Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Səhiyyə Nazirliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Səhiyyə NazirliyiAzərbaycan Xalq Cümhuriyyətində ölkənin səhiyyə sisteminin yaradılmasına və fəaliyyətinə rəhbərlik edən ali icra orqanı.[1]

Yaradılması[redaktə | əsas redaktə]

1918-ci il iyunun 17-də Fətəli xan Xoyski tərəfındən Gəncədə təşkil edilmiş 2-ci hökumət kabinəsində Xalq Səhiyyəsi və Himayədarlıq Nazirliyi adı ilə təsis edilmişdir. Doktor Xudadat bəy Rəfibəyli Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökumətinin ilk səhiyyə və himayədarlıq naziri təyin olunmuşdur. 1918-ci ilin sentyabrında Bakı Azərbaycan və Türkiyə hərbi hissələrindən ibarət Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən azad edildikdən sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti Gəncədən Bakıya köçdü və oktyabrın 6-da F.x.Xoyskinin 2-ci hökumətində dəyişikliklər edildikdə Səhiyyə Nazirliyi müstəqil nazirliyə çevrildi və X.Rəfibəyli səhiyyə naziri təyin olundu. Himayədarlıq və dini etiqad işləri isə ayrıca nazirlikdə birləşdirildi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti işə başladıqdan (1918, dekabr) sonra Parlamentin tapşırığı ilə F.x.Xoyskinin təşkil etdiyi 3-cü hökumət kabinəsində xalq səhiyyə naziri vəzifəsi Y.Gindesə həvalə olundu. 1919-cu il aprelin 14-də Nəsib bəy Yusifbəylinin təşkil etdiyi 4-cü hökumət kabinəsində səhiyyə naziri vəzifəsinə A.Dastakov, 1919-cu il dekabrın 24-də yenə N.Yusifbəylinin təşkil etdiyi 5-ci hökumət kabinəsində isə Musa Rəfiyev təyin olundu.[1]

Fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Gəncədə fəaliyyətə başlayan Səhiyyə Nazirliyi Gəncə şəhəri və Gəncə quberniyası ərazisindəki müalicə müəssisələrinin bina və avadanlıqlarını qeydiyyata aldı və səhiyyə müəssisələrinin işi üzərində nəzarət yaratdı. 1918-ci ilin sentyabrında Qafqaz İslam Ordusu tərəfindən Bakı azad olunduqdan sonra Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti ilə Bakıya köçən Səhiyyə Nazirliyi Bakı şəhərində Bakı quberniyasına tabe olan səhiyyə müəssisələrini də nəzarətə götürdü. Səhiyyə Nazirliyi fəaliyyətə başladığı ilk günlərdən ölkədə səhiyyə işini təşkil etməklə, əhalinin sağlamlığına mənfi təsir göstərən antisanitariyaya qarşı ciddi mübarizə aparmaqla, yoluxucu xəstəliklər, ağır epidemiyalar əleyhinə profilaktik tədbirlər həyata keçirməyə başladı. Səhiyyə Nazirliyində bu sahədə qarşıda duran vəzifələrin həyata keçirilməsi üçün təkliflər hazırlamaq məqsədilə mütəxəssislərdən ibarət xüsusi komissiya yaradılmışdı.[1]

Azərbaycan əyalətlərində doğma yurd-yuvalarını tərk etməyə məcbur olmuş qaçqınların çoxluğu və onların yaşayışı üçün normal şəraitin olmaması yoluxucu xəstəliklərin artmasına səbəb olurdu. Belə bir vaxtda Səhiyyə Nazirliyi tərəfındən qaçqınlarm daha çox olduğu yerlərdə yoluxucu xəstəliklərlə mübarizə üçün əlavə 15 yeni həkim nəzarəti dəstələri yaradılmışdı. Səhiyyə Nazirliyinin aparatı 5 funksional şöbədən ibarət idi: şəhər və məhkəmə tibb müəssisələri, qəzalarda kənd səhiyyə müəssisələri, tibbi statistika, əczaçılıq və baytarlıq şöbələri.

Şəhər və məhkəmə tibb müəssisələri şöbəsi şəhərlərdə hökumətin tabeliyində olan səhiyyə müəssisələrinə rəhbərlik edir, onları lazımi tibbi xidmət heyəti vəsait və avadanlıqlarla təmin edir, şəhərlərdə hakimləri və məhkəmə tibbi ekspertlərini seçir, onların işinə nəzarət edirdi. Bundan əlavə, şöbə Xəzərətrafı ərazilərdə yoluxucu xəstəliklərə qarşı karantin işlərinə də rəhbərlik edirdi.

