Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maliyyə Nazirliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maliyyə Nazirliyi — ölkənin maliyyə sisteminin təşkilinə və tənzimlənməsinə bilavasitə rəhbərlik edən hakimiyyət orqanı.[1]

Yaradılması[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Milli Şurasnın qərarı ilə Fətəli Xan Xoyski tərəfındən Tiflisdə yaradılmış 1-ci hökumət kabinəsində ilk maliyyə naziri və xalq maarifi naziri vəzifələrinin icrası Nəsib bəy Yusifbəyliyə tapşırılmışdı. Həmin il iyunun 17-də F.X.Xoyskinin Gəncədə təşkil etdiyi 2-ci hökumət kabinəsində maliyyə naziri vəzifəsinə Əbdüləli bəy Əmircanov təyin olunmuşdu. 1918-ci ilin sentyabrında Qafqaz İslam Ordusu Bakını azad etdikdən və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti Bakıya köçdükdən sonra oktyabrın 6-da F.X.Xoyskinin 2-ci hökumət kabinəsində dəyişikliklər edilərkən maliyyə naziri vəzifəsi Məmməd Həsən Hacınskiyə tapşırıldı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti yaradıldıqdan (1918, dekabr) sonra F.X.Xoyskinin dekabrın 26-da Parlamentin tapşırığı ilə təşkil etdiyi 3-cü hökumət kabinəsində maliyyə naziri vəzifəsini Slavyan-Rus Cəmiyyətindən olan İ.Protasov tutdu. F.X.Xoyskinin kabinəsi istefa verdikdən sonra 1919-cu il aprelin 14-də N.Yusifbəylinin təşkil etdiyi 4-cü hökumət kabinəsində bu vəzifəyə Əlağa Həsənov, 1919-cu ilin dekabrın 24-də N.Yusifbəylinin təşkil etdiyi beşinci hökumət kabinəsində isə Rəşid bəy Qaplanov təyin olundular.[1]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Nazirlik ilk günlərdən öz fəaliyyətini dövlətin pul vəsaiti fondlarının yaradılması, gəlirlərinin artırılması, xərclərə mümkün qədər qənaət edilməsi, dağıdılmış maliyyə işinin qaydaya salınması, müxtəlif sahələr üzrə pul və kredit sistemlərinin tənzimlənməsi, dövlətin maliyyə strukturunun yaradılması və onun işinin düzgün qurulması istiqamətlərinə yönəltmişdi. Pul tədavülü və inflyasiya məsələsi o illərdə təkcə müstəqilliyini yenicə elan etmiş Azərbaycan Cümhuriyyəti üçün deyil, eləcə də Birinci Dünya müharibəsinin (1914—18) təsiri ilə bütün dünya dövlətləri qarşısında duran başlıca məsələ idi. İnflyasiya nəticəsində qiymətdən düşməkdə olan manatın məzənnəsini tənzimləmək mümkün olmasa da, nazirlik ölkədə normal pul tədavülü dövriyyəsini qoruyub saxlamaq üçün ciddi addımlar atmışdı. 1919-cu il sentyabrın 30-da Bakıda fəaliyyətə başlamış Azərbaycan Dövlət Bankının bu sahədə müstəsna əhəmiyyəti olmuşdu. Dövlət Bankının Gəncədə, Şamaxıda, Lənkəranda və başqa şəhərlərdə də şöbələri yaradılmışdı. 1919-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dövlət atributlarından birini əks etdirən 25, 50, 100, 250 və 500 manat dəyərində kağız əsginaslar dövriyyəyə buraxılmışdı. Yüksək bədii zövqlə hazırlanmış bu əsginasların üzərində Nazirlər şurasının sədri N.Yusifbəylinin və maliyyə naziri Ə.Həsənovun imzaları var idi. Maliyyə nazirliyi, qısa vaxtda, ölkədə maliyyə aparatının yaradılması sahəsində də çox işlər görə bilmişdi. Ölkənin maliyyə strukturunun bütün sahələrində, həm mərkəzi, həm də yerli maliyyə idarələrinin mükəmməl və planlı sistemi yaradılmışdı. Nazirlik ölkədə pul-kredit əməliyyatlarının həyata keçirilməsi üzərində tam nəzarəti təmin etməklə öz işlərini getdikcə daha da təkmilləşdirirdi. Aprel işğalı (1920) nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin başqa nazirlikləri kimi, maliyyə nazirliyinin də fəaliyyətinə son qoyuldu.[1]

AXC Maliyyə nazirləri[redaktə | əsas redaktə]

Nazir Şəkil Fəaliyyət Dövrü Partiya Hökumət kabinələri
1
Nəsib bəy Yusifbəyli
Nesib bey Yusifbeyli (Mucadile. Birinci Hisse. Istiqlalin Beshiyi (2006)).JPG
28.05.1918 – 17.06.1918
Müsavat
Birinci hökumət kabinəsi
2
Əbdüləli bəy Əmircanov
Abdulali bey Amirjanov.jpg
17.06.1918 – 06.10.1918
Bitərəf
İkinci Hökumət Kabinəsi
3
Məmmədhəsən Hacınski
Mammad Hasan Hajinski.jpg
06.10.1918 – 07.12.1918
Müsavat
İkinci Hökumət Kabinəsi
4
İvan Protasov
Şəkil yoxdur-kişi.svg
26.12.1918 – 14.03.1919
Slavyan-rus cəmiyyəti
Üçüncü Hökumət Kabinəsi
5
Əliağa Həsənov
Aliagha Hasanov 2.jpg
14.03.1919 – 22.12.1919
Bitərəf
Dördüncü Hökumət Kabinəsi
6
Rəşid xan Qaplanov
Rashidkhan Kaplanov.jpg
24.12.1919 – 01.04.1920
Əhrar
Beşinci Hökumət Kabinəsi

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Адрес-календарь :Азербайджанская Демократическая Республика

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Maliyyə Nazirliyi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. — Bakı: "Lider", 2005. — 2 cilddə. — II  cild. — Səhifələrin sayı:  472. — Səh.: 177. — ISBN 9952-417-44-4.