-cü və 5-ci hökumət kabinələrində isə poçt və teleqraf naziri vəzifəsini sosialist Camo Hacınski tutdu.

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Cümhuriyyəti elan olunarkən ölkədə yaranmış xaos və anarxiya dövründə ən çox zərər çəkmiş sahələrdən biri də poçt və teleqraf xidməti idi. Bir tərəfdən, ölkə daxilində ayrı-ayrı bölgələr arasında poçt-teleqraf əlaqələri tamamilə pozulmuşdu, demək olar ki, yox dərəcəsində idi. Digər tərəfdən isə, Tiflisdə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti 1918-ci il iyunun 16-da Gəncəyə köçdükdən sonra onun digər dövlətlərlə poçt və teleqraf əlaqələri saxlamasında böyük çətinliklər meydana çıxdı. Ona görə də Cümhuriyyət hökuməti hələ Gəncədə ikən, ilk növbədə, Tiflislə rabitə yaratmaq üçün ciddi tədbirlər görməyə başladı. Nazirlik Bakıya köçəndən sonra onun fəaliyyət dairəsi daha da genişləndi; ilk növbədə, ştatı artırıldı, dəftərxanası formalaşdırıldı və yerlərdə poçt, teleqraf dairələri yaradıldı. Eyni zamanda, keçmişdə fəaliyyət göstərmiş poçt-teleqraf müəssisələri bərpa edildi, onlar poçt və teleqraf əməliyyatlanın həyata keçirməyə başladı. Poçtlar məktubların, dövri mətbuatın, korrespondensiyaların, bağlamaların, pul baratlarının daşınması işlərini sahmana salır, dağıdılmış teleqraf xətlərinin bərpası işlərini həyata keçirirdilər.

1919-cu ilin axırlarına yaxın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ərazisində artıq 856 nəfər xidmətçinin çalışdığı 54 poçt-teleqraf müəssisəsi bərpa olunmuş, habelə 8 nəfər xidmətçidən ibarət bir beynəlxalq teleqraf stansiyası fəaliyyət göstərirdi. Bu müddət ərzində 4252 verst (1 verst = 1,0668 km) teleqraf və 443 verst telefon xətti bərpa və təmir olunmuş, Ləki-Ağdaş, Ucar-Göyçay, Bakı-Yalama arasında telefon əlaqəsi yaradılmışdı. Qazax və Zaqatala qəzaları ərazisində də bu əlaqələr yaradılmaqda idi. Bundan əlavə, bir teleqraf stansiyası açılmış, 33 nəfərin xidmət etdiyi radiostansiya yaradılmışdı. Nazirlik poçt-teleqraf mektəbi açmış və 1919-cu il sentyabrın 1-də 24 nəfər bu məktəbin tam kursunu bitirmişdi. Bundan əlavə, Gürcüstan və Ermənistan respublikaları ilə poçt və teleqraf əlaqələrinə dair sazişlər imzalanmış, habelə Batumdakı ingilis komandanlığının vasitəçiliyi ilə, Avropa ölkələri ilə məktublaşmalar, poçt-teleqraf əlaqələri bərpa edilmişdi. 1920-ci il martın 20-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə İran hökuməti arasında, bir sıra digər müqavilələrlə yanaşı, teleqraf və poçt əlaqələrinə aid ayrıca iki müqavilə də imzalanmışdı. Həmin müqavilələr Azərbaycan Xalq Cürnhuriyyəti Parlamentinin Seyid Ziyaəddin Təbətəbai başda olmaqla İran nümayəndə heyətinin də iştirak etdiyi 1920-ci il 15 aprel tarixli iclasında ratifikasiya olunmuşdu. Poçt və Teleqraf Nazirliyinin fəaliyyəti dövründə həyata keçirilən mühüm tədbirlərdən biri də Azərbaycan hökumətinin poçt markalarının hazırlanaraq, tədavülə buraxılması olmuşdur.

Aprel işğalı nəticəsində nazirliyin fəaliyyəti dayandırılmışdır.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920). Parlament (stenoqrafik hesabatlar), c.2, B.,1998;
  • Адрес-календарь Азербаиджанской Республики на 1920 гг., Б., 1920.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. İki cilddə. I cild, Bakı, "Lider Nəşriyyat", 2004, s. 295-296