Qəzalarda kənd səhiyyə müəssisələri şöbəsi bütün kənd rayonlarındakı xəstəxanaları lazımi avadanlıq və tibb xidməti personalı (həkimlər, feldşerlər) ilə təmin edirdi. Cümhuriyyət dövründə kənd yerlərində Səhiyyə Nazirliyinə tabe olan 33 kənd xəstəxanası var idi. Onların hərəsində 1 həkim, 2 feldşer və xidmətçi qadınlar işləyirdi. Bu tibbi heyət 6 çarpayılıq kənd xəstəxanalarında xəstələrə xidmət edir, ambulator müalicəyə ehtiyacı olanlara isə pulsuz tibbi yardım göstərirdi.

Tibbi statistika şöbəsi nazirlik sistemində olan bütün tibbi müəssisə və məntəqələrdə əhaliyə tibbi xidmət və müxtəlif xəstəliklərə aid məlumatları toplayaraq təhlil edir, ümumiləşdirərək nəticəsini şəxsən səhiyyə nazirinə çatdırırdı. Bu şöbədə aparılan düzgün statistik hesabat ölkədə xəstəliklər haqqında dəqiq məlumatlar əldə etməyə, epidemiya və digər xəstəliklərə qarşı vaxtmda mübarizə üçün tədbirlər görməyə imkan verirdi.

Əczaçılıq şöbəsi bütün dövlət tibb müəssisələrini lazımi dərman və tibb avadanlıqları ilə təmin etməli idi. Bunun üçün dövlət aptek anbarı, laboratoriyası və s. yaradılmışdı.

Baytarlıq şöbəsi isə ölkədəki bütün baytarlıq-sanitariya işlərinə, baytarlıqla məşğul olan müəssisələrə və baytar həkimlərinin fəaliyyətinə nəzarət edirdi. Şəhər və kənd səhiyyə şöbələrinə, statistika şöbəsinə bilavasitə həkimlər, əczaçılıq şöbəsinə əczaçı-provizor, baytarlıq şöbəsinə isə baytar həkimi rəhbərlik edirdi.

Şöbələrin işini Səhiyyə Nazirliyi özü nəzarətdə saxlayırdı. Şöbələr hər gün hazırladıqları ətraflı məlumatları şəxsən nazirə təqdim edirdilər. Nazir müavini ilə birlikdə şöbə müdirləri nazirin şurasını təşkil edirdi. Nazirin Şurası ölkədə səhiyyə işinin və əhaliyə tibbi xidmətin yaxşılaşdırılması barədə hazırlanmış layihələrə və təkliflərə baxaraq bəyənir, sonra isə həmin məsələlər baxılmaq üçün Nazirlər Şurasına və ya Parlamentə təqdim olunurdu. Bundan əlavə, Səhiyyə Nazirliyində nazirliyin dəftərxanası və mühasibat bölməsi də fəaliyyət göstərirdi. Səhiyyə Nazirliyi öz fəaliyyətinin son dövrlərində yaxın gələcəkdə, xüsusilə 1920-ci ildə kənd yerlərində əhaliyə tibbi xidməti yaxşılaşdırmaq məqsədi ilə qəzalarda kənd xəstəxanalarının sayını iki dəfə artırmağı nəzərdə tuturdu. Həmin ildə Azərbaycan ərazisini Səhiyyə Nazirliyinə tabe olan 6 dairə müfəttişliyinə bölmək planlaşdırılırdı. Hər dairəyə rəhbərlik edəcək müfəttiş öz dairəsində olan tibb müəssisələrinin və onların heyətlərinin fəaliyyətinə rəhbərlik etməli idi. Digər tərəfdən, nazirlik ölkənin zəruri dərman preparatları ilə təchizi, hökumət və ictimai tibb müəssisələrinin dərmanla təminatı işini mərkəzləşdirməyi planlaşdırırdı. Aprel işğalı nəticəsində nazirliyin fəaliyyətini dayandırması bu planların yerinə yetirilməsinə imkan vermədi.[1]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Адрес-календарь Азербаиджанской Республики на 1920 гг. Б., 1920

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Səhiyyə Nazirliyi // Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası. — Bakı: "Lider", 2005. — 2 cilddə. — II  cild. — Səhifələrin sayı:  472. — Səh.: 340-341. — ISBN 9952-417-44-4.